मसीया महादेव मंदिर

बोरियावी, तालुका आणि जिल्हा मेहसाणा

उत्तर गुजरातमधील मेहसाणा जवळील बोरियावी हे गाव भगवान शिवाच्या प्राचीन आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या ‘जागृत’ मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. गावाच्या ओळखीचा केंद्रबिंदू असलेले मसीया महादेव मंदिर ५०० वर्षांहून अधिक जुने आहे आणि ते येथील ‘स्वयंभू’ शिवलिंगासाठी अद्वितीय आहे, जे त्याच्या ‘मसा’ (Wart) सारख्या आकारामुळे लक्षवेधी ठरते. अनेक भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की येथे केलेली भक्ती त्वचेचे विकार, शरीरावरील गाठी आणि इतर दीर्घकालीन आजारांपासून आराम मिळवून देते. विशेष म्हणजे, हे मंदिर केवळ महादेवाला समर्पित आहे. सामान्य शिवालयांच्या विपरीत, येथे शिवलिंगासोबत माता पार्वती किंवा नंदीच्या मूर्तींची प्रतिष्ठापना केलेली नाही. अनेक वर्षांपासून, या मंदिरात प्रत्येक भाविकाला निरोप देताना ‘प्रसाद’ म्हणून चहा देण्याची एक अनोखी परंपरा जपली जात आहे.

मसीया महादेव मंदिराच्या इतिहासातील कथांनुसार, एकेकाळी बोरियावीच्या पश्चिमेला ‘खारा’ नावाचे गाव होते. सुमारे ५०० वर्षांपूर्वी, तिथे एक ‘सिद्ध महंत’ राहत होते, ज्यांच्या घोड्याला त्वचेचा गंभीर आजार झाला होता. अनेक उपाय करूनही काहीच फरक पडत नव्हता. घोड्याच्या वेदनेने व्याकुळ झालेल्या महंतांनी भगवान शिवाची प्रार्थना केली. महादेवांनी त्यांना स्वप्नात दृष्टांत देऊन बोरियावीच्या वायव्य दिशेला असलेल्या चिंचेच्या झाडाखालील कचरा साफ करून तिथे गुळाचा ‘नैवेद्य’ अर्पण करण्यास सांगितले, ज्यामुळे घोडा बरा होईल असे आश्वासन दिले. या सूचनेनुसार, महंतांनी ते झाड शोधले, परिसर स्वच्छ केला आणि तिथे त्यांना ‘स्वयंभू’ शिवलिंग सापडले.

शिवलिंगाचा आकार ‘मसा’ (Mas) सारखा असल्याने ते ‘मसीया महादेव’ म्हणून ओळखले जाऊ लागले. महंतांनी त्याची पूजा करून गूळ अर्पण केला, त्यानंतर घोडा बरा झाला. ही बातमी आसपासच्या गावांत पसरली आणि हे ठिकाण त्वचेचे विकार व गाठी बरे करण्यासाठी प्रसिद्ध झाले. तेव्हापासून, भाविक अशा आजारांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी गूळ, काळी मिरी आणि मीठ अर्पण करतात.

जशी या ठिकाणाबद्दलची श्रद्धा वाढत गेली, तसे मंदिराचे महत्त्व वाढले आणि त्याचे अधिकृत बांधकाम करण्यात आले. सुमारे ५० वर्षांपूर्वी, शिवाचे निस्सीम भक्त दयालाल भट्ट यांनी मंदिराचा पहिला जीर्णोद्धार केला. अलीकडच्या काळात, लोकवर्गणीतून मंदिराचा भव्य पुनर्निमाण करून त्याला सध्याचे रूप देण्यात आले आहे.

सध्याच्या स्वरूपात, हे मंदिर बोरियावी गावाच्या प्रवेशद्वारापासून थोड्या अंतरावर स्थित आहे. मंदिराच्या प्रवेशद्वाराजवळ पूजेचे साहित्य आणि नैवेद्य मिळणारी दुकाने आहेत. मुख्य प्रवेशद्वारावर भगवान शिवाचे मध्यवर्ती चित्र आहे आणि तिथून पांढऱ्या संगमरवरी फरसबंदी असलेल्या अंगणात प्रवेश मिळतो. मंदिराच्या समोर एक मोठा ‘यज्ञमंडप’ आहे. पांढऱ्या शुभ्र संगमरवरात बांधलेली ही वास्तुकला आधुनिक असून, तिची विभागणी ‘दर्शनमंडप’, ‘सभामंडप’, ‘अंतराळ’ आणि ‘गर्भगृह’ अशी करण्यात आली आहे. दर्शन आणि सभामंडप अर्ध-खुले असून, खांबांना नक्षीदार कमानींनी जोडलेले आहे. या खांबांवर ‘सुरसुंदरींच्या’ अतिशय सुंदर कोरीव मूर्ती आहेत. सभामंडपाचे छतही नाजूक नक्षीकामांनी सजलेले आहे. अंतराळाच्या भिंतींवरील कोनाड्यांमध्ये भगवान गणेश आणि भगवान हनुमानाची स्थापना केली आहे. अंतराळातून चार पायऱ्या उतरून गर्भगृहात प्रवेश केला जातो. मध्यभागी मसीया महादेव शिवलिंग असून, त्यावर ‘पंचधातूचा’ पाच फण्यांचा नाग असलेला ‘छत्र’ आहे. शिवलिंगाच्या मागील भिंतीवरील कोनाड्यात भगवान शिवाचा चांदीचा मुखवटा ठेवलेला आहे. गर्भगृहाच्या बाहेरील भिंतींवरही कोनाडे आणि अप्सरांच्या मूर्ती आहेत. मंदिराचे ‘उरुशृंग’ शैलीतील शिखर वरच्या दिशेला निमुळते होत जाते, जे अनेक उप-शिखरे, ‘आमलक’ आणि ‘कलशांनी’ सुशोभित आहे. सभामंडपावरील शिखरही वैशिष्ट्यपूर्ण असून त्यावर शेकडो लहान कलशांच्या प्रतिकृती आहेत.

वास्तुकलेच्या सौंदर्यासोबतच, भाविकांच्या सोयीसाठी परिसरात एक भव्य ‘सत्संग’ हॉल, सुसज्ज ‘धर्मशाळा’ आणि सामुदायिक हॉल उभारण्यात आला आहे. लांबून येणाऱ्या भाविकांसाठी मोफत निवास आणि भोजनाची सोय उपलब्ध आहे. मंदिराच्या मागील एका स्वतंत्र कक्षात ठेवलेला एक विशाल नैसर्गिक शंख या ठिकाणच्या आध्यात्मिक भव्यतेत भर घालतो.

श्रावण महिन्यात मंदिरात धार्मिक उत्सवांचे स्वरूप एखाद्या मोठ्या जत्रेसारखे असते. श्रावणी सोमवारी, जिल्ह्यातील विविध भागांतून हजारो भाविक ‘दर्शन’ घेण्यासाठी आणि आपली ‘मानता’ पूर्ण करण्यासाठी गर्दी करतात. त्वचेच्या विकारांपासून आराम मिळवण्यासाठी ते मीठ, काळी मिरी, गूळ आणि मिठाई अर्पण करून आपली श्रद्धा व्यक्त करतात, जे मंदिराच्या उपचार परंपरेचे प्रतीक आहे. श्रावण अमावस्येला निघणारी मसीया महादेवाची भव्य ‘शोभायात्रा’ हे या काळातील मुख्य आकर्षण असते. वाद्यवृंदासह निघणारी ही उत्साही शोभायात्रा संपूर्ण गावातून फिरून मंदिरात परतते, ज्यात बोरियावी आणि आसपासच्या गावांतील रहिवासी मोठ्या संख्येने सहभागी होतात. महाशिवरात्रीला पहाटेपासूनच भाविकांच्या लांबच लांब रांगा लागतात, जे मंदिराचे धार्मिक महत्त्व अधोरेखित करते.

उपयुक्त माहिती

  •  मेहसाणापासून १७ किमी अंतरावर स्थित.
  •  जी.एस.आर.टी.सी. (GSRTC) बस सेवा मेहसाणाला राज्यातील अनेक शहरांशी जोडते.
  •  मेहसाणा ते बोरियावी दरम्यान जी.एस.आर.टी.सी. बस सेवा उपलब्ध आहे.
  •  खाजगी वाहने थेट मंदिराच्या पार्किंगपर्यंत जाऊ शकतात.
  •  परिसरात निवास आणि नाश्त्याची सोय उपलब्ध आहे.
  •  संपर्क – मंदिर कार्यालय, मोबाईल : ९४२६१२३४४४
Back To Home