रामेश्वर महादेव मंदिर  

वरेठ पाटिया, मांडवी, जिल्हा सुरत

सूर्याची कन्या म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या तापी नदीच्या काठावर, गुजरात राज्यातील सुरत जिल्ह्यातील वारेठ पाटिया गावात स्थित रामेश्वर महादेव मंदिर हे साक्षात भगवान श्रीरामांनी स्थापन केले असल्याचे मानले जाते, ज्यांनी येथे शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना केली होती. तापी महापुराणात नमूद केल्याप्रमाणे, भाविकांची अशी दृढ श्रद्धा आहे की या मंदिरातील शिवलिंग जागृत आहे आणि म्हणूनच अनेक भाविक भगवान महादेवांच्या दर्शनासाठी येथे येतात, विशेषतः श्रावण महिन्यात, जेव्हा मंदिरात भाविकांची मोठी गर्दी असते.

पौराणिक कथेनुसार, आपल्या वनवासाच्या काळात प्रभू श्रीराम, लक्ष्मण आणि सीतेसह मांडवी प्रदेशात आले होते. येथे असताना त्यांनी तापी नदीत स्नान केले आणि आपल्या धनुष्यबाणाचा वापर करून राम सरोवराची (एक पवित्र तलाव) निर्मिती केली, ज्यातून तापी नदीच्या पाण्याचा प्रवाह वाहू लागला. यानंतर, त्यांनी स्वतःच्या हातांनी शिवलिंगाची प्रतिष्ठापना केली आणि पूजा केली, ज्यामुळे या मंदिराला ‘रामेश्वर महादेव’ हे नाव प्राप्त झाले. आणखी एका पौराणिक कथेनुसार, राजा भगीरथाने केलेल्या तपस्येदरम्यान भगवान शिव त्यांच्यासमोर प्रकट झाले आणि त्यांनी त्यांना साक्षात भगवान रामांनी स्थापन केलेल्या रामेश्वरसारख्या ठिकाणी ध्यान करण्याचा सल्ला दिला. असे मानले जाते की, सूर्य मकर राशीत प्रवेश केल्यानंतर (मकर संक्रांती) या मंदिराच्या जवळ तापी नदीत स्नान केल्याने २१ पिढ्यांचा उद्धार होतो. 

पूर्वी हे मंदिर एक लहान वास्तू होती आणि २००६ मध्ये तापी नदीला आलेल्या पुरामुळे तिचे मोठे नुकसान झाले होते. हे मंदिर आता गुजरात पर्यटन विभागाच्या व्यवस्थापनाखाली आहे आणि २०१९ मध्ये झालेल्या नूतनीकरणानंतर, या मंदिराला त्याचे सध्याचे भव्य स्वरूप प्राप्त झाले आहे.

हे मंदिर काक्रापार धरणाजवळ, तापी नदीच्या काठावर वसलेल्या वारेठ पाटिया या सुपीक शेतीप्रधान गावात स्थित आहे. पार्किंग क्षेत्राजवळ असलेले एक भव्य कमानीदार प्रवेशद्वार पायऱ्यांच्या मार्गाने भाविकांना मंदिरापर्यंत घेऊन जाते. मंदिराचे अंगण दगडांनी फरसबंदी केलेले असून ते अत्यंत प्रशस्त आहे. भाविकांना बसण्यासाठी सिमेंटचे बाक आहेत आणि नदीकाठी सुरक्षेसाठी लोखंडी कठडे बसवण्यात आले आहेत.

जसे तुम्ही पायऱ्या उतरून पुढे जाता, तसे समोरच, एका प्राचीन वृक्षाखाली, एका उंच चौथऱ्यावर बांधलेले एक छोटे आयताकृती शिव मंदिर आहे. या मंदिराला एक लहान पायऱ्यांचे शिखर आहे. आत, ध्यानस्थ मुद्रेतील भगवान शंकरांची एक मोठी मूर्ती आहे. तिथून थोड्या अंतरावर येथे प्राचीन रामेश्वर महादेव मंदिर स्थित आहे.

मंदिराकडे जाणाऱ्या मार्गावर पत्र्याचा एक मोठा शेड उभारण्यात आला आहे. मंदिराच्या रचनेत एक सभामंडप आणि एक गर्भगृह यांचा समावेश आहे. भगव्या रंगाने रंगवलेल्या या मंदिराला घुमटाकार अशी दोन शिखरे आहेत – एक सभामंडपावर आणि दुसरे गर्भगृहावर. सभामंडपाला तीन बाजूंनी तीन कमानी असलेली प्रवेशद्वारे आहेत. सभामंडपाच्या मध्यभागी, एका उंच संगमरवरी चौथऱ्यावर भगवान शिवांचे पवित्र वाहन नंदी विराजमान आहे. नंदीच्या खाली कासवाची मूर्ती आहे. सभामंडपाच्या डाव्या भिंतीवर एका देवळीत भगवान गणेशाची संगमरवरी मूर्ती आहे, तर उजव्या भिंतीवर भगवान हनुमानाची दगडी मूर्ती प्रतिष्ठित आहे. 

गर्भगृहाच्या अत्यंत सुंदररीत्या कोरलेल्या दगडी प्रवेशद्वाराच्या वर, भगवान श्रीराम शिवलिंगाची पूजा करत असल्याचे शिल्प कोरलेले आहे. गर्भगृहाच्या मध्यभागी एक मोठे शिवलिंग आहे. हे शिवलिंग पितळेचा मुलामा असलेल्या एका आधारपीठावर (शालुंका) विराजमान आहे, ज्यावर शंख आणि फुलांसारख्या शुभ चिन्हांची नक्षीकाम केलेली आहे. या पीठाच्या खोलगट भागात एक पाषाणनिर्मित शिवलिंग स्थापित आहे. शिवलिंगाच्या वर, एक चांदीचा नाग संरक्षक छत्राच्या रूपात विराजमान आहे. त्याच्या वर, अभिषेक करण्यासाठी एक पितळी पात्र टांगलेले आहे. वरच्या छत्राच्या भोवती रुद्राक्षाच्या माळा अत्यंत सुबकपणे लटकवलेल्या आहेत. शिवलिंगाच्या उजव्या बाजूला भगवान शिवाचे प्रतीकात्मक शस्त्र असलेला एक मोठा त्रिशूळ विराजमान आहे.

मंदिराच्या आवारात नदीपात्रापर्यंत जाण्यासाठी एक मोठा दगडी घाट बांधण्यात आला आहे. नदीच्या विरुद्ध काठावर सोमेश्वर मंदिर स्थित आहे. मंदिर संकुलातून काकरापार धरणाचे दृश्यही पाहता येते.

अनेक भक्त जागृत शिवलिंगाचे दर्शन घेण्यासाठी या ठिकाणी येतात. रविवार आणि सार्वजनिक सुट्ट्यांच्या दिवशी येथे मोठी गर्दी असते. हिंदू दिनदर्शिकेतील पवित्र महिना असलेल्या श्रावण महिन्यात शेकडो भक्त दर्शनासाठी येतात. या पवित्र महिन्यातील प्रत्येक सोमवारी, भक्तांच्या मोठ्या संख्येमुळे हा परिसर जत्रेसारखा भासतो. अनेक भक्त कावड घेऊन येतात आणि मंदिरात विधी पूर्ण करतात. या महिन्यात अनेक धार्मिक कार्यक्रमांचेही आयोजन केले जाते.

प्रमुख वैशिष्ट्ये 

  • मांडवीपासून ६ कि.मी. आणि सुरतपासून ६० कि.मी. अंतरावर स्थित.
  • सुरतच्या अनेक भागांतून सिटी बस सेवा उपलब्ध आहेत.
  • गुजरातच्या विविध शहरांतून सुरतपर्यंत येण्यासाठी राज्य परिवहन (एसटी), रेल्वे आणि विमान सेवा उपलब्ध आहेत.
  • परिसरात राहण्याची आणि खाण्यापिण्याची उत्तम सोय उपलब्ध आहे.
Back To Home