भीमनाथ महादेव मंदिर

डुंगरा, ता. कामरेज, जि. सुरत

भीमनाथ महादेव मंदिर हे गुजरातच्या प्राचीन शिव मंदिरांपैकी एक आहे, जे पांडवांच्या काळापासूनचे मानले जाते. आख्यायिकेनुसार, येथे वायूचा पुत्र भीम आणि भगवान शिव यांच्यात एक भयंकर युद्ध झाले होते. भीमाच्या धार्मिक आणि परोपकारी स्वभावावर प्रसन्न होऊन, शिवाने या ठिकाणी स्वयंभू शिवलिंगाच्या रूपात वास्तव्य करण्याचे ठरवले. या मंदिरातील शिवलिंग इतके विशाल आहे की ते एका व्यक्तीच्या हातांनी पूर्णपणे वेढता येत नाही. हे मंदिर तापी नदीच्या काठी वसलेले आहे आणि भाविकांचा असा विश्वास आहे की भीमा एकादशीला (ज्येष्ठ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील एकादशी) नदीत स्नान करून मंदिरात प्रार्थना केल्याने अपत्यहीन जोडप्यांना संततीचे वरदान मिळते.

तापी पुराणाच्या ३३ व्या अध्यायात भीमेश्वराचा उल्लेख आहे आणि पांडवांनी त्यांच्या वनवासात या प्रदेशाला कसे भेट दिली होती याचे वर्णन आहे. दुसरे पांडव आणि भगवान शिवाचे परम भक्त भीम हे गदायुद्धात निपुण होते. एके दिवशी, तापी नदीत स्नान करत असताना, शिव आणि पार्वती भीमाच्या भक्तीबद्दल चर्चा करत होते. शिव भीमाला आपला परम भक्त मानत असताना, पार्वतीने शंका व्यक्त केली. भीमाच्या भक्तीची परीक्षा घेण्यासाठी, त्यांनी एक योजना आखली, ज्यात पार्वतीने गाईचे रूप धारण केले, तर शिवाने तिला हल्ला करण्याच्या उद्देशाने वाघाचे रूप घेतले.

योजनेनुसार, पार्वतीने तिच्या गो-रूपात नदीकिनारी धाव घेतली, तर शिवाने वाघाच्या रूपात तिचा पाठलाग केला. शिवाच्या अपेक्षेनुसार, भीम गाईचे रक्षण करण्यासाठी धावला. त्याने वाघाचा नदीकिनारीपासून डुंगरापर्यंत पाठलाग केला आणि शेवटी युद्धात उतरला. द्वंद्वाच्या तीव्रतेनंतरही, भीमाने माघार घेतली नाही, ज्यामुळे त्याची भक्ती आणि निःस्वार्थता सिद्ध झाली. त्याच्या शौर्यावर आणि संरक्षक वृत्तीवर प्रसन्न होऊन, शिव भीमासमोर प्रकट झाले आणि स्वयंभू शिवलिंगाच्या रूपात या ठिकाणी वास्तव्य केले. तेव्हापासून या पवित्र स्थळाला भीमनाथ महादेव मंदिर असे म्हटले जाते. तापी पुराणात असेही नमूद केले आहे की, दमन ऋषी या ठिकाणी राहत होते.

आणखी एक आख्यायिका या मंदिराला या प्रदेशाचे शासक राजा भीमकर यांच्याशी जोडते. अपत्यहीनतेच्या चिंतेने ग्रासलेले राजा भीमकर आणि त्यांची राणी यांनी भीमनाथ महादेवाची पूजा केली. ज्येष्ठ शुद्ध एकादशीला त्यांनी उपवास केला, तापी नदीत स्नान केले आणि मंदिरात विधी केले. त्यांच्या प्रार्थनांना संततीच्या वरदानाने उत्तर मिळाले. या आख्यायिकेतून प्रेरणा घेऊन, अपत्यहीन जोडपी अशाच आशीर्वादासाठी भीमा एकादशीला मंदिराला भेट देतात.

या मंदिराची अनेक वर्षांपासून अनेक वेळा जीर्णोद्धार करण्यात आली आहे आणि अलीकडील नूतनीकरणातून त्याला त्याचे सध्याचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. गावाच्या मध्यभागी असलेले हे मंदिर एका उंच जागेवर उभे आहे, जिथे ३५ पायऱ्या चढून पोहोचता येते. पत्र्याच्या छतासह एक आच्छादित मार्ग भाविकांना मंदिराकडे जाताना सावली देतो.

या संरचनेत सभामंडप, अंतराळ आणि गर्भगृह यांचा समावेश आहे. सभामंडपाचे सपाट छत गर्भगृहावरील घुमटाकार शिखराच्या विरुद्ध आहे. मंदिराच्या भिंती आणि फरशी संगमरवरी फरशांनी सुशोभित आहेत. मंदिरासमोर स्थानिक देवतांना समर्पित एक लहान दगडी मंदिर आहे.

भीमनाथ महादेव मंदिर एका उंच चौथऱ्यावर (जगती) बांधलेले आहे आणि भाविक सभामंडपात पोहोचण्यासाठी आठ पायऱ्या चढतात. सभामंडपात, एका उंच चौथऱ्यावर नंदी (शिवाचा बैल) आणि कासवाची मूर्ती आहे. सभामंडपाचे स्तंभ कलात्मक नक्षीकाम केलेल्या कमानींनी जोडलेले आहेत. अंतराळात डावीकडे गणेशाची आणि उजवीकडे हनुमानाची मूर्ती असलेले एक कोनाडा आहे. गर्भगृहात तांब्याच्या आवरणात एक विशाल शिवलिंग आहे. नेहमीच्या शालुंकेऐवजी (लिंगासाठी आधार), येथे एक लहान अष्टकोनी चौथरा आहे. गर्भगृहात एक वेटोळे घातलेला नागदेवता देखील आहे, ज्याचे फणा वर उचललेले आहे आणि ते लिंगाचे रक्षण करत आहे. शिवलिंगाच्या वर रुद्राक्ष माळांनी सुशोभित एक छत आहे. गर्भगृहाच्या मागील भिंतीवर देवी पार्वतीची संगमरवरी मूर्ती स्थापित आहे.

मंदिराच्या डावीकडे बालाजी देव आणि शीतला माता यांना समर्पित एक प्राचीन मंदिर आहे. मंदिराच्या मागे एक बाग आहे, तर पुजाऱ्यांच्या समाधी जवळच आहेत. मंदिरापासून थोड्या अंतरावर शांत तापी नदी वाहते, ज्यामुळे मंदिराचे आध्यात्मिक वातावरण अधिक वाढते.

मंदिरात नियमित पूजा आणि विधी होतात. दर सोमवारी मोठ्या संख्येने भाविक जमतात आणि मासिक शिवरात्री तसेच वार्षिक महाशिवरात्री उत्सवांमध्ये तर त्याहूनही मोठी गर्दी असते. विशेषतः भीमा एकादशीला अनेक अपत्यहीन जोडपी येतात, ज्यांचा असा विश्वास आहे की तापी नदीत स्नान करून येथे पूजा केल्याने त्यांना संतती प्राप्त होते. भीमा एकादशीला मंदिरात जत्रा देखील भरते. पवित्र श्रावण महिन्यात मंदिराचा परिसर भाविकांनी गजबजलेला असतो.

प्रमुख वैशिष्ट्ये

  • कामरेजपासून ९ किमी, सुरतपासून २७ किमी अंतरावर आहे.
  • राज्य परिवहन आणि खाजगी वाहने कामरेजला जोडलेली आहेत, खाजगी वाहने थेट मंदिरापर्यंत पोहोचतात.
  • मंदिराच्या परिसरात निवास आणि अल्पोपाहाराची सोय उपलब्ध नाही.
  • संपर्क: मंदिर कार्यालय – ०२६२१ २९८६५५
Back To Home