वाघेश्वर महादेव मंदिर

वाघेचा, ता. बारडोली, जि. सुरत

तापी नदीच्या काठावर वसलेले वाघेश्वर महादेव मंदिर हे गुजरातमधील प्राचीन मंदिरांपैकी एक आहे. या पवित्र स्थळाचा उल्लेख तापी पुराणात आढळतो, ज्यामध्ये महाबली पांडव भीम आणि वाघाच्या रूपात असलेल्या भगवान शिव यांच्यातील युद्धाची कथा सांगितली आहे. भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की, नदीपात्रात आजही भीम, गायीच्या रूपात माता पार्वती आणि वाघाच्या रूपात भगवान शिव यांच्या पावलांचे ठसे पाहायला मिळतात. या मंदिरातील पवित्र शिवलिंग श्रद्धेने पूजा करणाऱ्या भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करते, असे मानले जाते, त्यामुळे दरवर्षी शेकडो भाविक येथे दर्शनासाठी येतात.

तापी पुराणातील ३५ व्या अध्यायात असे वर्णन आहे की, वनवासाच्या काळात पांडव आपली माता कुंतीसोबत तापी नदीच्या काठी राहत होते. एका एकादशीच्या दिवशी भीम नदीत स्नान करण्यासाठी गेला आणि पाण्यात झोपला, ज्यामुळे नदीच्या पात्रात पाणी वाढून जवळच असलेल्या महादेव मंदिराला पुराचा वेढा पडला. या परिस्थितीमुळे चिंतेत पडलेल्या भगवान शिव आणि पार्वती यांनी भीमाला उठवण्यासाठी एक योजना आखली. शिवाने पार्वतीला गायीचे रूप घेण्यास सांगितले, तर स्वतः वाघाचे रूप धारण करून तिच्यावर हल्ला केला. अपेक्षेप्रमाणे, भीम गायीचे रक्षण करण्यासाठी धावला आणि वाघासोबत त्याचे भीषण युद्ध झाले. या लढाईदरम्यान भीमाच्या उजव्या बाजूला जखमा झाल्या. त्याच्या शौर्यावर प्रसन्न होऊन भगवान शिवाने आपले खरे रूप प्रकट केले आणि भीमाला आशीर्वाद दिला की, तुझी उजवी बाजू वज्रासारखी बलवान होईल. तेव्हापासून, शिवाच्या वाघाच्या रूपाचा सन्मान म्हणून हे मंदिर वाघेश्वर महादेव म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातही या मंदिराने महत्त्वाची भूमिका बजावली असल्याचे सांगितले जाते. ब्रिटीश राजवटीत, स्वातंत्र्यसैनिकांनी या मंदिराचा वापर क्रांतिकारी पत्रके छापण्यासाठी आणि वाटण्यासाठी केला होता, ज्यामुळे लोकांमध्ये जागृती पसरली.

हे मंदिर बारडोलीपासून सुमारे १६ किमी अंतरावर आहे. मंदिराच्या प्रवेशद्वारापाशी एक मोठा मोकळा चौक आहे आणि दोन मजली इमारत मंदिराच्या परिसरात जाते. आत प्रवेश केल्यावर लिंबाची आणि पिंपळाची झाडे दिसतात, ज्यांच्या खाली सिमेंटच्या खांबांचे मंडप सावली देतात. लिंबाच्या झाडाखाली गणेशाची मूर्ती आहे, तर पिंपळाच्या झाडाखाली शिवलिंग आहे. त्यांच्या समोर नंदीची मूर्ती आणि कासव असलेले एक व्यासपीठ आहे. या व्यासपीठाच्या डाव्या बाजूला एक मोठा मंडप आहे, ज्यामध्ये मौनी बापू या थोर संतांचे आसन आणि मूर्ती आहे. याच्या मागे राम-लक्ष्मण-सीता आणि हठीला हनुमान यांची मंदिरे आहेत.

उजव्या बाजूला मुख्य वाघेश्वर महादेव मंदिर आहे. मंदिरात सभामंडप आणि गर्भगृह आहे. सभामंडपाच्या घुमटाकार छतावर आमलक आणि कळस आहे. गर्भगृहाचे शिखर उरुशृंग शैलीतील असून मुख्य संरचनेवर लहान शिखरे आहेत. शिखराच्या प्रत्येक बाजूला असलेल्या कोनाड्यांमध्ये देवतांच्या मूर्ती आहेत.

सभामंडपाला तीन प्रवेशद्वारे आहेत, ज्यातील मुख्य द्वार तीन मुखी दत्तात्रेय मंदिराच्या समोर आहे. आतमध्ये, एका व्यासपीठावर नंदीची संगमरवरी मूर्ती आणि कासव आहे. सभामंडपाच्या भिंतींवरील कोनाड्यांमध्ये डाव्या बाजूला अंबा माता आणि उजव्या बाजूला गणेशाच्या मूर्ती आहेत.

सभामंडपाचा घुमट विष्णूच्या दशावतारांच्या उत्कृष्ट चित्रांनी सजलेला आहे, ज्यातील प्रत्येक चित्र त्यांच्या कथेतील एक महत्त्वाचा क्षण दर्शवते. उदाहरणार्थ: मत्स्य अवतारात विष्णू चार मुलांना वाचवत आहेत, कूर्म अवतारात विष्णू शंखासुराचा पराभव करत आहेत, कृष्ण कंसाचा वध करत आहेत, वामन बळीराजाच्या डोक्यावर पाय ठेवत आहेत आणि पार्श्वभूमीवर बळीचे सिंहासन व सेवक आहेत, तसेच राम आणि रावण यांच्या युद्धाचे जिवंत चित्रण आहे. छतावर महाराष्ट्रीयन पद्धतीची साडी नेसलेल्या, हातात हार घेतलेल्या किंवा नजाकतीने उभ्या असलेल्या स्त्रियांची चित्रेही आहेत. हॉलच्या वरच्या भिंतींवर कृष्ण आणि राधा वाद्ये वाजवताना आणि नृत्य करतानाचे शिल्पकाम आहे. शिव आणि पार्वती संवाद साधत असल्याचे एक मोहक शिल्पही येथे पाहता येते. शिव एका पायावर दुसरा पाय ठेवून बसले आहेत, तर पार्वती एका हाताने आपली साडी सावरत आहे.

गर्भगृहाच्या मध्यभागी दगडी पवित्र शिवलिंग आहे, जे पितळी शाळुंकेने वेढलेले आहे. लिंगाभोवती पितळी नाग वेटोळे घालून आहे आणि वर चांदीची छत्री आहे. गर्भगृहाच्या डाव्या भिंतीवर बालरूपातील तापी मातेची संगमरवरी मूर्ती पार्वती मातेच्या मूर्ती शेजारी उभी आहे. उजव्या भिंतीवर मौनी बापूंचे चित्र आहे.

मंदिरात दररोज सकाळी ७:३० आणि संध्याकाळी ७:०० वाजता आरती होते. महाशिवरात्रीच्या वेळी मंदिर भाविकांनी फुलून जाते आणि श्रावण महिन्यात अनेक भाविक कावड घेऊन येतात. मंदिराच्या खाली तापी नदीचा विस्तीर्ण प्रवाह आहे, जिथे भाविक भीम, माता पार्वती (गाय रूपात) आणि भगवान शिव (वाघ रूपात) यांच्या पावलांचे ठसे पाहण्यासाठी जातात.

मंदिर परिसरात धार्मिक कार्यासाठी मोठा हॉल, भोजन व्यवस्था आणि भाविकांसाठी राहण्याची सोय आहे. जवळच मौनी बापूंचे आधुनिक, ताराकृती समाधी मंदिर आहे, ज्यामध्ये संतांची संगमरवरी मूर्ती आहे. या मंदिराला लागूनच एका पवित्र गायीची समाधी आहे. मौनी बापू १९६० मध्ये श्रावण पौर्णिमेला वाघेश्वर महादेव मंदिरात आले होते आणि त्यांनी अनेक वर्षे तपश्चर्या व देवसेवा केली.

मुख्य वैशिष्ट्ये

  • बारडोलीपासून १४ किमी आणि सुरतपासून ४१ किमी अंतरावर.
  • राज्य परिवहन (एसटी) आणि खाजगी वाहने उपलब्ध आहेत.
  • राहण्याची आणि भोजनाची सोय उपलब्ध आहे.
  • संपर्क: मंदिर कार्यालय: ०२६२२-२५५०७४
Back To Home