बद्रीनारायण मंदिर

कावजसी नगर, अडाजण, सुरत, गुजरात

तापी नदीच्या काठी वसलेले सुरत शहर ‘डायमंड सिटी’ तसेच ‘मंदिरांचे शहर’ म्हणून ओळखले जाते. येथील अनेक पूजनीय मंदिरांपैकी अडाजण येथील बद्रीनारायण मंदिर हे एक महत्त्वाचे स्थान आहे. या मंदिरात केवळ भगवान बद्रीनाथच नव्हे, तर केदारनाथ, पशुपतिनाथ, एकलिंगी महादेव आणि इतर अनेक देवतांची प्रतिष्ठापना करण्यात आली आहे. चार धाम यात्रेतील एक पवित्र ठिकाण असलेल्या प्रसिद्ध बद्रीनाथ मंदिरातून आणलेली अखंड ज्योत येथे सतत तेवत असते. उत्तराखंडला जाऊन बद्रीनाथचे दर्शन घेऊ न शकणाऱ्या गुजरातच्या असंख्य भाविकांसाठी हे मंदिर एक दिव्य पर्याय म्हणून काम करते.

आख्यायिकेनुसार, राजस्थानमधील नाना गावातील श्रीनाथजी निरंजन बाबांच्या एक निष्ठावान भक्त आणि गुजरातच्या रहिवासी शांताबेन कांतीभाई पटेल यांनी या मंदिराच्या निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली. सन १९६४ मध्ये श्रीनाथजींच्या दर्शनासाठी गेल्या असताना, त्यांनी विचारले, “बाबा, तुम्ही सुरतला कधी येणार?” श्रीनाथजींनी आकाशाकडे पाहिले आणि उत्तर दिले, “आई तापीने मला बोलावले आहे. मी पुलाजवळ स्थायिक होईन.”

त्यावेळी शांताबेनना त्यांच्या शब्दांचा अर्थ कळला नाही, तरी त्यांच्या सुरतमधील उपस्थितीच्या विचाराने त्यांना आनंद झाला. सन १९६८ मध्ये श्रीनाथजींनी समाधी घेतली, ज्यामुळे शांताबेन दुःखी झाल्या, परंतु त्यांना त्यांची भविष्यवाणी आठवली. सन १९७६ मध्ये अहमदाबाद येथील वैकुंठ धाम मंदिरात सेवा करत असताना, श्रीनाथजी त्यांच्या दृष्टीत प्रकट झाले आणि त्यांना सुरतमध्ये बद्रीनाथ मंदिर स्थापन करण्याची सूचना दिली. वैकुंठ धाममधील त्यांच्या जबाबदाऱ्यांमुळे सुरुवातीला संकोचलेल्या शांताबेननी हे काम पुढे ढकलले. एके दिवशी ध्यान करत असताना, श्रीनाथजी बाबा पुन्हा एकदा शांताबेनना दृष्टीत प्रकट झाले. ते म्हणाले, “मंदिरासाठी तुम्हाला ७,००० चौरस यार्डचा भूखंड मिळेल. या मंदिरात बद्रीनाथ मंदिरातून आणलेली अखंड ज्योत असेल. हे पूर्ण होण्यासाठी १५ वर्षे लागतील.” शांताबेन या दिव्य सूचनेवर विचार करत असताना, त्यांना आश्चर्य वाटले की, सुरतसारख्या ठिकाणी, जिथे त्यांना कोणी ओळखत नाही, तिथे इतकी मोठी जमीन त्या कशी मिळवतील.

याच सुमारास, श्रीनाथजींचे एक निष्ठावान शिष्य शरणमुनी (भोलेबाबा म्हणूनही ओळखले जाणारे) काही मूर्तींच्या प्राणप्रतिष्ठेसाठी वैकुंठधाम मंदिरात आले. त्यांच्या भेटीदरम्यान, ते शांताबेनना भेटले आणि त्यांनी श्रीनाथजींचा संदेश दिला. ते म्हणाले, “मी येथे श्रीनाथजींचा संदेश देण्यासाठी आलो आहे. २६ जानेवारी, १९८० पूर्वी सुरतला जा. मंदिरासाठी लागणाऱ्या निधीची काळजी करू नका. जेव्हा एखाद्या भक्ताला देवाची सेवा करण्याची संधी मिळते, तेव्हा आवश्यक संसाधने नक्कीच उपलब्ध होतात.”

या मार्गदर्शनानुसार, शांताबेन, त्यांचे पती अरुणभाई यांच्यासह सुरतला स्थलांतरित झाल्या. त्यांनी मंदिरासाठी निधी गोळा करण्यासाठी विविध मार्ग शोधण्यास सुरुवात केली, परंतु सुरुवातीला त्यांचे प्रयत्न फारसे यशस्वी झाले नाहीत. अखेरीस, सन १९८२ मध्ये, केतवाला कुटुंबाने श्रीनाथ निरंजनबाबा बद्रीकाश्रम ट्रस्टला ७,००० चौरस यार्डचा भूखंड उदारपणे दान केला. त्यानंतर लगेचच, कुटुंबाच्या व्यवसायाच्या मुख्य अभियंत्याने मंदिराच्या बांधकामाची जबाबदारी स्वीकारली.

मंदिरातील ४५ मूर्ती जयपूरच्या प्रसिद्ध शिल्पकारांनी अत्यंत कुशलतेने कोरल्या होत्या. बांधकाम पूर्ण झाल्यावर, बद्रीनाथ मंदिरातून आणलेली अखंड ज्योत ३ मे, १९९८ रोजी समारंभपूर्वक सुरतला आणण्यात आली. जगभरातील १०८ वैष्णव दिव्य देशम (पवित्र विष्णू तीर्थक्षेत्रे) पैकी एक असलेल्या बद्रीनाथ मंदिरात सुमारे १,३०० वर्षांपूर्वी आदि शंकराचार्यांनी प्रज्वलित केलेली अखंड ज्योत आहे. बद्रीनाथ मंदिरात आजही तेवत असलेली ही ज्योत पवित्र मानली जाते.

तीन दिवसांच्या उत्सवादरम्यान, पूजनीय शंकराचार्यांनी मूर्तींची प्राणप्रतिष्ठा केली. या समारंभांमध्ये, शंकराचार्यांनी शांताबेनना ३२ वर्षांपूर्वी श्रीनाथजींनी केलेली भविष्यवाणी आठवून दिली, जी आता खरी ठरली होती.

मंदिराजवळ येताच, अभ्यागतांना एका भव्य प्रवेशद्वारातून एका प्रशस्त अंगणात प्रवेश मिळतो. मंदिर ट्रस्टद्वारे व्यवस्थापित श्री शांडिल्य ऋषी वैदिक संस्कृत महाविद्यालय मंदिराच्या आवारात प्रमुखपणे उभे आहे. डावीकडे भगवान शिवाला समर्पित एक अर्धवर्तुळाकार मंदिर आहे, ज्यात काचेच्या आवरणात एक दगडी नंदीची मूर्ती आहे. या मंदिरातील शिवलिंग एक अद्वितीय मुखलिंग आहे, जे शिवाला चारही बाजूंनी मुख दर्शवते आणि पितळी सर्पाने मुकुट घातलेले आहे. मंदिराच्या भिंतींच्या कोनाड्यांमध्ये गणेश आणि पार्वतीच्या मूर्ती स्थापित आहेत.

या मंदिराशेजारी मुख्य बद्रीनारायण मंदिराच्या अंगणात प्रवेशद्वार आहे. हे प्रवेशद्वार चौकोनी खांबांवर बांधलेले आहे आणि त्यात सुंदर नक्षीकाम केलेले मयूर तोरण (मोराच्या आकाराचे कमानदार प्रवेशद्वार) आहे, जे मंदिराच्या परिसराची भव्यता आणि सौंदर्य वाढवते. चार पायऱ्या मंदिरात घेऊन जातात, जे पांढऱ्या संगमरवरी दगडाने बांधलेले आहे आणि एका उंच चौथऱ्यावर उभे आहे. पायऱ्यांच्या पायथ्याशी, शांताबेन पटेल यांच्या भक्ती आणि प्रयत्नांचे स्मरण म्हणून काचेच्या आवरणात त्यांचा अर्धपुतळा आहे.

सभामंडप (सभा मंडप) नक्षीदार खांब आणि छतांनी सुशोभित आहे. गर्भगृहात, भगवान बद्रीनाथांची शांत काळ्या दगडाची मूर्ती एका उंच चौथऱ्यावर विराजमान आहे. देवतेच्या डावीकडे कुबेर आदरपूर्वक बसलेले आहेत आणि गरुड एका पायावर गुडघे टेकून बसलेले आहेत. उजवीकडे लक्ष्मी, देवाला हळूवारपणे पंखा घालत आहेत, त्यांच्याजवळ नारद आहेत. मूर्तीच्या शेजारी, बद्रीनाथ मंदिरातून आणलेली अखंड ज्योत सतत तेवत असते, जी दिव्य संबंधाचे प्रतीक आहे. या अखंड ज्योतीच्या शेजारी उद्धव आणि गणेशाच्या मूर्ती आहेत. लक्ष्मीच्या मूर्तीच्या उजवीकडे, नारायण आणि नर भगवान यांची दिव्य रूपे स्थापित आहेत, ज्यामुळे मंदिरातील देवतांचा पवित्र समूह पूर्ण होतो.

मंदिराच्या आवारातील लहान मंदिरांमध्ये गायत्री देवी, सूर्य नारायण, दत्तात्रेय, रांदलमाता, तिरुपती बालाजी, राधा कृष्ण, जमुनाजी महाराज, राम-लक्ष्मण-सीता आणि इतर देवतांच्या मूर्ती आहेत. इतर उल्लेखनीय मंदिरांमध्ये केदारनाथ, पशुपतिनाथ आणि एकलिंगी महादेव यांचा समावेश आहे.

मंदिरात मंगला आरती, शृंगार आरती, राजभोग आरती, संध्या आरती आणि शयन आरती यासह नित्य विधी केले जातात. गुरुपौर्णिमा, जन्माष्टमी, तुळशी विवाह आणि शारद नवरात्री यांसारखे उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. नवरात्रीदरम्यान, मंदिर यज्ञ, महाआरती, भजन आणि पारंपरिक गरबा नृत्यांचे आयोजन करते, ज्यामुळे हजारो भाविक आकर्षित होतात.

मंदिराच्या मागे श्री शांडिल्य ऋषी वैदिक संस्कृत महाविद्यालय आहे, जिथे विद्यार्थ्यांना वैदिक धर्मग्रंथ आणि संस्कृतचे शिक्षण दिले जाते. मंदिर ट्रस्ट एक वैद्यकीय दवाखाना आणि प्रशासकीय कार्यालय देखील चालवते.

प्रमुख वैशिष्ट्ये

  • सुरत रेल्वे स्थानकापासून ७ किमी अंतरावर स्थित.
  •  गुजरातच्या प्रमुख शहरांमधून महानगरपालिका परिवहन आणि राज्य बसने पोहोचता येते.
  •  खाजगी वाहनांसाठी पार्किंग उपलब्ध.
  •  मंदिराच्या अतिथीगृहात परवडणाऱ्या दरात निवास व्यवस्था.
  • जवळच अनेक स्नॅक पर्याय उपलब्ध.
  • मंदिर कार्यालय: +९१ ९८२४३८८११०
Back To Home