जुना हनुमानजी मंदिर  

भीमपोर, सुरत, जिल्हा सुरत

‘भूतप्रेतसमंधादी रोगव्याधी समस्तही। नासती तुटती चिंता आनंदे भीमदर्शने।।’ या शब्दांत समर्थ रामदास स्वामींनी प्रभू हनुमानाचे सामर्थ्यवान रक्षक आणि जीवनदाता म्हणून स्तवन केले आहे. हनुमानाचे एक पवित्र आणि प्राचीन स्थान सुरतजवळील भीमपोर येथे आहे, जे ‘जुना हनुमानजी मंदिर’ म्हणून ओळखले जाते. येथील हनुमान जागृत आहेत आणि त्यांच्या दर्शनाने जुनाट आजार बरे होतात, विशेषतः लहान मुलांचे बोलण्यातील दोष आणि अडखळणे (तोतरेपणा) प्रसादाच्या सेवनाने दूर होते, अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे.

सुरतजवळील डूमसपासून सुमारे ५ किमी अंतरावर असलेले भीमपोर हे एकेकाळी चौलुक्य साम्राज्यांतर्गत (१० वे ते १३ वे शतक) एक छोटेसे गाव होते. १५ व्या शतकात सुरत गुजरातच्या मुस्लिम सल्तनतीच्या ताब्यात आले आणि भीमपोर त्याचा भाग बनले. या परिसराने अनेक नैसर्गिक आणि राजकीय संकटे सहन केली, ज्यामध्ये १७९०-१७९१ मधील भीषण प्लेगचा समावेश आहे, ज्याने सुरतमध्ये सुमारे १,००,००० लोकांचा बळी घेतला आणि भीमपोरसारख्या जवळच्या गावांनाही त्याचा फटका बसला. ३५० वर्षांहून अधिक काळ येथे विराजमान असलेल्या हनुमान मूर्तीने या सर्व संकटांपासून गावकऱ्यांचे रक्षण केले आहे, अशी गावकऱ्यांची श्रद्धा आहे. या श्रद्धेमुळेच स्थानिक समुदायामध्ये हनुमानाप्रती नितांत भक्ती निर्माण झाली आहे.

‘भीमपोरिया हनुमान मंदिर’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या प्राचीन मंदिराचा अनेक वर्षांत अनेकदा जीर्णोद्धार झाला आहे. अलीकडील नूतनीकरणामुळे मंदिराला सध्याचे भव्य स्वरूप प्राप्त झाले आहे. हे मंदिर गावातील मुख्य रस्त्याला लागून असलेल्या एका मोठ्या अंगणात असून, त्याला उंच संरक्षक भिंत आहे. मंदिराची रचना प्रभावी आणि प्रशस्त आहे. समोरच्या बाजूला एक मजली प्रवेशद्वार आणि ओवरी (व्हरांडा) आहे. या प्रवेशद्वारातून मंदिराच्या अंगणात प्रवेश केला जातो. आत प्रवेश केल्यावर डाव्या बाजूला बलियादेव यांचे मंदिर आहे. 

थोड्या अंतरावर भगवान शंकराचे एक छोटे मंदिर आहे. या मंदिराच्या समोर नंदी आणि कासवाची संगमरवरी मूर्ती असून, त्या एका उंच चौथऱ्यावर विराजमान असलेल्या भगवान शिवशंकराच्या शांत मूर्तीकडे पाहत आहेत.

जवळच शिवशंकराचे दुसरे मंदिर आहे. गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना, डाव्या बाजूला गणेशाची मूर्ती आणि उजव्या बाजूला हनुमानाची मूर्ती आहे. संगमरवरी गर्भगृहाच्या आत, शिवलिंगाच्या समोर नंदी बसलेला आहे. शिवलिंगावर नागाचा फणा असून, वरून तांब्याच्या पात्रातून शिवलिंगावर अभिषेक म्हणून पाणी किंवा पवित्र द्रव सतत थेंब-थेंब पडत असते. शिवलिंगावरील छत्रीसारख्या संरचनेभोवती रुद्राक्षाच्या माळा लटकवलेल्या आहेत. गर्भगृहाच्या मागील भिंतीवर देवी पार्वतीची मूर्ती आहे. 

मंदिराच्या परिसरात एक साईबाबा मंदिरही आहे, जे संकुलाचे मुख्य स्थान असलेल्या भव्य हनुमान मंदिराच्या अगदी समोर स्थित आहे.

मंदिरात सभामंडप आणि गर्भगृह आहे. सभामंडपाच्या प्रवेशद्वाराला अर्धवर्तुळाकार कमान असून त्यावर आकर्षक कोरीव काम केलेले आहे. प्रवेशद्वाराच्या भिंतींच्या दोन्ही बाजूंना द्वारपालांच्या मूर्ती आहेत. सभामंडप प्रशस्त असून त्यात मोठ्या जाळीदार खिडक्या आहेत, ज्यामुळे पुरेसा प्रकाश आणि खेळती हवा मिळते. आतील भिंती नाजूक कोरीव कामांनी सजवलेल्या आहेत. समोरचे गर्भगृह पूर्णपणे उघडे आहे. गर्भगृहाच्या आत एका उंच संगमरवरी चौथऱ्यावर हनुमानाची मोठी दगडी मूर्ती आहे आणि त्या शेजारी हनुमानाची एक लहान दगडी मूर्ती आहे. दोन्ही मूर्ती उठावदार असून त्यांना शेंदूर लेपलेला आहे. त्यांच्या चेहऱ्यावर डोळे, तोंड आणि मिशा रंगवलेल्या आहेत आणि दोघांच्याही डोक्यावर सोन्याचे मुकुट आहेत. हनुमान मूर्तींच्या खाली आणि डाव्या बाजूला राम, लक्ष्मण आणि सीतेच्या मूर्ती आहेत. त्यांच्या शेजारी, डाव्या बाजूला हनुमानाची (पवनसुत) एक लहान मूर्ती आहे, जी भक्तीभावाने देवत्रयांना वंदन करत आहे.

चार वर्षांनंतरही बोलू न शकणारी किंवा अडखळणारी मुले पालकांकडून विशेषतः या हनुमान मंदिरात आणली जातात. मुले स्पष्ट बोलू लागतील किंवा त्यांच्या बोलण्यातील दोष दूर होतील, यासाठी हनुमानाला नवस केले जातात. विधीचा एक भाग म्हणून, पालक गूळ प्रसाद म्हणून आणतात. मंदिराचे पुजारी हा गूळ हनुमानाच्या मूर्तीच्या मुखाला स्पर्श करून, त्यावर आशीर्वाद देतात आणि पालकांना परत देतात. या आशीर्वादाचा गूळ दररोज मुलाला थोड्या प्रमाणात खाऊ घातल्यास मूल स्पष्ट बोलू लागते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. परदेशात राहणारे भाविकही टपालाद्वारे हा प्रसाद मागवून आपल्या मुलांना खाऊ घालतात. एकदा मूल बोलू लागल्यावर, त्याला हनुमानाच्या दर्शनासाठी मंदिरात आणणे बंधनकारक मानले जाते.

या मंदिरातील हनुमान जुनाट आणि असाध्य रोग बरे करतात, अशीही भाविकांची श्रद्धा आहे. परिणामी, गुजरात, महाराष्ट्र, दिल्ली आणि इतर प्रदेशांतून हजारो भाविक आशीर्वादासाठी येथे येतात.

या मंदिरात भाविक रविवार ते शुक्रवार, सकाळी ६:०० ते दुपारी १२:०० आणि दुपारी ४:०० ते रात्री ८:०० या वेळेत दर्शन घेऊ शकतात. शनिवारी सकाळी ६:०० ते रात्री ९:०० पर्यंत दर्शनाची सोय असते. हनुमान जयंतीच्या निमित्ताने मोठ्या संख्येने भाविक मंदिरात येतात. या दिवशी हनुमान यज्ञ, शोभायात्रा, महाप्रसाद वाटप आणि भजन संध्या असे विशेष कार्यक्रम आयोजित केले जातात. हनुमान जयंतीव्यतिरिक्त, मंदिर गणेश चतुर्थी आणि इतर विविध हिंदू सणही मोठ्या उत्साहात साजरे करते.

मुख्य वैशिष्ट्ये  

  • सुरत रेल्वे स्टेशनपासून २१ किमी अंतरावर स्थित  
  • सुरतच्या अनेक भागांतून सिटी बस सेवा उपलब्ध  
  • गुजरातच्या प्रमुख शहरांशी सुरत एसटी, रेल्वे आणि हवाई सेवेने जोडलेले  
  • परिसरात राहण्याची आणि जेवणाची उत्तम सोय उपलब्ध  
Back To Home