अजिंठा डोंगररांगांच्या कुशीत आणि पैनगंगा नदीच्या तीरावर वसलेले सव येथील जगदंबा देवीचे मंदिर हे विदर्भातील एक प्रमुख श्रद्धास्थान आहे. हे मंदिर भाविकांमध्ये ‘विदर्भाचे प्रति तुळजापूर’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. मूळ हेमाडपंती शैलीतील मंदिर १९७५ च्या महापुरात वाहून गेल्यावर, १९८५ मध्ये सुरक्षित जागी नवीन मंदिराची उभारणी करण्यात आली. राज्य शासनाने ‘ब’ वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा दिलेल्या या मंदिरात जगदंबा मातेची प्रसन्न पाषाणमूर्ती आहे. चैत्र पौर्णिमेची यात्रा, वगदीची मिरवणूक आणि २०१४ पासून उत्सवकाळात अखंड तेवणारे १५०० नंदादीप ही या मंदिराची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.
पौराणिक संदर्भानुसार, हा प्रदेश प्राचीन विदर्भ राज्याचा भाग होता. याचा उल्लेख महाभारतात आढळतो. इसवी सन पूर्व तिसऱ्या शतकात सम्राट अशोकाच्या काळात येथे मौर्य साम्राज्याचे अस्तित्व होते आणि त्या काळात बौद्ध संस्कृतीचा प्रसार झाला होता. त्यानंतरच्या कालखंडात सातवाहन, वाकाटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट आणि यादव यांसारख्या प्रमुख राजवटींनी या प्रदेशावर राज्य केले. विशेषतः वाकाटक काळात झालेल्या अजिंठा लेण्यांच्या निर्मितीचा प्रभाव या संपूर्ण परिसराच्या कलात्मक जडणघडणीवर पडलेला आहे. सव येथील मूळ मंदिराचा संबंध बाराव्या ते तेराव्या शतकातील यादव राजवटीशी जोडला जातो.
पैनगंगा नदी ही या भागाची मुख्य जीवनवाहिनी आहे आणि ती या मंदिराच्या जवळून वाहते. 
मूळ मंदिराचे स्थान नदीच्या पात्रातच होते. १९७५ मध्ये पैनगंगा नदीला आलेल्या महापुराने मंदिराचे मोठे नुकसान केले होते. नदीपात्रातील मूळ हेमाडपंती मंदिर पुराच्या पाण्याखाली गेले होते. तसेच पुरातून वाहून आलेल्या मोठ्या लाकडी ओंडक्यांच्या धडकेने मंदिराच्या दगडी वास्तूचे नुकसान झाले होते. या संकटानंतर मंदिरातील मूर्तीचे आणि ऐतिहासिक वास्तूचे रक्षण करण्यासाठी गावकऱ्यांनी मंदिराचे स्थलांतर करण्याचा निर्णय घेतला. सध्याचे मंदिर नदीपात्रापासून काहीसे दूर आणि उंचावर असलेल्या जागेवर बांधण्यात आले आहे. जुन्या मंदिराचे अवशेष आजही नदीकाठी पाहता येतात.
गावाच्या वेशीवर मुख्य रस्त्यालगत जगदंबा देवीचे हे मंदिर आहे. मंदिराभोवती असलेल्या आवारभिंतीमधील प्रवेशद्वारातून मंदिराच्या मंडपात प्रवेश होतो. या मंडपासमोर एक दीपस्तंभ आहे. देवीचे वाहन असलेले सिंह व वाघ यांची येथे शिल्पे आहेत. या मंडपावर भाविकांच्या सुविधेसाठी पत्र्याचे छत उभारले आहे. मंडपातील भिंतींच्या खालील भागात विविध देवदेवता आणि संतांची चित्रे रंगवण्यात आली आहेत. सभामंडपात हनुमान, श्रीराम, लक्ष्मण आणि सीता यांच्या देवळ्या आहेत. येथे दुर्गेश्वर महादेवाचे छोटे शिवालयही आहे.
शिवमंदिरासमोर नंदीची मूर्ती व गर्भगृहात शिवलिंग आहे. सभामंडपात सप्तशृंगी मातेची प्रतिमा आहे. मंडपात मध्यभागी उंचावर देवीचे गर्भगृह आहे. गर्भगृहात एका मोठ्या आयताकृती वज्रपीठावरील मखरात देवीची काळ्या पाषाणात घडवलेली प्रसन्न मूर्ती आहे. विविध वस्त्रे आणि अलंकार ल्यालेल्या या देवीचे डोळे तसेच नथ सोन्याची आहे. मूर्तीच्या वरच्या भागात चांदीचे छत्र आहे.
मंदिराच्या गर्भगृहावर सुंदर शिखर आहे. प्रांगणात असलेल्या पिंपळ-वड-लिंबाच्या त्रिगुणी वृक्षाजवळ शिवशंकराची मूर्ती आहे. येथे छोटे शिवलिंग आणि गणेशाचीही मूर्ती आहे. मंदिरासमोर वाहणाऱ्या पैनगंगा नदीपात्रानजीक असलेल्या कहू नावाच्या झाडाजवळ देवीचे मूळ स्थान आहे. येथे छोटे मंदिर बांधण्यात आले आहे. या मंदिराबाहेर शिवशंकराची ध्यानस्थ मूर्ती आहे.
ही देवी तुळजापूरच्या देवीचे प्रतिरूप असल्याची मान्यता असल्यामुळे तुळजापूरचा नवस येथे फेडता येतो, असे सांगितले जाते. या देवीला ‘ज्ञानमा’ असेही संबोधले जाते, ज्याचा अर्थ ज्ञानाची देवता असा होतो. 
अनेक कुटुंबांची ही कुलदेवी असल्याने लग्नासारख्या शुभ कार्यांनंतर देवीचे दर्शन घेण्यासाठी येथे नवदाम्पत्य येतात. नवसाला पावणारी असा लौकिक असलेल्या जगदंबा मातेच्या दर्शनासाठी बुलडाणा जिल्ह्यासोबतच विदर्भ व मराठवाड्यातील अनेक भाविक येतात. दूरवरून येथे दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांच्या निवासाच्या सोयीसाठी दुमजली भक्तनिवास बांधण्यात आले आहे.
चैत्र पौर्णिमेला देवीची मोठी जत्रा भरते. या यात्रेदरम्यान मंदिर परिसर भाविकांच्या गर्दीने गजबजून जातो. या दिवशी गावातून ‘वगदीची मिरवणूक’ काढण्यात येते. वगदी म्हणजे लाकडापासून तयार केलेला एक वजनदार रथ असतो. मिरवणुकीच्या दिवशी सकाळी या वगदीची विधिवत पूजा केली जाते. त्यानंतर देवीचा जयजयकार आणि गुलालाची उधळण करत हा जड लाकडी रथ ओढण्यास सुरुवात होते. वगदी ओढण्यासाठी शेकडो भाविक आपले बळ लावतात. गावातील मुख्य मार्गावरून वाजत-गाजत निघणारी ही मिरवणूक पाहण्यासाठी बुलडाणा जिल्ह्यासह संपूर्ण विदर्भातून लोक येतात. या मिरवणुकीत सहभागी होणे आणि रथ ओढण्यास मदत करणे हे पुण्यकर्म मानले जाते. दुसऱ्या दिवशी मंदिरासमोर सूर्यनारायणाचे सोंग काढण्याची परंपरा आहे. येथे शारदीय नवरात्रोत्सवादरम्यान नऊही दिवस भाविकांची मांदियाळी असते. या काळात येथे विविध धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. मंदिर परिसरात दोन नंदादीप गृह आहेत. या नंदादीपगृहांमध्ये २०१४ पासून १५०० हून अधिक नंदादीप उत्सवकाळात तेवत असतात.
