जलाराम धाम

वडनगर रोड विसनगर, ता. विसनगर, जि. मेहसाणा

समाजाप्रती निस्वार्थ सेवा आणि परमेश्वरावरील अढळ श्रद्धा यांचा सुरेख संगम संत जलाराम बापा यांच्या जीवनात दिसून येतो, ज्यांना गुजरातच्या आध्यात्मिक वारशातील एक तेजस्वी प्रकाशस्तंभ मानले जाते. श्रीरामांचे अनन्य भक्त असलेले जलाराम बापा यांना संपूर्ण गुजरातमध्ये अनेक मंदिरांद्वारे आदरांजली वाहिली जाते, जिथे लाखो भाविक आपल्या मनातील इच्छा पूर्ण होण्यासाठी दर्शनासाठी येतात. विसनगर येथील प्रसिद्ध जलाराम मंदिर या भक्तीचे एक प्रमुख प्रतीक आहे. भाविकांची अशी दृढ श्रद्धा आहे की, आजही जर कोणी शुद्ध आणि निर्मळ अंतःकरणाने जलाराम बापांना हाक मारली, तर ते मदतीसाठी धावून येतात.

जलाराम बापांचा इतिहास त्यांच्या ४ नोव्हेंबर १७९९ रोजी, ‘कार्तिक शुद्ध सप्तमी’च्या शुभ दिवशी राजकोट जिल्ह्यातील वीरपूर या छोट्या गावात लुहाणा कुटुंबात झालेल्या जन्मापासून सुरू होतो. त्या काळात राजकोट हे ठाकोर साहेब रणमलजी दुसरे यांच्या अधिपत्याखालील एक संस्थान होते. प्रधान ठक्कर आणि त्यांच्या पत्नी राजाबाई यांच्या पोटी जन्मलेल्या जलाराम बापांनी लहानपणापासूनच धार्मिक प्रवृत्ती दर्शविली होती. आपल्या पालकांप्रमाणेच, त्यांची ओढ साधू-संतांच्या सेवेकडे नैसर्गिकरित्या होती. सोळाव्या वर्षी त्यांचा विवाह वीरबाई मा यांच्याशी झाला. लग्नानंतर अवघ्या दोन वर्षांनी, १८१७ मध्ये, त्यांच्या आयुष्याला एक महत्त्वपूर्ण वळण मिळाले जेव्हा त्यांनी फत्तेपूरचे भोजलराम (भोजा भगत) यांना आपले आध्यात्मिक गुरू म्हणून स्वीकारले.

आपल्या गुरूंच्या आज्ञेनुसार, त्यांनी सतत रामनामाचा जप करण्यास सुरुवात केली. सेवेची भावना त्यांच्या नसानसात भिनलेली असल्याने, त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे समाजसेवेसाठी समर्पित केले. गुरूंच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी वीरपूर येथे ‘सदाव्रत’ – एक अन्नछत्र – सुरू केले. त्यांनी जात-पाताच्या भेदाभेदांना कधीच थारा दिला नाही, कारण त्यांचा असा विश्वास होता की, त्यांच्या दारात येणाऱ्या प्रत्येक भुकेल्या जीवाला अन्न देणे हेच त्यांचे परम कर्तव्य आहे. जलाराम बापांच्या जीवनाशी संबंधित अनेक चमत्कार, ज्यांना स्थानिक भाषेत ‘परचा’ म्हटले जाते, सांगितले जातात. असे म्हटले जाते की, बापांनी अनेकांचे आजार बरे केले आणि दुष्काळाच्या कठीण काळातही त्यांचे अन्नछत्र अविरत सुरू राहिले. लोककथांनुसार, माता अन्नपूर्णेच्या कृपेने त्यांच्या धान्याच्या कोठ्या कधीही रिकाम्या झाल्या नाहीत. या निस्वार्थ परोपकारी वृत्तीमुळे, त्यांना हिंदू आणि मुस्लिम अशा दोन्ही धर्मांत संत मानले गेले आणि अनेक मुस्लिम त्यांचे भक्त बनले. वयाच्या ८१ व्या वर्षी, २३ फेब्रुवारी १८८१ रोजी, रामनामाचा जप करत त्यांनी आपला देह ठेवला. शिर्डीच्या साईबाबांप्रमाणेच, आज त्यांचे असंख्य भक्त जगभरात पसरलेले आहेत. जलाराम बापांची रामावरील भक्ती, सर्व धर्मांबद्दलचा आदर आणि त्यांची दानशूर वृत्ती यांचा महात्मा गांधींच्या जीवनावर मोठा प्रभाव पडला होता, जो महान संत नरसी मेहता आणि प्रणामी पंथाच्या प्रभावासारखाच होता.

विसनगर येथील सध्याचे मंदिर २०१७ मध्ये जलाराम सेवा मंडळ ट्रस्टद्वारे स्थापन करण्यात आले, ही संस्था त्यांच्या स्थानिक भक्तांनी स्थापन केली आहे. मंदिराच्या आवाराला तटबंदी असून त्याला एक मुख्य प्रवेशद्वार आहे. या प्रवेशद्वाराच्या दोन कोरीव खांबांच्या पायथ्याशी ‘द्वारपाल’ उभे आहेत. येथून मंदिराच्या विस्तीर्ण अंगणात प्रवेश होतो, जिथून मुख्य वास्तूकडे जाणारा सिमेंटचा रस्ता आहे. या रस्त्याच्या उजव्या बाजूला मुलांसाठी विविध खेळण्यांसह एक बाग आहे. अंगणातून सुमारे पंचवीस पायऱ्या चढून गेल्यावर पहिल्या मजल्यावर मुख्य मंदिर आहे. या मजल्यावर मंदिराच्या भोवती प्रदक्षिणा मार्ग आहे. मंदिराच्या वास्तुरचनेत एक प्रशस्त ‘सभामंडप’ आणि ‘गर्भगृह’ आहे. सभामंडपाच्या समोर आणि गर्भगृहाच्या दर्शनी भिंतीवरील कोनाड्यांमध्ये भगवान गणेश आणि मारुतीरायांच्या संगमरवरी मूर्ती आहेत. गर्भगृहातील मध्यवर्ती ‘वज्रपीठा’वर जलाराम बापांची संगमरवरी मूर्ती विराजमान आहे. या पीठाच्या उजव्या बाजूला राधा-कृष्णाच्या मूर्ती आहेत, तर डाव्या बाजूला श्री राम, लक्ष्मण आणि सीता यांच्या मूर्ती आहेत. मंदिरावर तीन भव्य कळस आहेत.

दर गुरुवारी आणि रविवारी, जलाराम बापांच्या ‘महाआरती’साठी अनेक भाविक मंदिरात जमतात. मंदिराने संतांनी सुरू ठेवलेली ‘सदाव्रत’ परंपरा जपली आहे. दर महिन्याच्या तिसऱ्या रविवारी दोन ते तीन हजार भाविकांना अन्नदान केले जाते आणि पक्षांसाठी नियमितपणे चारा दिला जातो. विविध हिंदू सणांसोबतच, ‘कार्तिक शुक्ल सप्तमी’ला जलाराम बापांची जयंती मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. या उत्सवाच्या दिवशी संपूर्ण मंदिर परिसर फुलांनी आणि दिव्यांनी उजळून निघतो. या दिवशी मंदिर ६,००० ते ७,००० भाविकांना महाप्रसाद देते. २६ नोव्हेंबर रोजी मंदिराचा ‘पाटोत्सव’ किंवा स्थापना दिन साजरा केला जातो. हा दिवस मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो आणि पुन्हा एकदा असंख्य भाविकांना अन्नदान केले जाते. मंदिर भाविकांसाठी सकाळी ७ ते दुपारी १२ आणि दुपारी ४ ते रात्री ८.३० वाजेपर्यंत खुले असते.

उपयुक्त माहिती

  • विसनगर बस स्थानकापासून ४ किमी आणि मेहसाणापासून २७ किमी अंतरावर स्थित
  • विसनगर आणि मेहसाणा येथून जी.एस.आर.टी.सी. (GSRTC) बस सेवा उपलब्ध
  • खाजगी वाहनाने थेट मंदिरापर्यंत पोहोचता येते
  • परिसरात राहण्याची आणि नाश्त्याची सोय उपलब्ध आहे
Back To Home

मंदिरे