कर्दमेश्वर महादेव मंदिर  

बालपूर, ता. व्यारा, जि. तापी

दक्षिण गुजरातमधील पाच प्रसिद्ध महादेव मंदिरांपैकी एक असलेले कर्दमेश्वर महादेव मंदिर व्यारा तालुक्यातील बालपूर गावात स्थित आहे. भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की, त्रेतायुगात कर्दम ऋषींच्या विनंतीवरून भगवान शिव येथे प्रकट झाले, ज्यामुळे हे शिवलिंग आध्यात्मिकदृष्ट्या अत्यंत जागृत असून भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करते. मंदिर परिसरात गरम पाण्याचा झरा आहे. भाविक या मंदिरात येऊन या झऱ्यात स्नान करतात, कारण त्यांचा असा विश्वास आहे की यामुळे शारीरिक व्याधी दूर होतात. महाशिवरात्रीच्या वेळी येथे भव्य जत्रा भरते, जिथे हजारो भाविक ‘हर हर महादेव’चा जयघोष करत भगवान शिवाच्या चरणी नतमस्तक होतात.

या ठिकाणाशी संबंधित पौराणिक कथेनुसार, सृष्टीच्या निर्मितीवेळी कर्दम ऋषींचा जन्म ब्रह्माच्या सावलीतून झाला होता. त्रेतायुगात भगवान शिवाचा आशीर्वाद मिळवण्यासाठी कर्दम ऋषींनी येथील घनदाट जंगलात कठोर तपश्चर्या केली. त्यांच्या तपश्चर्येवर प्रसन्न होऊन भगवान शिव त्यांच्यासमोर प्रकट झाले. कर्दम ऋषींनी भगवान शिवाला या ठिकाणी कायमचे वास्तव्य करण्याची विनंती केली, जी शिवाने आनंदाने मान्य केली. तेव्हापासून हे शिवलिंग कर्दमेश्वर महादेव म्हणून ओळखले जाते. सुरत आणि तापी जिल्ह्यातील पंच महादेवांमध्ये – केदारेश्वर महादेव, कणकेश्वर महादेव, कपिलेश्वर महादेव, कांतारेश्वर महादेव आणि कर्दमेश्वर महादेव – या मंदिराला विशेष स्थान आहे. दंतकथेनुसार, सुरतच्या एका राजाने या देवतांना गुजरातमध्ये आमंत्रित केले होते.

भाविकांचा असा विश्वास आहे की सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत या पाचही महादेवांचे दर्शन घेतल्यास सर्व इच्छा पूर्ण होतात. कर्दमेश्वर मंदिर शहराच्या धावपळीपासून दूर शांतता शोधणाऱ्या अनेक भाविकांना आकर्षित करते. मुख्य रस्त्यापासून सुमारे ५०० मीटर अंतरावर हे मंदिर अतिशय शांत परिसरात वसलेले आहे. मुख्य प्रवेशद्वारातून आत गेल्यावर एक प्रशस्त, फरसबंदी केलेले अंगण दिसते. डाव्या बाजूला भाविकांच्या राहण्यासाठी एक मोठी दुमजली इमारत आहे.

मंदिरापासून काही पावलांच्या अंतरावर एक गोलाकार संगमरवरी मंदिर आहे, ज्यामध्ये शिवलिंगासोबत भगवान शिवाची मूर्ती आहे. असे म्हटले जाते की या शिवलिंगातून पाणी वाहून जवळच्या टाकीत साठते आणि तिथून ते मंदिराच्या उजव्या बाजूला असलेल्या मोठ्या गरम पाण्याच्या झऱ्यात पडते. भाविकांचा विश्वास आहे की या झऱ्यात स्नान केल्याने शारीरिक आजार बरे होतात. येथे जाण्यासाठी पायऱ्या बांधल्या आहेत. असेही म्हटले जाते की हा झरा कधीही आटत नाही. या मंदिराच्या उजव्या बाजूला एक प्राचीन वृक्ष असून जवळच एक जुने मोठे शिवलिंग आहे, ज्यावर तांब्याचा नाग फणा काढून उभा आहे. भाविक या शिवलिंगाचीही मनोभावे पूजा करतात आणि त्याच्या दैवी अस्तित्वावर श्रद्धा ठेवतात.

कर्दमेश्वर महादेव मंदिराचा अलीकडेच जीर्णोद्धार करण्यात आला असून, त्यात प्लास्टर, नवीन रंगकाम आणि संगमरवरी फरशी बसवण्यात आली आहे. मंदिरासमोर एक नवीन सभामंडप बांधण्यात आला आहे, जो आधुनिक दिसतो, तर त्याची वास्तुकला त्याच्या प्राचीन मुळांचे दर्शन घडवते. मंदिरात एक सभामंडप, उप-सभामंडप आणि गर्भगृह असून त्यावर दोन घुमटाकार शिखरे आहेत.

सभामंडपात लोखंडी दरवाजा असून त्यावर श्री कृष्ण, गणेश, लक्ष्मी आणि साईबाबा यांची चित्रे असलेल्या फरशा लावल्या आहेत. हा मंडप अर्धवट उघडा असून वरच्या बाजूला लोखंडी जाळ्या आहेत. आतमध्ये, उजव्या बाजूला एका षटकोनी चौथऱ्यावर हनुमानाची भगव्या रंगाची मूर्ती आहे.

उप-सभामंडप हा मूळचा मुख्य सभामंडप होता, ज्याला मोठा दगडी प्रवेशद्वार आहे; आता दोन्ही बाजूंना संगमरवरी फरशा बसवलेले लहान दरवाजे आहेत. त्याच्या घुमटाकार छतावर आणि कमानीच्या खांबांवर नंदीसह शिव, गणेश आणि शेषनागावर विसावलेले विष्णू यांच्या कोरीव प्रतिमा आहेत. हनुमान आणि गणेशाची छोटी मंदिरे या भागाची शोभा वाढवतात. मध्यभागी नंदीची एक सुंदर संगमरवरी मूर्ती आहे.

गर्भगृहात एक षटकोनी खळगा आहे, ज्यामध्ये पाताळ लिंग (जमिनीखालील शिवलिंग) असून त्यावर नागाची फणा आहे. या शिवलिंगावर वरून सतत पाणी पडत असते आणि त्यावर चांदीचे छत्र आहे. शिवलिंगाच्या मागे माता पार्वतीची मूर्ती आहे. याशिवाय, गर्भगृहाच्या डाव्या भिंतीतील एका प्राचीन दगडी देवळात गणेशाची मूर्ती आहे. मंदिरात देवी आणि विविध पवित्र दगडांसह इतर देवतांच्या मूर्तीही आहेत.

येथे वर्षभर धार्मिक विधी आणि उत्सव साजरे केले जातात. महाशिवरात्रीची जत्रा व्यारा, सुरत, बारडोली आणि गुजरातच्या इतर भागांतून भाविकांना आकर्षित करते. या जत्रेत अनेक दुकानांमध्ये घरगुती वस्तू, शेतीची अवजारे, कपडे आणि खेळणी विकली जातात. पहाटे ४ ते रात्री १० वाजेपर्यंत भाविक दर्शनासाठी रांगेत उभे राहतात आणि महाभंडारा आयोजित केला जातो. याव्यतिरिक्त, श्रावण महिन्यातील प्रत्येक सोमवारी शेकडो भाविक भगवान शिवाची प्रार्थना करण्यासाठी येथे येतात.

मुख्य वैशिष्ट्ये

  • व्यारा बस स्थानकापासून २ किमी अंतरावर स्थित
  • तापी जिल्ह्यातील विविध शहरांतून एसटी सेवा उपलब्ध
  • खाजगी वाहने मंदिराच्या पार्किंग क्षेत्रापर्यंत पोहोचू शकतात
  • राहण्याची आणि जेवणाची अनेक सोय उपलब्ध
  • संपर्क: मंदिर कार्यालय – मोबाईल: ९९२५४४४६१५, ९४०८८०६६९० 
Back To Home