त्रिमंदिर

अडालज, तालुका गांधीनगर, जिल्हा गांधीनगर

निधर्मीपणाचा पुरस्कार आणि सांप्रदायिकतेचा त्याग करणाऱ्या भारतातील सर्व त्रिमंदिरांपैकी सर्वात मोठे त्रिमंदिर अडालज येथे स्थित आहे. जाती आणि धर्मांमधील अदृश्य भिंती पाडण्याच्या उद्देशाने बांधलेले हे मंदिर शांतता, एकता आणि शाश्वत आनंद वाढवण्यासोबतच लोकांचे आध्यात्मिक ज्ञान समृद्ध करण्याचे ध्येय ठेवते. ४०,१७५ चौरस फुटांवर पसरलेल्या या भव्य मंदिरात जैन, शैव, वैष्णव आणि इतर धर्मांतील देवता विराजमान आहेत. दरवर्षी सुमारे ७,००,००० भाविक या मंदिराला भेट देतात.

त्रिमंदिराची संकल्पना दादा भगवान यांच्याकडून आली आहे, जे एक जैन आध्यात्मिक नेते आणि ‘अक्रम विज्ञान’ (स्वयंप्रकाशित आत्मसाक्षात्काराचे विज्ञान) चे संस्थापक होते. ७ नोव्हेंबर १९०८ रोजी गुजरातच्या तरसाली येथे अंबालाल मूलजीभाई पटेल म्हणून जन्मलेले दादा भगवान हे बालपणापासूनच आध्यात्मिक कल असलेले स्वयंशिक्षित व्यक्ती होते. १० वी नंतर औपचारिक शिक्षण सोडल्यानंतर, ते व्यवसायासाठी मुंबईला गेले आणि पटेल अँड कंपनीमध्ये कंत्राटदार म्हणून काम केले, जी मुंबई बंदरातील ड्राय डॉक्सची देखभाल करत असे. जून १९५८ मध्ये सुरत रेल्वे स्थानकाच्या ३ क्रमांकाच्या प्लॅटफॉर्मवर बसलेले असताना त्यांना आत्मसाक्षात्कार झाल्याचा दावा केला जातो. १९६० च्या दशकात त्यांनी ‘अक्रम विज्ञान’ चळवळीची स्थापना केली.

दादा भगवान फाऊंडेशननुसार, अक्रम विज्ञान हा आत्मसाक्षात्काराचा एक शॉर्टकट मार्ग आहे. सांसारिक जीवनाचा त्याग आणि कडक शिस्त मागणाऱ्या पारंपारिक आध्यात्मिक मार्गांच्या विपरीत, अक्रम विज्ञान एका ज्ञानी व्यक्तीच्या कृपेने आत्म्याचे (आत्मज्ञान) त्वरित ज्ञान देते. ‘ज्ञान विधी’ म्हणून ओळखली जाणारी ही प्रक्रिया केवळ दोन तासांत आत्मसाक्षात्कार करून देते असे मानले जाते. अक्रम विज्ञानाचा सार ‘ज्ञान भक्ती’ आहे – सीमंधर स्वामी (दुसऱ्या लोकात राहणारे जिवंत तीर्थंकर) आणि त्यांचे माध्यम, दादा भगवान यांच्याप्रती पूर्ण समर्पण.

जैन परंपरेनुसार, सीमंधर स्वामी हे एक जिवंत तीर्थंकर आहेत, जे सध्या महाविदेह क्षेत्रात, म्हणजेच दुसऱ्या लोकात राहतात. १७ वे तीर्थंकर कुंथुनाथ आणि १८ वे तीर्थंकर अरहनाथ यांच्या काळात त्यांचा जन्म झाला असल्याचे मानले जाते, सीमंधर स्वामींचे भौतिक स्वरूप सुमारे १,५०० फूट उंच आहे आणि त्यांचे वय सुमारे १,५०,००० वर्षे आहे. ते आणखी १,२५,००० वर्षे जगतील असे मानले जाते. राजा दशरथाने त्यांच्याकडून दीक्षा घेतली होती असे सांगितले जाते. दादा भगवान फाऊंडेशनद्वारे बांधलेल्या त्रिमंदिरांमध्ये सीमंधर स्वामी हे मुख्य दैवत आहेत, ज्यांची अत्यंत भक्तीने पूजा केली जाते.

त्रिमंदिर ही एक क्रांतिकारी धार्मिक संकल्पना मानली जाते. जैन, शैव, वैष्णव आणि इतर धर्मांतील देवतांना एकाच व्यासपीठावर आणून त्यांना समान आदराने वागवणे, ही यामागची मुख्य कल्पना आहे – जेणेकरून वैश्विक धार्मिक सलोखा वाढवता येईल. दादा भगवान शिकवत असत, “लोकांनी स्वतःच देव आणि धर्माची विभागणी केली आहे. एकच देव निवडण्याऐवजी, आपण सर्व धर्मांची मूळ तत्त्वे समजून घेतली पाहिजेत आणि आचरणात आणली पाहिजेत. सर्व देवता आपल्याला आत्म्याचे आकलन आणि आत्मसाक्षात्कार मिळवण्याकडे मार्गदर्शन करतात.”

या तत्त्वज्ञानावर आधारित, अनेक ठिकाणी त्रिमंदिरे बांधली गेली आहेत. असेच एक मंदिर गांधीनगरपासून सुमारे १० किमी अंतरावर, अहमदाबाद-कलोल महामार्गावर, एका विस्तीर्ण संकुलात स्थित आहे. २००२ मध्ये पांढऱ्या संगमरवरातून बांधलेले हे दोन मजली मंदिर ४०,१७५ चौ. फूट जागेवर उभे असून ते हिरवळीने वेढलेले आहे. सिंह आणि हत्तींच्या शिल्पांनी वेढलेले एक भव्य कारंजे प्रवेशद्वाराची शोभा वाढवते. त्रिमंदिर शैलीनुसार, खालच्या मजल्यावर ३१,८६१ चौ. फुटांचा सत्संग हॉल आहे, तर मुख्य मंदिर वरच्या मजल्यावर आहे.

दोन्ही बाजूंना असलेल्या पायऱ्या वरच्या मजल्यावर जातात. वृद्ध आणि चालण्यास त्रास असलेल्या लोकांसाठी मागील बाजूस लिफ्ट उपलब्ध आहे. व्हीलचेअर देखील उपलब्ध आहेत.

पायऱ्या चढल्यावर, अभ्यागतांचे स्वागत सिंह शिल्पांद्वारे केले जाते. मंदिराच्या खांबांवर कोरीव काम केलेले आहे. भव्य प्रवेशद्वारावर द्वारपाल आहेत. १०,००० चौ. फुटांच्या सभामंडपाच्या मध्यभागी असलेल्या एका विशाल झुंबरामुळे मध्यवर्ती हॉलमधील वातावरण शांत आणि उत्साहवर्धक वाटते.

मध्यभागी असलेल्या गर्भगृहात सीमंधर स्वामींची १३ फूट उंच संगमरवरी मूर्ती आहे. डाव्या बाजूला चंद्रानन यक्ष आणि पंचगुली देवीची मंदिरे आहेत. लहान मंदिरांमध्ये भगवान महावीर आणि भगवान पार्श्वनाथ आहेत. जवळच भगवान अजितनाथ आणि भगवान ऋषभदेव यांच्या मूर्ती आहेत. उजव्या बाजूला चक्रेश्वरी देवी आहे, ज्यांच्या समोर दादा भगवान यांची मोठी प्रतिमा आणि त्यांच्या पादुका आहेत. अधिक उजवीकडे विष्णुलोक आहे, ज्यामध्ये श्रीनाथजी, भगवान कृष्ण आणि तिरुपती बालाजी यांच्या मूर्ती आहेत. कृष्णाच्या मूर्तीच्या डाव्या बाजूला बाळ कृष्णाचा पाळणा आहे. गर्भगृहाच्या बाहेर अंबा माता आणि भद्रकाली देवीची मंदिरे आहेत.

सीमंधर स्वामींच्या गर्भगृहाच्या डाव्या बाजूला शिवलोक आहे, ज्याच्या समोर नंदी आहे. बाहेर हनुमान आणि गणेशाच्या मूर्ती आहेत, तर गर्भगृहात शिवलिंग आहे आणि त्याच्या मागे पार्वती देवीची मूर्ती कोरलेली आहे. मंदिर संकुलात पद्मनाभ देव, पद्मावती देवी आणि साई बाबांसाठीही मंदिरे आहेत.

मंदिर दररोज सकाळी ५ ते रात्री १० पर्यंत खुले असते. गुरु पौर्णिमा, रक्षाबंधन, गणेश चतुर्थी, नवरात्री, पर्युषण पर्व, दिवाळी आणि नवीन वर्ष हे प्रमुख सण साजरे केले जातात. साप्ताहिक भक्ती कार्यक्रमही आयोजित केले जातात.

मंदिर संकुलात एक संग्रहालय आणि मिनी-थिएटर आहे जे दादा भगवान यांचे जीवन दर्शवते, ज्यामध्ये गुजराती, हिंदी आणि इंग्रजी भाषेत शो होतात. संकुलाच्या आत ‘विज्ञान भांडार’ आहे, जे अक्रम विज्ञानावर आधारित आध्यात्मिक साहित्य, ऑडिओ सीडी आणि डीव्हीडी इंग्रजी, हिंदी, जर्मन, पोर्तुगीज, स्पॅनिश आणि विविध भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध करून देणारे पुस्तकविक्री केंद्र आहे.

येथे आधुनिक ‘अंबा हेल्थ सेंटर’ आहे जे ॲलोपॅथिक, आयुर्वेदिक आणि होमिओपॅथिक उपचार प्रदान करते. मुलांसाठी मनोरंजनाच्या सुविधा उपलब्ध आहेत, ज्यामध्ये ‘बाल दुनिया’ मध्ये १५ मिनिटांचे मोफत थीम शो समाविष्ट आहेत.

मुख्य वैशिष्ट्ये :

  • गांधीनगरपासून १२ किमी अंतरावर स्थित
  • सार्वजनिक आणि खाजगी वाहतुकीद्वारे पोहोचता येते
  • खाजगी वाहने थेट मंदिरापर्यंत पोहोचू शकतात
  • जवळच निवास आणि अल्पोपहाराची सोय उपलब्ध
  • संपर्क: मंदिर कार्यालय – +९१ ९३२८६ ६११६६
  • वेबसाइट: https://www.trimandir.org
Back To Home