അന്നപൂർണ്ണാ ശക്തിപീഠം (കാശി തീർത്ഥം)

മോദിപൂർ (അംബാസൻ), താലൂക്ക്. മെഹ്‌സാന, ജില്ല. മെഹ്‌സാന

മെഹ്‌സാന ജില്ലയിലെ മോദിപൂർ (അംബാസൻ) ഗ്രാമത്തിലാണ് അന്നപൂർണ്ണാ ശക്തിപീഠം (കാശി തീർത്ഥം) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സൃഷ്ടിയിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും പോഷണം നൽകുന്ന അന്നപൂർണ്ണാ ദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ഈ പുരാതന ‘ശക്തിപീഠം’ (ദിവ്യശക്തിയുടെ ഇരിപ്പിടം) ഭക്തിയുടെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ദേവി ലേവാ പാട്ടീദാർ സമുദായത്തിന്റെയും നിരവധി ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളുടെയും ‘കുലദേവി’ (പൂർവ്വിക കുടുംബദേവത) ആണ്. ക്ഷേത്രവളപ്പിൽ കാശി വിശ്വനാഥിനായി ഒരു പ്രത്യേക ശ്രീകോവിൽ ഉള്ളതുകൊണ്ട്, ഈ സ്ഥലം ‘കാശി തീർത്ഥം’ എന്ന് സാധാരണയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ദേവിയുടെ ‘പ്രസാദമായി’ (പുണ്യവസ്തു) സ്ത്രീ ഭക്തർക്ക് അരി നൽകുന്ന ഒരു സവിശേഷമായ ആചാരം ഇവിടെയുണ്ട്. ഈ പുണ്യ അരി വീടിന്റെ ധാന്യപ്പുരയിലോ ഖജനാവിലോ സൂക്ഷിച്ചാൽ സമ്പത്തിനോ ഭക്ഷണത്തിനോ ഒരു കുറവും വരില്ലെന്ന് ഭക്തർക്ക് ഉറച്ച വിശ്വാസമുണ്ട്.

ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുകയും ഭക്തരുടെ ഹൃദയത്തിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന അന്നപൂർണ്ണാ ദേവിയുടെ മഹത്വം മാർക്കണ്ഡേയ മഹർഷി രചിച്ച ‘മാർക്കണ്ഡേയ പുരാണത്തിൽ’ അതിമനോഹരമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ പുരാണത്തിൽ, പാർവതീ ദേവിയെ അന്നപൂർണ്ണയായി അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. ‘ശാക്ത’ പാരമ്പര്യത്തിൽ, അന്നപൂർണ്ണാ ദേവിയെ ശിവന്റെ പത്നിയായി ആരാധിക്കുന്നു. പുരാണങ്ങളനുസരിച്ച്, പ്രകൃതിയുടെയും അന്നത്തിന്റെയും പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് ഒരിക്കൽ ശിവനും പാർവതീ ദേവിയും തമ്മിൽ ഒരു സംഭാഷണം നടന്നു. മഹാദേവൻ പ്രകൃതിയെ ഒരു മിഥ്യയായും ഭക്ഷണത്തെ വെറും ‘മായ’യായും (യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത്) വിശേഷിപ്പിച്ചു. ഇതിൽ രോഷാകുലയായ പാർവതീ ദേവി ഭക്ഷണത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ കൈലാസം ഉപേക്ഷിച്ചു. ദേവിയുടെ തിരോധാനത്തോടെ പ്രപഞ്ചത്തിൽ അരാജകത്വം വ്യാപിച്ചു. ഋതുചക്രങ്ങൾ താളം തെറ്റുകയും ഭീകരമായ ഒരു ക്ഷാമം ദേശത്തെ പിടികൂടുകയും ചെയ്തു. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളും വിശപ്പിൽ വലഞ്ഞപ്പോൾ, കാശിയിലെ പുണ്യനഗരത്തിൽ ഒരു സ്ത്രീ വിശക്കുന്നവർക്ക് ഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്ന് വിഷ്ണു ഭഗവാൻ മഹാദേവനെ അറിയിച്ചു. കാശിയിലെത്തിയപ്പോൾ, മഹാദേവൻ പാർവതീ ദേവിയെ രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു ഭക്തർക്ക് സ്നേഹത്തോടെ ഭക്ഷണം വിളമ്പുന്നത് കണ്ടു. ശിവൻ തന്നെ ദേവിയോട് ‘ഭിക്ഷ’ (യാചിച്ചു വാങ്ങുന്നത്) ആവശ്യപ്പെട്ടു. അന്നപൂർണ്ണാ ദേവി പിന്നീട് ശിവനും മറ്റ് ദേവന്മാർക്കും ഭക്ഷണം നൽകി, അങ്ങനെ ഭൂമിയിലെ ക്ഷാമം ഇല്ലാതാക്കി. ആ ദിവ്യ ഇടപെടലിനുശേഷം, പാർവതീ ദേവി ‘അന്നപൂർണ്ണ’ എന്നറിയപ്പെട്ടു. കാശി നഗരത്തിൽ, അന്നപൂർണ്ണാ ദേവിയുടെ പ്രധാന ക്ഷേത്രം ഇന്നും കാശി വിശ്വനാഥ മഹാദേവന്റെ അടുത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

മോദിപൂർ (അംബാസൻ) ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പറയുകയാണെങ്കിൽ, ആയിരത്തി മുന്നൂറ് വർഷം മുമ്പ്, ഗുജറാത്തിലെ പാടൻ ജില്ലയിൽ മഹത്തായ മഹാരൂദ്രാലയ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുന്ന സമയത്ത്, ചാലൂക്യ രാജവംശത്തിലെ ശക്തനായ രാജാവ് മൂൽരാജ് (ഭരണകാലം: 941–996 CE) മതപരമായ ചടങ്ങുകൾക്കായി കാശിയിൽ നിന്ന് ആയിരം പണ്ഡിതരായ ബ്രാഹ്മണരെ വിളിച്ചുവരുത്തി എന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. രാജാവ് ഈ ബ്രാഹ്മണർക്ക് മോദിപൂർ (അംബാസൻ) എന്ന ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഭൂമി നൽകി, അവിടെ അവർ പിന്നീട് താമസമാക്കി. ഈ ബ്രാഹ്മണർ ഇന്നും ‘അംബാസൻ (യാജ്ഞിക്) ജാനി ബ്രാഹ്മണർ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ==,mkm. / തങ്ങളുടെ കുലദേവതയ്ക്ക് ഒരു വലിയ വാസസ്ഥലം ആഗ്രഹിച്ച അവർ അന്നത്തെ രാജാവിനോട് ആത്മാർത്ഥമായി അപേക്ഷിച്ചു, അത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ശാലിവാഹന ശകവർഷം 924-ൽ (1002 CE), ‘കാർത്തിക് സുദ് പൂനം’ (കാർത്തിക മാസത്തിലെ വെളുത്ത പക്ഷത്തിലെ പൗർണ്ണമി) എന്ന ശുഭദിനത്തിൽ, ഭരദ്വാജ് ‘ഗോത്രത്തിലെ’ (വംശം) ബ്രാഹ്മണർ അന്നപൂർണ്ണാ ദേവിയുടെ വിഗ്രഹം വിധിപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഈ ചരിത്രപ്രധാനമായ ക്ഷേത്രം 1977 മാർച്ച് 15-ന്, ‘വൈശാഖ് സുദ് തേരസ്’ (വൈശാഖ മാസത്തിലെ വെളുത്ത പക്ഷത്തിലെ പതിമൂന്നാം ദിവസം) ഒരു വലിയ പുനരുദ്ധാരണത്തിന് വിധേയമായി, അന്ന് ദേവിയുടെ ഒരു പുതിയ മാർബിൾ വിഗ്രഹം ശ്രീകോവിലിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ജാനി, ത്രിവേദി, വ്യാസ്, ഉപാധ്യായ, താക്കർ, ദോഷി തുടങ്ങിയ വിവിധ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളും ദരിയ കിസാൻ സമുദായവും ദേവിയെ ‘കുലദേവി’യായി ആരാധിക്കുന്നു.

മോദിപൂർ, അംബാസൻ എന്നീ രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങളുടെ അതിർത്തിയിലാണ് ഈ മഹത്തായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ദേവിയുടെ ‘വാഹനം’ (വാഹനം) ആയ സിംഹങ്ങളുടെ ശിൽപങ്ങൾ പ്രധാന കവാടത്തിലേക്കുള്ള പടികളുടെ ഇരുവശത്തും കാണാം. ഈ പടികളുടെ മുകളിൽ, ഇരുവശത്തും നിലയുറപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ‘ദ്വാരപാലകർ’ (കാവൽക്കാർ) തീർത്ഥാടകരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. ‘നാഗര’ വാസ്തുവിദ്യാരീതിയിൽ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് ‘മുഖമണ്ഡപം’ (പ്രവേശന കവാടം), ‘അർദ്ധമണ്ഡപം’ (അരമണ്ഡപം), ‘സഭാമണ്ഡപം’ (അസംബ്ലി ഹാൾ), ‘അന്തരാളം’ (അകത്തെ മുറി), ‘ഗർഭഗൃഹം’ (ശ്രീകോവിൽ) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സൂക്ഷ്മമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത രൂപകൽപ്പനയുണ്ട്. തൂണുകൾ മനോഹരമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതും സങ്കീർണ്ണമായ കൊത്തുപണികളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമാണ്, അവയുടെ മുകൾഭാഗങ്ങളിൽ ‘സുരസുന്ദരിമാരുടെ’ (സ്വർഗ്ഗീയ സൗന്ദര്യങ്ങൾ) മനോഹരമായ ശിൽപങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. ‘അന്തരാളത്തിൽ’, ‘ദേവകോഷ്ടകങ്ങളിൽ’ (തൂണുകൾക്കിടയിലെ അറകൾ) ഇടതുവശത്ത് ഗണപതിയും വലതുവശത്ത് ബടുക ഭൈരവനും കുടികൊള്ളുന്നു. ‘ഗർഭഗൃഹത്തിനുള്ളിൽ’, അന്നപൂർണ്ണാ ദേവിയുടെ മാർബിൾ വിഗ്രഹം ഒരു സവിശേഷമായ സ്വർണ്ണ പൂശിയ ‘മഖറിനുള്ളിൽ’ (അലങ്കരിച്ച ചട്ടക്കൂട്) പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. സിംഹാസനസ്ഥയായ ദേവിയുടെ നെറ്റിയിൽ ഒരു ചന്ദ്രക്കലയുണ്ട്; വജ്രം പതിച്ച കിരീടവും മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, തന്റെ ഇടതുവശത്ത് നിൽക്കുന്ന ശിവന് ഭിക്ഷ നൽകുന്ന ഭാവത്തിലാണ് ദേവിയെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദേവിയുടെ ഒരു പുരാതന വിഗ്രഹം പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് അഭിമുഖമായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്വർണ്ണ നിറമുള്ള ശ്രീകോവിലിന് മുകളിൽ ഉയരമുള്ള ‘ഉരുശൃംഗ’ ശൈലിയിലുള്ള ഒരു ‘ശിഖരം’ (ഗോപുരം) ഉണ്ട്, അതിന് മുകളിൽ രണ്ട് തട്ടുകളുള്ള ‘ആമലകവും’ ഒരു സ്വർണ്ണ ‘കലശവും’ (കുംഭം) ഉണ്ട്. സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ ഗോപുരം നിരവധി ചെറുരൂപങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അതേസമയം ‘മുഖമണ്ഡപത്തിനും’ ‘അർദ്ധമണ്ഡപത്തിനും’ പിന്നോട്ട് പോകുന്ന ചതുരാകൃതിയിലുള്ള കല്ലുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് നേരെ എതിർവശത്തായി കാശി വിശ്വനാഥ മഹാദേവന്റെ ‘ശിവാലയം’ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 2014-ൽ ഇതിന്റെ തറക്കല്ലിട്ടു, ബൻസി പഹാഡ്പൂർ ശിലകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം കേവലം എട്ട് മാസങ്ങൾ കൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കി. 2015 ജനുവരിയിൽ, പിങ്ക് ക്രിസ്റ്റൽ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഒരു ശിവലിംഗം അതിന്റെ ഗർഭഗൃഹത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിൽ ശനിദേവന്റെ ഒരു വിഗ്രഹവും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ക്ഷേത്രം മുഖമണ്ഡപം, അർദ്ധമണ്ഡപം, സഭാമണ്ഡപം, ഗർഭഗൃഹം എന്നിവയോടുകൂടിയ സമാനമായ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുകളിലുള്ള ശിഖരം ഒരു ശിവലിംഗത്തിന്റെ ആകൃതിയിൽ സവിശേഷമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നു, അതേസമയം മണ്ഡപങ്ങൾക്ക് താഴികക്കുടങ്ങളോടുകൂടിയ മേൽക്കൂരകളാണുള്ളത്. കറുത്ത മാർബിളിൽ കൊത്തിയെടുത്ത മനോഹരമായ നന്ദി വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രവേശന പടികളുടെ ഇരുവശങ്ങളിലുമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഇടതുവശത്ത് ഗണപതിക്ക് ഒരു ശ്രീകോവിലും, വലതുവശത്ത് പത്ത് കൈകളുള്ള ‘കാളാമണി രഞ്ജിത് ഹനുമാന്’ ഒരു പ്രത്യേക ക്ഷേത്രവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഗർഭഗൃഹത്തിൽ ഗംഭീരമായ വെള്ളി പൂശിയ ‘ശാലുങ്ക’ (പീഠം) യിൽ ശിവലിംഗം കുടികൊള്ളുന്നു, അതിന് പിന്നിലെ ഒരു ഇടനാഴിയിൽ മാതാവ് പാർവതിയും വാഴുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിൽ ഉയരമുള്ള ഒരു ‘ദീപമാല’ (വിളക്കുമാടം) ഉണ്ട്, ഇത് ഉത്സവകാലങ്ങളിൽ പ്രകാശപൂരിതമാക്കുന്നു.

അന്നപൂർണ്ണാ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വിശാലമായ പരിസരങ്ങളിൽ ശനി, പരശുരാമൻ, ഭരദ്വാജ മഹർഷി, നാഗദേവത എന്നിവരുടെ വിഗ്രഹങ്ങളും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രവളപ്പിൽ ഒരു പുരാതനമായ ‘പരസ് പിപ്പല’ (അരയാൽ) വൃക്ഷവും വിവിധ ഹവന കർമ്മങ്ങൾ നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു ‘യാഗശാല’യും (അഗ്നി കർമ്മങ്ങൾക്കുള്ള മണ്ഡപം) ഉണ്ട്. നവഗ്രഹശാന്തി (നവഗ്രഹങ്ങളെ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള കർമ്മങ്ങൾ)ക്കായി ഒമ്പത് പ്രത്യേക ഹോമകുണ്ഡങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ‘അന്നക്ഷേത്രം’ (സമൂഹ അടുക്കള) എല്ലാ ഭക്തർക്കും ദിവസവും സൗജന്യ ഭക്ഷണം നൽകുന്നു. ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വരുന്നവർക്കായി, ഒരു അതിഥി മന്ദിരം മിതമായ നിരക്കിൽ മുറികൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിൽ ദിവസവും രാവിലെ 6.30 മുതൽ ഉച്ചയ്ക്ക് 1.00 വരെയും വൈകുന്നേരം 3.00 മുതൽ രാത്രി 8.30 വരെയും ദർശനം (പുണ്യദർശനം) നടത്താവുന്നതാണ്. പുലർച്ചെ 4.30-ന് അഭിഷേകം (ആചാരപരമായ സ്നാനം), ശൃംഗാരം (അലങ്കാര വേഷവിധാനം), ഔപചാരികമായ പൂജ (ആരാധന) എന്നിവ നടത്തപ്പെടുന്നു. ആദ്യത്തെ മംഗള ആരതി രാവിലെ 6.30-ന് നടക്കുന്നു. സന്താനസൗഭാഗ്യത്തിനും ശാരീരിക രോഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോചനത്തിനും കുടുംബത്തിന്റെ ഐശ്വര്യത്തിനും വേണ്ടി നിരവധി ഭക്തർ ദേവിക്ക് നേർച്ചകൾ (മനത) സമർപ്പിക്കുന്നു. മാർഗ്ഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ആറാം ദിവസം മുതൽ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനൊന്നാം ദിവസം വരെ—21 ദിവസത്തെ ഈ കാലയളവിൽ—അന്നപൂർണ്ണാ വ്രത മഹോത്സവം വലിയൊരു മേളയോടൊപ്പം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. അന്നപൂർണ്ണാ ദേവിയുടെ ആരാധനയ്ക്ക് ഈ കാലഘട്ടം അത്യധികം പുണ്യകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മാർഗ്ഗശീർഷ മാസത്തിലെ പൗർണ്ണമി ദേവിയുടെ ജന്മവാർഷികമായി ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നു. തന്മൂലം, ഈ ഇരുപത്തിയൊന്ന് ദിവസങ്ങളിൽ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ മോദിപൂരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നു. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ദിവസം ഒരു ‘നവചണ്ഡി യാഗം’ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. അന്നപൂർണ്ണാ ദേവി അന്നത്തിന്റെ ദേവിയായതിനാൽ, ‘അന്നദാനത്തിന്’ (ഭക്ഷണം ദാനം ചെയ്യുക) പരമമായ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. ഈ മനോഭാവത്തോടെ, മോദിപൂർ സമുച്ചയം കഴിഞ്ഞ നാല്പത് വർഷമായി മുടങ്ങാതെ അന്നക്ഷേത്രം പ്രവർത്തിപ്പിച്ചുവരുന്നു, സന്ദർശിക്കുന്ന എല്ലാ തീർത്ഥാടകർക്കും സൗജന്യ ഉച്ചഭക്ഷണവും അത്താഴവും നൽകുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാർഷികം ‘വൈശാഖ് ശുക്ല ത്രയോദശി’യിൽ വലിയ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കുന്നു.

പ്രധാന വിവരങ്ങൾ

• മഹേസാനയിൽ നിന്ന് 22 കി.മീ. ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
• സംസ്ഥാനത്തെ വിവിധ നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് മഹേസാനയിലേക്ക് ജി.എസ്.ആർ.ടി.സി. (സംസ്ഥാന ഗതാഗതം) ബസ് സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്.
• മഹേസാനയിൽ നിന്ന് ജി.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസുകളും സ്വകാര്യ വാഹന സൗകര്യങ്ങളും ലഭ്യമാണ്.
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പാർക്കിംഗ് സ്ഥലത്ത് എത്താൻ സാധിക്കും.
• താമസ സൗകര്യങ്ങളും പ്രഭാതഭക്ഷണവും ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് ലഭ്യമാണ്.
• ബന്ധപ്പെടുക – ക്ഷേത്രം ഓഫീസ്, ടെലിഫോൺ: 02762-284350.