गोळीगड बापू / महालक्ष्मी मंदिर

वंसकुई, तालुका महुवा, जिल्हा सुरत

गोळीगड बापू हे दैवत महुवा तालुक्यातील आदिवासी समुदायासाठी एक रक्षक देव मानले जातात. भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की, गोळीगड बापू हे नवसाला पावणारे देव असून त्यांच्याकडे गंभीर आजार बरे करण्याची शक्ती आहे. त्यामुळेच, प्रार्थना करण्यासाठी आणि नवस फेडण्यासाठी मंदिरात भाविकांची मोठी गर्दी होते. गोळीगड बापूंच्या सोबतच या मंदिरात महालक्ष्मी मातेची मूर्तीही विराजमान आहे. मंदिरापासून थोड्या अंतरावर आणखी एक छोटे मंदिर आहे, ज्याला गोळीगड बापूंचे मूळ स्थान मानले जाते. दरवर्षी होळीच्या एक आठवडा आधी येथे ‘गोळीगड यात्रा’ नावाची भव्य जत्रा भरते, ज्यामध्ये हजारो भाविक सहभागी होतात.

महुवा हे शहर ऐतिहासिक काळी ‘मधुकानगर’ किंवा ‘मधुपरी’ म्हणून ओळखले जात असे आणि ते कला व शिक्षणाचे केंद्र म्हणून प्रसिद्ध होते. महुवापासून सुमारे १० किमी अंतरावर असलेल्या वंसकुई गावात गोळीगड बापू आणि महालक्ष्मी मातेचे मंदिर आहे. हे ठिकाण किमान ३५० वर्षे जुने असल्याचे मानले जाते. दंतकथेनुसार, सुमारे ३५० वर्षांपूर्वी जवळच्या उंदन या आदिवासी गावात संगजीभाई भाणाभाई पटेल नावाचे एक निष्ठावान भक्त राहत होते. त्यांच्या घरी सुख-समृद्धी होती, ज्याचे श्रेय ते आपल्या कुलदैवताला देत असत. ते नियमितपणे या दैवताची पूजा करत आणि त्यांच्या गाढ भक्तीसाठी ते ओळखले जात. संगजीभाईंना स्वप्नात वारंवार एका दिव्य पुरुषाचे दर्शन होई, ज्याला ते दैवताचा अवतार मानत. एके दिवशी, वंजारांच्या एका गटाने त्यांच्या गाई चोरून जंगलात नेल्या. स्वप्नातील त्या दिव्य पुरुषावर विश्वास ठेवून, संगजीभाईंनी गाई परत मिळाल्यास दूध आणि दह्याचा नैवेद्य अर्पण करण्याचा नवस केला. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, होळीच्या आधीच्या रविवारी सकाळी त्यांच्या सर्व गाई सुरक्षितपणे परत आल्या. या चमत्कारानंतर, संगजीभाईंनी त्या ठिकाणी एक भव्य मिरवणूक काढली जिथे त्यांना स्वप्नात त्या दिव्य पुरुषाचे दर्शन झाले होते. त्या ठिकाणी खोदकाम केले असता त्यांना दोन दगड सापडले, ज्यांची त्यांनी स्थापना केली आणि महालक्ष्मी माता व गोळीगड बापू म्हणून पूजा सुरू केली. जानेवारी १९९९ मध्ये मंदिराचा जीर्णोद्धार करण्यात आला, ज्यामुळे त्याचे ऐतिहासिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व अधिक वाढले.

वंसकुईच्या मुख्य रस्त्यापासून थोड्या अंतरावर असलेल्या गोळीगड बापू / महालक्ष्मी मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर एक भव्य कमान आहे. कमानीच्या वर राधा-कृष्णाची मूर्ती आहे. मंदिराच्या भोवती एक प्रशस्त मोकळे अंगण आहे. मंदिराच्या रचनेत एक छोटी ओसरी, सभामंडप आणि गर्भगृह यांचा समावेश आहे. सभामंडपाचे छत सपाट आहे, तर गर्भगृहावर नागर शैलीचे शिखर आहे. मंडपाच्या समोर, विशेषतः सण आणि जत्रेच्या वेळी भाविकांची गर्दी नियंत्रित करण्यासाठी लोखंडी पाईपचे मोठे रेलिंग बसवण्यात आले आहे.

हे मंदिर एका उंच चौथऱ्यावर (जगती) वसलेले असून तिथे पोहोचण्यासाठी पायऱ्या आहेत. सभामंडपाला दोन्ही बाजूंना मोठ्या खिडक्या आहेत आणि मध्यभागी गर्भगृह आहे. गर्भगृहाच्या आत, सुंदर सजवलेल्या मखरात गोळीगड बापूंची संगमरवरी उभी मूर्ती एका उंच पीठावर विराजमान आहे. मूर्तीच्या दोन्ही बाजूंना आदिवासी शैलीत बनवलेले दोन घोड्यांचे पुतळे आहेत. मखराच्या उजव्या बाजूला गोळीगड बापू आणि महालक्ष्मी यांचे प्रतिनिधित्व करणारे दोन पवित्र दगड आहेत, तसेच मागे गोळीगड बापूंची मूर्ती आहे. मखराच्या डाव्या बाजूला महालक्ष्मी आणि राम-सीतेच्या मूर्ती आहेत.

गर्भगृहाच्या बाहेर, उजव्या बाजूला एका चौथऱ्यावर हनुमानाची छोटी मूर्ती आहे. त्या शेजारीच तलवार घेतलेल्या घोडदळ योद्ध्याचे मोठे दगडी शिल्प आहे. गर्भगृहाच्या डाव्या बाजूला एका उंच चौथऱ्यावर पूर्वज आदिवासी दैवतांच्या रूपात पूजले जाणारे अनेक दगड आणि आदिवासी कलेचे नमुने आहेत. यामध्ये घोड्यावर स्वार असलेल्या योद्ध्याचा एक खडबडीत पुतळाही आहे.

मुख्य मंदिरापासून थोड्या अंतरावर एक चौकोनी मंदिर आहे, ज्याला गोळीगड बापूंचे ‘अस्सल मंदिर’ मानले जाते. या छोट्या मंदिरात वरच्या बाजूला घुमट असून मध्यवर्ती चौथऱ्यावर गोळीगड बापूंची छोटी संगमरवरी मूर्ती आहे. जवळच दोन पवित्र दगड आणि मानवी आकाराच्या अनेक लहान मातीच्या मूर्ती असलेले छोटे घुमट आहेत. आजार बरे झाल्यानंतर भाविक हे शरीर अवयवांचे प्रतीक म्हणून या मूर्ती अर्पण करतात.

स्थानिक दंतकथेनुसार, गोळीगड बापूंकडे आजार बरे करण्याची दैवी शक्ती होती. जंगलातील औषधी वनस्पतींचा वापर करून त्यांनी गंभीर आजारही बरे केल्याचे सांगितले जाते. शारीरिक किंवा मानसिक आजारांनी त्रस्त असलेले भाविक नवस करण्यासाठी गोळीगड बापूंकडे येतात. आजार बरा झाल्यावर ते मंदिरात त्या अवयवाच्या प्रतिकृती अर्पण करतात.

लोक येथे सुख-समृद्धी, अपत्यप्राप्ती, नोकरी आणि परदेश प्रवासासाठी व्हिसा मिळावा यासाठीही प्रार्थना करतात. गोळीगड बापू या सर्व इच्छा पूर्ण करतात अशी श्रद्धा आहे. नवस वर्षाच्या कोणत्याही दिवशी करता येत असला, तरी होळीच्या आधीच्या रविवारी तो फेडण्याची प्रथा आहे. यामुळेच या दिवशी होणारी वार्षिक गोळीगड यात्रा एक मोठा उत्सव बनली आहे, जिथे भाविकांची अलोट गर्दी उसळते.

मुख्य वैशिष्ट्ये:

  • महुवापासून ११ किमी, सुरतपासून ५७ किमी अंतरावर.
  •  महुवा आणि बारडोली येथून राज्य परिवहन (ST) बसेस उपलब्ध आहेत.
  •  खाजगी वाहनांनी मंदिरापर्यंत पोहोचता येते.
  •  मंदिर परिसरात राहण्याची किंवा नाश्त्याची सोय उपलब्ध नाही.
  •  संपर्क: मंदिर कार्यालय, मोबाईल: ९४२७४१४३४३
Back To Home

मंदिरे