शिंगोटार आशापुरी मंदिर

हजीरा गाव, सुरत, जिल्हा सुरत

आशापुरी देवीचे प्राचीन मंदिर – जे गुजरात, राजस्थान आणि मध्य प्रदेशातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवी मानले जाते – आणि समुद्र देवी म्हणून पूजल्या जाणाऱ्या शिंगोटार माता यांचे मंदिर हजीरा गावात स्थित आहे. आशापुरी आणि शिंगोटार या बहिणी मानल्या जातात. भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की, शिंगोटार देवीच्या आग्रहाखातर आशापुरी देवी येथे वास्तव्यास आहेत आणि त्यांच्या एकत्रित उपस्थितीमुळे हे ठिकाण आध्यात्मिकदृष्ट्या अत्यंत शक्तिशाली बनले आहे. येथे केवळ स्थानिक मच्छिमारच पूजा करत नाहीत, तर सुरतमधील मोठ्या जहाज कंपन्यांचे उच्चपदस्थ अधिकारीही जहाजे समुद्रात पाठवण्यापूर्वी शिंगोटार मातेचा आशीर्वाद घेण्यासाठी मंदिरात येतात.

हे मंदिर किमान ४५० वर्षे जुने असल्याचे मानले जाते. दंतकथेनुसार, सुमारे चार शतकांपूर्वी एका व्यापाऱ्याची बोट समुद्रात वादळात अडकली होती. बोटीवरील लोकांनी देवीची प्रार्थना करण्यास सुरुवात केली. त्याच क्षणी, आशापुरी आणि शिंगोतर देवी प्रकट झाल्या आणि त्यांनी आपल्या त्रिशूळांचा वापर करून बोट सुरक्षितपणे किनाऱ्यावर आणली आणि सर्वांचे प्राण वाचवले. समुद्रातून बाहेर आल्यानंतर, दोन्ही देवींनी मंदिराच्या जवळ असलेल्या एका वडाच्या झाडाजवळ स्वयंभू मूर्तींच्या रूपात दर्शन दिले, असे मानले जाते. असेही मानले जाते की त्या व्यापाऱ्याने शिंगोतर मातेला त्या ठिकाणी वास्तव्य करण्याची विनंती केली होती. तिने ती मान्य केली आणि तिच्या आग्रहाखातर तिची बहीण आशापुरी देवीनेही तिथे वास्तव्य केले.

आशापुरी देवीची विशेषतः राजस्थानमधील जाट शीख समुदायातील पनवार आणि दुडी समाजाची कुलदेवी म्हणून पूजा केली जाते. त्यांची पूजा शाकंभरी देवीच्या रूपातही केली जाते. आशापुरी देवीची महत्त्वाची मंदिरे सांबर (जयपूर जिल्हा), नाडोल (पाली जिल्हा) आणि कच्छ, गुजरात येथील माता नो मढ येथे स्थित आहेत. सुरतजवळ गुजरातचा सुलतान आणि मुघल सम्राट अकबर यांच्यातील तीव्र संघर्षाच्या काळात, १५७० ईस्वी सन मध्ये हजीरा गावात शिंगोतर मातेच्या मूर्तीसोबत आशापुरी देवीची मूर्ती प्रतिष्ठित करण्यात आली होती. मंदिराचा जीर्णोद्धार १९८३ मध्ये करण्यात आला आणि १९९३ मध्ये नवीन मूर्तींची प्रतिष्ठापना करण्यात आली.

हे मंदिर गावातील एका प्रशस्त अंगणात वसलेले आहे. मंदिराच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना सिंहाचे पुतळे आहेत. आत शिरल्यावर डाव्या बाजूला देवींचे शयनगृह आहे. असे मानले जाते की, दोन्ही देवी दररोज रात्री या खोलीत विश्रांती घेतात. ही खोली, जी बंदिस्त आहे काचेच्या भिंती असलेल्या या कक्षात देवींसाठी दररोज तयार केलेली दोन स्वतंत्र अंथरुणे आहेत. देवींना आवश्यक असलेला झोपाळा आणि इतर वस्तूही तिथे आहेत. तिथे वाघांचे दोन पुतळे आहेत आणि कक्षाच्या मागील भिंतीवर असलेल्या भित्तिचित्रात देवी वादळात अडकलेल्या प्रवाशांचे रक्षण करताना दर्शविल्या आहेत. 

मंदिराच्या आवारातील एक वडाचे झाड त्या जागेची खूण दर्शवते जिथे देवी प्रकट झाल्याचे मानले जाते. मुख्य मंदिराच्या डाव्या बाजूला हनुमानाचे एक छोटे मंदिर आहे. जवळच, एका जुन्या चांदीच्या रथात शिंगोतर देवीची प्राचीन मूर्ती विराजमान आहे. संकुलात एक मोठा होम कुंड आणि संत सागर राम यांची समाधी देखील आहे.

मंदिराच्या मुख्य प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना चौथऱ्यावर सिंहाचे मोठे पुतळे उभारलेले आहेत. मंदिरात एक सभामंडप, गर्भगृह आणि प्रदक्षिणा पथ. मंदिराला लाल रंगाची शिखरे आणि उपशिखरे आहेत. सभामंडपाच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना द्वारपाल कोरलेले आहेत. प्रवेशद्वाराच्या वर, एका कोरीव कामात देवींनी वादळातून नौकेतील प्रवाशांचे रक्षण केल्याचे दृश्य चित्रित केले आहे. सभामंडपाच्या घुमटावर नक्षीकाम आणि देवींच्या प्रतिमा कोरलेल्या आहेत.

गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना रक्षक मूर्ती आहेत. त्याच्या उंबरठ्यावर शुभ चिन्हांसह सुंदर कोरीव काम केलेले आहे आणि वरच्या मध्यवर्ती कोनाड्यात गणेशाची मूर्ती विराजमान आहे. गर्भगृहाच्या समोर देवीच्या पवित्र पादुका आहेत. गर्भगृहाच्या आत, डाव्या बाजूला आशापुरी देवीची संगमरवरी मूर्ती आहे आणि उजव्या बाजूला शिंगोतर देवीची मूर्ती आहे. वरील छतावर हत्तींच्या सोंडेत कमळाची फुले धरलेली शिल्पे आहेत. सुशोभित मूर्तींनी मुकुट परिधान केले आहेत आणि त्यांच्यावर सोन्याची छत्रे आहेत, तसेच मूर्तींच्या दोन्ही बाजूंना सिंहाचे पुतळे आहेत.

एका दंतकथेनुसार, गर्भगृहाच्या खाली एक गुप्त बोगदा आहे, ज्यातून देवी दररोज संध्याकाळी समुद्रकिनाऱ्यावर जातात. जरी हा बोगदा आता बंद करण्यात आला आहे, तरीही भाविकांचा असा दावा आहे की मंदिरात शांततेच्या क्षणी त्यांना आजही लाटांचा आवाज ऐकू येतो.

भक्तांची अशी श्रद्धा आहे की या मंदिरात केलेली मनापासूनची उपासना सर्व इच्छा पूर्ण करते आणि म्हणूनच, शेकडो लोक येथे नियमितपणे दर्शनासाठी येतात. सुरतपासून सुमारे २५ किलोमीटर अंतरावर असलेले हे किनारी गाव हजिरा हे त्याच्या औद्योगिक क्षेत्रासाठी ओळखले जाते, जिथे अनेक देशी आणि आंतरराष्ट्रीय कंपन्या आहेत. मासेमारी हा आजही अनेक ग्रामस्थांचा पारंपरिक व्यवसाय आहे. नारळी पौर्णिमेला, कोळी बांधव येथे देवीला नारळ अर्पण करण्यासाठी येतात. परदेशात नोकरी मिळवू इच्छिणारे लोक आपले पासपोर्ट देवीच्या चरणी ठेवून नवस करतात. अनेक कुटुंबे येथे मुलांचे जावळ (मुंडन – पहिली केशकर्तन विधी) देखील करतात. दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी आरती केली जाते. गावातील प्रत्येक व्यक्तीला प्रत्यक्ष आरतीला उपस्थित राहणे शक्य नसल्यामुळे, ग्रामस्थांनी ग्रामपंचायतीला प्रार्थना प्रसारित करण्यासाठी लाऊडस्पीकर बसवण्याची विनंती केली. परिणामी, संपूर्ण गावात ५५ लाऊडस्पीकर बसवण्यात आले.

येथे वर्षभर विविध धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. नवरात्रीच्या काळात, घटास्थापनेने उत्सवाची सुरुवात होते. फेब्रुवारी महिन्यात, मंदिराच्या स्थापना दिनानिमित्त देवीची रथयात्रा काढली जाते. ही मिरवणूक गावातील किनारपट्टीच्या मार्गाने प्रवास करून पुन्हा मंदिरात परतते. या कार्यक्रमात हजारो भाविक सहभागी होतात.

प्रमुख वैशिष्ट्ये 

  • सुरत रेल्वे स्थानकापासून २५ कि.मी. अंतरावर स्थित 
  • सुरत शहरातून विविध भागांत जाण्यासाठी महानगरपालिकेची वाहतूक सेवा उपलब्ध आहे. 
  • सुरत हे गुजरातच्या विविध शहरांतून एसटी बसेस, रेल्वे आणि हवाई मार्गाने उत्तम प्रकारे जोडलेले आहे. 
  • मंदिराच्या परिसरात राहण्यासाठी आणि भोजनासाठी अनेक उत्तम पर्याय उपलब्ध आहेत 
  • संपर्क : मंदिर कार्यालय, मो. ९९९८४९०४३९
Back To Home

मंदिरे