ഗോമാജി മഹാരാജ് സംസ്ഥാൻ / ശ്രീ ക്ഷേത്ര നാഗ്‌ഝരി,

നാഗ്‌ഝരി, താലൂക്ക് ഖാംഗാവ്, ജില്ല ബുൽദാന.

ബുൽദാന ജില്ലയിലെ ഖാംഗാവ് താലൂക്കിലുള്ള ശ്രീ ക്ഷേത്ര നാഗ്‌ഝരിയിൽ, ശ്രീ ഗജാനൻ മഹാരാജിന്റെ ഗുരുവായ ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ മനോഹരമായ സമാധി ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. സ്വാമി നൃസിംഹ സരസ്വതിയുടെ പ്രാർത്ഥനയാലും ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ ഭക്തിയാലും പയോഷ്ണി (പൂർണ്ണ) നദി ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. മാൻ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, മൂന്നര നൂറ്റാണ്ട് പഴക്കമുള്ള സമാധി ക്ഷേത്രം, ഗോമുഖ് കുണ്ഡ്, ‘പഞ്ചലിംഗ മാൽ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്വയംഭൂവായ അഞ്ച് ശിവലിംഗങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. ആഷാഢ വാരി സമയത്ത്, ഗജാനൻ മഹാരാജിന്റെ പാൽക്കി (പല്ലക്ക്) ഇവിടെ വിശ്രമിക്കാറുണ്ട്. പ്രകൃതിരമണീയമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഹേമാഡ്പന്തി വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രം ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തരുടെ അഗാധമായ വിശ്വാസത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്.

പൂർണ്ണാ നദിയുടെ പോഷകനദിയായ മാൻ നദിയുടെ തീരത്താണ് ഈ സ്ഥലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പുരാതന നാഗേശ്വര ശിവക്ഷേത്രവും പ്രദേശത്തെ പ്രകൃതിദത്തമായ നീരുറവകളും (ഝരി) കാരണമാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് ‘നാഗ്ഝരി’ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. സന്ത് ദാസ്ഗണു മഹാരാജ് രചിച്ച ‘ശ്രീ നാഗഝരി മാഹാത്മ്യം’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആദ്യ അധ്യായത്തിൽ ഗോമുഖ് കുണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ വിവരണം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതനുസരിച്ച്, നൃസിംഹ സരസ്വതി തന്റെ ഏഴ് ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ശ്രീ ക്ഷേത്ര കാരഞ്ചയിൽ നിന്ന് നാസിക്കിലെ ത്രയംബകേശ്വർ ജ്യോതിർലിംഗ ദർശനത്തിനായി യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. മഹാശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ ത്രയംബകേശ്വര ദർശനം നടത്താനായിരുന്നു അവർ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്. മാഘ വദ്യ ഏകാദശി നാളിൽ അവർ മാൻ നദിയുടെ തീരത്തെത്തി. മഹാശിവരാത്രിക്ക് മുൻപ് എങ്ങനെ ത്രയംബകേശ്വരത്ത് എത്തിച്ചേരുമെന്ന കാര്യത്തിൽ ശിഷ്യന്മാർ ആശങ്കാകുലരായിരുന്നു. ഈ ആശങ്ക അവർ നൃസിംഹ സരസ്വതിയോട് പ്രകടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹം മറുപടി നൽകി, “യോഗശക്തിയാൽ നിങ്ങൾക്ക് സ്നാനത്തിനായി ഗൗതമി (ഗോദാവരി) തീരത്തേക്ക് പോകാം.” ശിഷ്യന്മാർ മറുപടി പറഞ്ഞു, “ഞങ്ങൾക്ക് യോഗശാസ്ത്രത്തിൽ അറിവില്ല, അതിനാൽ അത് സാധ്യമല്ല.” “വിദർഭയിൽ ഗോദാവരിക്ക് തുല്യമായി സ്നാനം ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്ന മറ്റേതെങ്കിലും പുണ്യനദി ഉണ്ടോ?” എന്ന് ശിഷ്യന്മാർ ചോദിച്ചപ്പോൾ, നൃസിംഹ സരസ്വതി സ്വാമി അവർക്ക് മാൻ നദിയുടെ മഹത്വം വിവരിച്ചുകൊടുത്തു. അദ്ദേഹം അവരെ മാൻ, ബോർഡി നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്തേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോവുകയും, അത് പ്രയാഗയ്ക്ക് തുല്യമാണെന്ന് കരുതി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. എല്ലാവരും ഈ സംഗമസ്ഥാനത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം, നൃസിംഹ സരസ്വതിയും ശിഷ്യന്മാരും ഇവിടുത്തെ പീഠഭൂമിയിലെത്തി വടക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി ഇരുന്ന് ഗോദാവരി നദിയെ ആവാഹിച്ചു. ആ നിമിഷം തന്നെ, വലിയൊരു ശബ്ദത്തോടെ മനുഷ്യന്റെ ഉയരത്തോളം ആഴമുള്ള ഒരു വലിയ കുഴി പീഠഭൂമിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഈ കുഴി ‘കുശാവർത്ത’ ആണെന്ന് വിശ്വസിച്ച്, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ അവർ ഗോദാവരിയോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു. തൽക്ഷണം, ആ കുഴിയിൽ രൂപപ്പെട്ട ഒരു ഗോമുഖത്തിൽ നിന്ന് പരിശുദ്ധമായ ഗോദാവരി ജലധാര പ്രവഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. എല്ലാവരും ഈ കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന്, അവിടെ സ്വയംഭൂവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട അഞ്ച് ശിവലിംഗങ്ങൾ നൃസിംഹ സരസ്വതി തന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് കാണിച്ചുകൊടുത്തു: നാഗേശ്വർ, ത്രയംബകേശ്വർ, സോമേശ്വർ, വിശ്വേശ്വർ, ഗുപ്തേശ്വർ എന്നിവയാണവ. ഗുപ്തേശ്വർ ശിവലിംഗം ഗോമുഖ കുണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്നും, ഭാഗ്യവാന്മാരായ ഭക്തർക്ക് മാത്രമേ അത് ദർശിക്കാൻ സാധിക്കൂ എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. നൃസിംഹ സരസ്വതി ഇവിടെ ൭ ദിവസം താമസിച്ചു; ഈ അഞ്ച് ശിവലിംഗങ്ങൾ കാരണം ഈ പീഠഭൂമി ‘പഞ്ചലിംഗ മാൽ’ എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയെന്നും ഈ അധ്യായത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നു. മാൻ, ബോർഡി നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനം ഇവിടെ നിന്ന് ഏതാനും കിലോമീറ്ററുകൾ മാത്രം അകലെയാണ്.

കാലക്രമേണ ഗോമാജി മഹാരാജ് ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കടുത്ത ഭക്തനായിരുന്ന ഗോമാജി മഹാരാജിന് പണ്ഡർപൂരിലെ വിഠലഭഗവാനിലും അതീവ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പ്രാദേശികമായ ഗോമുഖ് കുണ്ഡിലെ മുട്ടോളം വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഭജനകൾ പാടുകയും സമീപത്തുള്ള ഒരു ഗുഹയിൽ ധ്യാനമിരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഗോമുഖ് കുണ്ഡിനെക്കുറിച്ച് മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം കൂടി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അതനുസരിച്ച്, ഗോമാജി മഹാരാജ് ദിവസവും കുളിക്കാനായി പൂർണ്ണ നദിയിലേക്ക് പോകുമായിരുന്നു. എന്നാൽ, വാർദ്ധക്യം കാരണം ദിവസവും അവിടെ പോകുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന് അസാധ്യമായിത്തീർന്നു. എങ്കിലും, തന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്താൽ അദ്ദേഹം നദിയിലേക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭക്തിയിൽ പ്രസാദിച്ച പൂർണ്ണ നദി, “ഞാൻ ഗോമുഖ് കുണ്ഡിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാം” എന്ന് അരുളിച്ചെയ്തു. ഒരു അടയാളമായി, തന്റെ വടി നദിയിലെ ഒഴുക്കിലേക്ക് വിടാൻ അവർ ഗോമാജി മഹാരാജിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ ഐതിഹ്യത്തിന്റെ സത്യാവസ്ഥ തർക്കങ്ങൾക്കതീതമാണെങ്കിലും, പൂർണ്ണ നദിയിൽ വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകുമ്പോഴെല്ലാം ഗോമുഖ് കുണ്ഡിലെ ജലനിരപ്പും അതിവേഗം ഉയരുന്നത് ഭക്തർ അനുഭവിക്കാറുണ്ട്.

ഗജാനൻ മഹാരാജ് ഗോമാജി മഹാരാജിനെ തന്റെ ഗുരുവായിട്ടാണ് കരുതിയിരുന്നത്. ഗജാനൻ മഹാരാജ് എല്ലാ വർഷവും പണ്ഡർപൂർ വാരിക്ക് പോകുമായിരുന്നു. വാരിക്കായി ഷെഗോണിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ശേഷം, അദ്ദേഹം ഇവിടെ വന്ന് ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ സമാധി ദർശനം നടത്തുമായിരുന്നു. സന്ത് ദാസ്ഗണു മഹാരാജ് രചിച്ച ‘ഗജാനൻ വിജയ്’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ അത്ഭുതങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹത്വം ‘ശ്രീ നാഗ്‌ഝരി മാഹാത്മ്യ’ത്തിലും കീർത്തിക്കുന്നു.

ഷെഗോൺ സംസ്ഥാൻ അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ട കർമ്മയോഗി ശിവശങ്കർഭൗ പാട്ടീലിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഗുരുവെന്ന നിലയിലും ഗോമാജി മഹാരാജ് അറിയപ്പെടുന്നു. തുക്കാജി മഹാജി പാട്ടീൽ ഷെഗോൺകർ ആണ് ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ സമാധി ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചത്. ൧൯൨൪-ൽ ശ്രീഹരി തുക്കാജി പാട്ടീലിന്റെ കുടുംബം ഈ ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപ്പണിതതായി ക്ഷേത്ര കവാടത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ഈ സമാധി ക്ഷേത്രം നാഗ്‌ഝരിയിലെ പഞ്ചലിംഗ് പീഠഭൂമിയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമാധിക്ക് വടക്ക് ഭാഗത്തായി ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ ശിഷ്യനായ സദാനന്ദഗിരി മഹാരാജിന്റെ സമാധിയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പഴയ നിസാം സർക്കാർ ഈ സമാധി ക്ഷേത്രത്തിനായി ഇനാം (ദാനം) ആയി ഭൂമി അനുവദിച്ചിരുന്നു. ‘സെൻട്രൽ പ്രോവിൻസസ് ആൻഡ് ബീരാർ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ഗസറ്റിയേഴ്സ് – അകോല ഡിസ്ട്രിക്റ്റ്, വോളിയം എ’ (൧൯൧൦) പ്രകാരം ഈ ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിന് ൪൧൫ ഏക്കർ ഇനാം ഭൂമിയുണ്ടെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നടത്തിയ നവീകരണത്തിലൂടെയാണ് ക്ഷേത്രം ഇന്നത്തെ മനോഹരമായ രൂപം കൈവരിച്ചത്.

ഷെഗോണിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഏഴ് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഷെഗോണിലെ ഭക്തിനിവാസിൽ നിന്ന് ഇവിടേക്ക് എത്താൻ റിക്ഷകൾ ലഭ്യമാണ്. സ്വന്തം വാഹനത്തിലും ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. നാഗ്ഝരിയിൽ ഒരു റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുമുണ്ട്. മുംബൈ-കൊൽക്കത്ത പാതയിലുള്ള ഈ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ൧.൬ കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തുകൂടി മാൻ നദി ഒഴുകുന്നു. ഷെഗോൺ സംസ്ഥാൻ മുതൽ പണ്ഡർപൂർ വരെ സഞ്ചരിക്കുന്ന പല്ലക്ക് നാഗ്ഝരിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന പാതയിലൂടെയാണ് പോകുന്നത്, അതുകൊണ്ടാണ് ഈ പാതയെ ‘ദിണ്ടി മാർഗ്’ എന്നും വിളിക്കുന്നത്. ഈ പാതയിൽ ഗജാനൻ മഹാരാജിന്റെ ഒരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം ഷെഗോൺ സംസ്ഥാൻ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ സമാധി ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനായി എത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് സംസ്ഥാൻ സൗജന്യമായി ചായയും ലഘുഭക്ഷണങ്ങളും നൽകുന്നു.

ക്ഷേത്ര കവാടത്തിന് സമീപം പാർക്കിംഗ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. സമീപത്തായി ചെറിയ ഭക്ഷണശാലകൾ പലതുണ്ട്. ക്ഷേത്ര കവാടത്തിലേക്കുള്ള പാതയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലും തണൽ വിരിക്കുന്ന ഇടതൂർന്ന മരങ്ങൾ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മനോഹരമായ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ ഭഗവാൻ ഗണപതിയുടെ ശില്പം കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ കവാടത്തിലൂടെ പ്രവേശിച്ചാൽ ൩൫ പടികൾ താഴേക്ക് ഇറങ്ങണം. തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരുവശങ്ങളിലുമുള്ള പശുവിന്റെയും കിടാവിന്റെയും ശില്പങ്ങൾ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നു. പടികൾ ഇറങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ പൂജാദ്രവ്യങ്ങളും മറ്റ് സാധനങ്ങളും വിൽക്കുന്ന കടകളുള്ള ഒരു തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് എത്തിച്ചേരുന്നു. വലതുവശത്തായി ഗോമുഖ് കുണ്ട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ ഗോമുഖിൽ നിന്ന് നിരന്തരം ജലം പ്രവഹിക്കുന്നു. ഗോമുഖിന് മുകളിലായി മാതാ ഗോദാവരിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ഈ കുളത്തിൽ കുളിക്കുന്നതിനായി പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും പ്രത്യേകം സൗകര്യങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വസ്ത്രം മാറുന്നതിനുള്ള സൗകര്യങ്ങളും ഇവിടെ ലഭ്യമാണ്. ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ ദർശനത്തിന് പോകുന്നതിന് മുൻപ് പല ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കാലുകൾ കഴുകാറുണ്ട്. കുളത്തിൽ നിന്ന് കുറച്ചു പടികൾ അകലെയായാണ് സമാധി ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടം. ഇവിടെ ഒരു നഗർഖാനയുമുണ്ട്. ഈ പ്രവേശന കവാടത്തിലെ ബലമുള്ള തടിവാതിൽ ഇന്നും നല്ല നിലയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കവാടത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തായി സമാധി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നതിനുള്ള പടികളുണ്ട്. ഈ സമാധി ഒരു ഭൂഗർഭ അറയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. സമാധി സ്ഥലത്തേക്ക് നയിച്ചിരുന്ന പഴയ തുരങ്കം ഇപ്പോൾ അടച്ചിട്ടിരിക്കുകയാണ്. ഗോമാജി മഹാരാജ് ധ്യാനത്തിനായി ഈ തുരങ്കം നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച സമാധി മന്ദിരത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ ഭഗവാൻ ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹമുണ്ട്. സമാധി സ്ഥലത്ത്, വർണ്ണാഭമായ തലപ്പാവ് അണിഞ്ഞ ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ മനോഹരമായ മാർബിൾ വിഗ്രഹമുണ്ട്. വിഗ്രഹത്തിന് പിന്നിലായി സ്വർണ്ണം പൂശിയ, സങ്കീർണ്ണമായി കൊത്തിയെടുത്ത പ്രഭാവലയം ഉണ്ട്. വിഗ്രഹത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തായി ഒരു വടിയും, മുൻപിലായി പാദുകങ്ങളും കാണാം. ദർശനം കഴിഞ്ഞ് പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ, കല്ലുകൾ പാകിയ ഒരു മുറ്റത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കാം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുകളിൽ മനോഹരമായ ഒരു ശിഖരമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാലു വശങ്ങളിലും വിശാലമായ ഇടനാഴികളുണ്ട് (ഓവറികൾ), മുറ്റത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി ഉയരമുള്ള ഒരു കൊടിമരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മൂന്ന് നിലകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ ഇരുവശത്തും പടികളുണ്ട്. ഇടതുവശത്തുള്ള പടികൾക്ക് സമീപം ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ തടിയിൽ നിർമ്മിച്ച രഥമുണ്ട്, അതിൽ മഹാരാജിന്റെ ചിത്രവും പാദുകങ്ങളും സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ഉത്സവ വേളകളിൽ ഘോഷയാത്രയ്ക്കായി ഈ രഥം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇടനാഴികളിലൊന്നിൽ ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ ഒരു പകർപ്പുണ്ട്. അല്പം അകലെയായി നാഗേശ്വർ, ത്രയംബകേശ്വർ, സോമേശ്വർ, വിശ്വേശ്വർ മഹാദേവൻ എന്നീ സ്വയംഭൂ ലിംഗങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഈ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ൧൯൫൦-കളിൽ നവീകരിച്ചതാണ്. നാഗേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുൻപിൽ, തടിയിൽ നിർമ്മിച്ച സഭാമണ്ഡപത്തിനുള്ളിൽ ഒരു യജ്ഞകുണ്ഡമുണ്ട്. ഇവിടെ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ മനോഹരമായ വിഗ്രഹം ദർശിക്കാം. നേരെ മുൻപിലായി നന്ദിയുടെ ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള ഒരു മരത്തിന് സമീപം മാതാ സീതയുടെ ഒരു ക്ഷേത്രവുമുണ്ട്.

ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ ഉറവകളിലൊന്നിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന മോഹന നദി ഗ്രാമത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന ഈ നദിയിലേക്ക് അതിന്റെ ഗതിയിൽ പല പോഷകനദികളും വന്നുചേരുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ പാതയിലുള്ള കുളങ്ങളിൽ ഒന്ന് ‘രാംകുണ്ഡ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കിഴക്കുഭാഗത്തായി ‘ഗോപാൽകുണ്ഡ്’ എന്ന് പേരുള്ള മറ്റൊരു കുളവുമുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ഗോമുഖ് കുണ്ഡിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന വെള്ളം മോഹന നദിയിൽ ചേരുകയും, തുടർന്ന് കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ബോർഡി നദിയിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദിവസവും കാകഡ ആരതിയും ഹരിപാഠവും നടക്കുന്നു. രാവിലെ ൧൧:൦൦-ന് നടക്കുന്ന ആരതിക്ക് ശേഷം മഹാപ്രസാദം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഗ്രഹണങ്ങൾ, സോമവതി അമാവാസി, അധിക മാസം തുടങ്ങിയ വിശേഷാവസരങ്ങളിൽ ഭക്തജനങ്ങളുടെ വലിയ തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. മാഘ വദ്യ ചതുർത്ഥി നാളിൽ ഗോമാജി മഹാരാജിന്റെ പുണ്യതിഥി പ്രമാണിച്ച് വിവിധ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, രാമനവമി, ഹനുമാൻ ജയന്തി തുടങ്ങിയ ഉത്സവങ്ങളും വലിയ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കുന്നു. ഭക്തർക്ക് താമസിക്കുന്നതിനായി ഈ പ്രദേശത്ത് അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോട് കൂടിയ ഭക്ത നിവാസ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആഷാഢ ഏകാദശി വാരിയുടെ ഭാഗമായി പണ്ഡർപൂരിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ ഗജാനൻ മഹാരാജിന്റെ പാൽക്കി ഈ പുണ്യസ്ഥലത്ത് വിശ്രമിക്കാറുണ്ട്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ:

• ഖാംഗാവോണിൽ നിന്ന് ൨൪ കി.മീ.
• ഷെഗാവോണിൽ നിന്ന് ൭ കി.മീ.
• ഖാംഗാവോണിൽ നിന്നും ഷെഗാവോണിൽ നിന്നും എസ്‌ടി ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പാർക്കിംഗ് സ്ഥലത്ത് എത്തിച്ചേരാം
• പ്രദേശത്ത് താമസ സൗകര്യവും പ്രഭാതഭക്ഷണ സൗകര്യങ്ങളും ലഭ്യമാണ്