साई बाबा मंदिर

बालपूर, ता. व्यारा, जि. तापी

शिर्डीचे साईबाबा, हे विसाव्या शतकातील एक महान संत, यांनी ‘सबका मालिक एक’ (सर्वांचा ईश्वर एकच आहे) या तत्त्वाचा पुरस्कार केला. त्यांनी सर्व धर्मांमधील धार्मिक सहिष्णुता आणि एकतेवर भर दिला आणि सर्व धर्म शेवटी एकाच परमेश्वराकडे नेतात, हे समजून घेण्याचा मार्ग भक्तांना दाखवला. हिंदू, इस्लाम, पारशी, शीख आणि जैन यांसारख्या विविध धर्मांतील लाखो लोक साईबाबांना ईश्वरी अवतार मानून त्यांची भक्ती करतात. भारताव्यतिरिक्त जगभरात साईबाबांची मंदिरे आहेत. बालपूर येथील साई मंदिर हे अशाच प्रसिद्ध मंदिरांपैकी एक आहे. जे भक्त शिर्डीच्या साई मंदिरात जाऊ शकत नाहीत, असे अनेक भक्त या मंदिरात येऊन आपली श्रद्धा अर्पण करतात.

साईबाबांचा जन्म १८३८ मध्ये महाराष्ट्रातील परभणी जिल्ह्यातील पाथरी येथे झाला, असे परंपरेने मानले जाते. हा दावा १९७४ मध्ये प्रकाशित झालेल्या आणि साईबाबांसोबत वैयक्तिक वेळ घालवलेल्या गोविंद रघुनाथ दाभोलकर यांनी लिहिलेल्या ‘साई चरित्र’ या ग्रंथाद्वारे समर्थित आहे. तथापि, शिर्डीच्या साई संस्थानाचे असे मत आहे की साईबाबांचे नेमके जन्मस्थान अजूनही अज्ञात आहे. पाथरी येथील अभ्यासकांच्या मते, त्यांचे मूळ नाव हरिभाऊ भुसारी होते आणि त्यांच्या वडिलांनी बालपणातच त्यांना एका फकिराच्या स्वाधीन केले होते. साईबाबांचे थोरले बंधू, जे स्वतः एक फकीर होते, त्यांचा त्यांच्यावर मोठा प्रभाव होता. अठराव्या वर्षी साईबाबा शिर्डीत आले, जी त्यांची कर्मभूमी बनली. १५ ऑक्टोबर १९१८ रोजी त्यांनी येथेच देह ठेवला.

साई बाबांनी भक्ती, संयम, प्रेम, क्षमा, करुणा आणि आंतरिक शांती या तत्त्वांचा उपदेश केला, ज्यामुळे जगभरातील भक्त त्यांच्याकडे आकर्षित झाले. १९२२ मध्ये, महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ तालुक्यातील रामचंद्र माद्ये बुवा यांनी सर्वप्रथम तिथे साईबाबांची मूर्ती स्थापित केली. त्यानंतर, १९५४ मध्ये, शिर्डी येथील समाधी मंदिरात साईबाबांची जी मूर्ती आजही विराजमान आहे, तिची प्राणप्रतिष्ठा करण्यात आली. यानंतर, अनेक ठिकाणी साईबाबांच्या मूर्तींची स्थापना करण्यात आली, ज्यामुळे अनेक मंदिरांचे निर्माण झाले. व्यारा तालुक्यातील बालपूर येथील भक्तांनीही काही वर्षांपूर्वी एक भव्य आणि सुंदर साई मंदिर उभारले आहे.

बालपूर येथील साईबाबा मंदिर शहरी कोलाहलापासून दूर एका शांत परिसरात स्थित आहे. प्रशस्त अंगणातील ‘सीताराम द्वार’ (प्रवेशद्वार) मधून आत प्रवेश करताच, भाविकांना मंदिराचे उत्तुंग शिखर लगेच नजरेस पडते. प्रवेशद्वारापासून मंदिरापर्यंत एक सरळ मार्ग जातो, जो पेव्हर ब्लॉकने बनवलेला असून त्याच्या दोन्ही बाजूंना सुंदर बागा आहेत. या मार्गावर डाव्या बाजूला एक कारंजे आहे, जिथे कमळाच्या फुलांवर बसलेल्या चार ऋषींच्या हातात असलेल्या पात्रांतून पाणी वाहते.

हे मंदिर एका उंच चौथऱ्यावर बांधलेले असून त्यात दर्शन मंडप, सभामंडप, प्रदक्षिणा मार्ग आणि गर्भगृहाचा समावेश आहे. दर्शन मंडपाला आमलकाच्या आकाराचे घुमट आहे, तर सभामंडपाला घुमटाकार शिखर आहे. मुख्य शिखर उंच असून ते उरुशृंग शैलीत बांधलेले आहे, ज्याच्या शिखरावर आमलक आणि त्यानंतर कलश आहे. आमलकाच्या खाली गरुडाची पसरलेल्या पंखांची मूर्ती कोरलेली आहे.

दर्शन मंडपात प्रवेश करण्यासाठी अभ्यागत अंदाजे १० पायऱ्या चढतात. तेथे एक प्रशस्त लाकडी दरवाजा आहे जो सभामंडपात जातो, जिथे सर्वत्र चकचकीत संगमरवरी फरशी बसवलेली आहे. सभामंडपाच्या छतावर एक अष्टकोनी झुंबर असून, त्याच्या सभोवती फुलांचा वर्षाव करणाऱ्या देवदूतांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत.

या मंदिरात एक मुख्य गर्भगृह आणि दोन उप-गर्भगृहे आहेत. मुख्य गर्भगृहाच्या समोर संगमरवरी चौथऱ्यावर नंदीची एक मोहक मूर्ती असून तिच्या समोर कासव स्थित आहे. गर्भगृहाचा पुढचा भाग उघडा आहे. आत एका उंच चौथऱ्यावर सुवर्ण सिंहासनावर साईबाबांची संगमरवरी मूर्ती विराजमान आहे; ही मूर्ती शिर्डीच्या मंदिरातील मूर्तीशी मिळतीजुळती आहे. सिंहासन नक्षीकामांनी अतिशय सुंदररीत्या सजवलेले आहे. मूर्तीने सोन्याचा मुकुट परिधान केला असून त्यावर छत्र आहे. मूर्तीच्या समोर काही अंतरावर साई पादुका ठेवल्या आहेत.

डाव्या बाजूच्या उप-गर्भगृहात उंच चौथऱ्यावर प्रभू राम, लक्ष्मण आणि सीता यांच्या वस्त्रांनी सुशोभित केलेल्या संगमरवरी मूर्ती विराजमान आहेत. त्यांच्या डाव्या बाजूला वंदन मुद्रेत हनुमानाची एक मोहक मूर्ती विराजमान आहे. उजव्या बाजूच्या उप-गर्भगृहात कमळाच्या फुलावर विराजमान गणेशजींची मूर्ती असून त्यांच्या शेजारी रिद्धी आणि सिद्धी यांच्या मूर्ती आहेत.

या साई मंदिराच्या डाव्या बाजूला ‘द्वारकामाई’ आहे, ज्याचा संदर्भ शिर्डीतील त्या पडक्या मशिदीशी आहे जिथे साईबाबा वास्तव्यास होते. तिथे एक पवित्र अग्नी (धुनी) सदैव प्रज्वलित ठेवला जातो. शिर्डीप्रमाणेच, इथेही द्वारकामाईची प्रतिकृती तयार करण्यात आली आहे. या मंदिर संकुलाच्या आत एक मोठे लाकडी देऊळ आहे, ज्यामध्ये साईबाबांचे तैलचित्र आणि धुनीसाठी जागा आहे.

आंध्र प्रदेशातील पुट्टपर्थी येथील सत्य साई बाबांची छायाचित्रेही येथे प्रदर्शित करण्यात आली आहेत. सत्य साई बाबा (१९२६-२०११), ज्यांचे मूळ नाव सत्यनारायण राजू होते, त्यांनी स्वतःला साई बाबांचा अवतार असल्याचे घोषित केले होते.

मुख्य मंदिराच्या उजव्या बाजूला असलेल्या अंगणात एक मोठा मंडप आहे, ज्यामध्ये खडकावर बसलेल्या साईबाबांची एक भव्य मूर्ती आहे. जवळच झाडांनी युक्त असे आणखी एक शेड आहे, जिथे साईबाबांच्या दुसऱ्या मूर्तीसोबतच जलाराम बाप्पा आणि गणेशाच्या मूर्ती विराजमान आहेत.

मंदिर परिसरात सशांसाठी आणि पक्ष्यांसाठी स्वतंत्र विभाग तसेच मुलांसाठी बाग देखील आहे. दररोज शेकडो भाविक दर्शनासाठी या मंदिरात येतात. दैनंदिन विधींमध्ये पहाटे ५:३० वाजता काकड आरती, त्यानंतर साईबाबांच्या मूर्तीला स्नान आणि अभिषेक केला जातो. दुपारी १२ वाजता दुपारची आरती होते, तर सायंकाळी ५:३० वाजता शयन आरती केली जाते. गुरुवारी दर्शनासाठी भाविकांची मोठी गर्दी असते आणि त्या दिवशी संध्याकाळी महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते. दररोज संध्याकाळी हे मंदिर परिसर आकर्षक रोषणाईने उजळून निघतो.

प्रमुख वैशिष्ट्ये

  • व्यारा शहरापासून १६ कि.मी. अंतरावर स्थित
  • सागबारा शहरातून एसटी बस सेवा
  • खाजगी वाहने मंदिराच्या पार्किंगपर्यंत पोहोचू शकतात.
  • या परिसरात राहण्याची कोणतीही सोय उपलब्ध नाही.
  • मंदिराचे ठिकाण: https://maps.app.goo.gl/iUv2yFCxtoevEzsw7 
Back To Home