സ്വയംഭൂ സിദ്ധ ബാല ഗണപതി ക്ഷേത്രം

ടാറ്റ കോളനിക്ക് സമീപം, രാം ടേക്ഡി, പരേൽ ഗ്രാമം, മുംബൈ

ഗണപതി മുംബൈ നിവാസികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ദൈവമാണ്. പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഇവിടുത്തെ ദ്വീപുകളിൽ ഗണേശ ഉപാസന നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. മുംബൈയിലോ മഹാരാഷ്ട്രയിലോ മാത്രമല്ല, ഏഷ്യയിലുടനീളം ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഗണപതിയുടെ അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ മുംബൈയിലുണ്ട്. ഇതിൽ പ്രഭാദേവിയിലെ സിദ്ധിവിനായക ക്ഷേത്രം രാജ്യമൊട്ടാകെ പ്രശസ്തമാണ്. പരേൽ ഗ്രാമത്തിലെ ഗണേശ ക്ഷേത്രവും കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു വർഷങ്ങളായി പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ചു വരുന്നു. ഇവിടെ ബാലരൂപത്തിലുള്ള ഗണപതിയുടെ സ്വയംഭൂ വിഗ്രഹം കുടികൊള്ളുന്നു. ഈ അപൂർവ്വമായ भव्य വിഗ്രഹവും ക്ഷേത്രത്തിലെ അലങ്കാരങ്ങളും കാരണം ഈ ക്ഷേത്രം ഗണേശഭക്തരുടെ ആകർഷണ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

പ്രാച്യവിദ്യാപണ്ഡിതനായ ഡോ. മധുകർ കേശവ് ധവളീക്കർ ‘ഏഷ്യയുടെ ആരാധനാമൂർത്തി’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ച ഗണപതിയുടെ പൂജ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ നിലവിലുണ്ട്. ക്രിസ്തുവർഷം ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലോ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലോ ഹാല ശതവാഹന രാജാവ് സമാഹരിച്ച ‘ഗാഹാ സത്തസഈ’ (ഗാഥാ സപ്തശതി) എന്ന ൭൦൦ ഗാഥകളുടെ (ഗീതങ്ങളുടെ) സമാഹാരത്തിൽ ഗണപതിയെ ‘ഗണവഈ’ എന്ന നാമത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിലെ ഒരു പ്രാകൃത ഗീതത്തിൽ ഗണപതിയെ താഴെ പറയുന്ന രീതിയിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു:
“ഹേലാകരഗ്ഗ-അത്ഥി-അജരിക്ഖംമ-മആരം-പസാന്തോ। ജാഈ അണിഗ്ഗ-അവഡഗ്ഗീ-ഭരിഅ-ഗഗണോ-ഗണഹിവൈ।।” (ഗാഥാ ക്രമം ൪൦൩)
ഇതിന്റെ അർത്ഥം ഇപ്രകാരമാണ്, “തുമ്പിക്കൈയുടെ അഗ്രഭാഗം കൊണ്ട് സമുദ്രജലം വലിച്ചെടുത്ത് സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കുകയും, അതുമൂലം അനിയന്ത്രിതമായ വടവാഗ്നിയെ ആകാശം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗണപതിക്ക് ജയമുണ്ടാകട്ടെ.”
മുംബൈയ്ക്ക് സമീപമുള്ള ഠാണെയിൽ നിന്ന് ൩൨ സെന്റീമീറ്റർ ഉയരമുള്ള, ക്രിസ്തുവർഷം ൧൦൦൦ മുതൽ ൧൨൦൦ വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിലേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഏകദന്ത ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹം ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ നിന്ന് മഹാരാഷ്ട്രയിലും മുംബൈ പരിസരത്തും ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഗണപതി പൂജ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു.

മുംബൈയിൽ വിശേഷിച്ചും ഗണേശോത്സവം അതിഗംഭീരമായാണ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. ൧൮൫൭-ലെ വിപ്ലവത്തിന് ആറു വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘മുംബൈച്ചാ വൃത്താന്ത’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഗോവിന്ദ് നാരായൺ മാഡ്ഗാവോങ്കർ ഈ ഉത്സവത്തെക്കുറിച്ച് വിവരങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനയനുസരിച്ച്, “ഗണപതി ഉത്സവം ഈ നഗരത്തിൽ പത്തുദിവസം തുടർച്ചയായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നടക്കുന്നു. പല ഗൃഹസ്ഥരും വർഷം ആറുമാസം കഷ്ടപ്പെട്ട് ഗണപതിയെ സ്വയം നിർമ്മിക്കുന്നു. ഇത് മണ്ണുകൊണ്ടുള്ളതാണെങ്കിലും, ഇതിൽ വൈദഗ്ധ്യമാർന്ന ജോലികൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, ഇതിനായി നൂറോ ഇരുനൂറോ രൂപ വരെ അവർ ചെലവഴിക്കുന്നു.”

പലയിടങ്ങളിലും ഉൽകൃഷ്ടമായ ചിത്രങ്ങൾ ഒരുക്കാറുണ്ട്. എല്ലായിടത്തും നൂറുകണക്കിന് ഗണപതി വിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. പലരും മനോഹരമായ മണ്ഡപങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു. ഈ ഗണേഷോത്സവം ഗാർഹിക സ്വഭാവമുള്ളതായിരുന്നു. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ‘ഭാവുച്ചാ ധക്കാ’ നിർമ്മിച്ച ലക്ഷ്മൺ ഹരിശ്ചന്ദ്ര അജിങ്ക്യ അഥവാ ‘ഭാവു റസൂൽ’ എന്നവരുടെ ഗണപതി വളരെ പ്രശസ്തമായിരുന്നു. १८४५-ൽ ഗിർഗാവിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വസതിയിലാണ് ഇതിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. १८९३-ൽ ലോകമാന്യ തിലകൻ ഗണേഷോത്സവത്തിന് രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ സാർവജനിക സ്വഭാവം നൽകി. അതേ വർഷം തന്നെ ഗിർഗാവിലെ കേശവ്ജി നായിക് ചാളിൽ സാർവജനിക ഗണേഷോത്സവത്തിന് തുടക്കമായി. മുംബൈക്കാരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ഈ ബാപ്പയുടെ അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ നഗരത്തിൽ പലയിടങ്ങളിലായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പരേലിലെ ടാറ്റ കോളനിക്ക് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്വയംഭൂ സിദ്ധ ബാല ഗണപതി ക്ഷേത്രം അതിലൊന്നാണ്.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു ഐതിഹ്യം പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അതനുസരിച്ച്, ഇവിടുത്തെ രാം ടേക്ഡി എന്ന ഈ ഭാഗത്ത് ൧൯൩൨-ൽ ഗംഗാറാം നാരായണ സാലുങ്കെ എന്ന ഗണപതി ഭക്തൻ താമസിച്ചിരുന്നു. ഒരു രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഗണപതിയുടെ സ്വപ്നദർശനം ഉണ്ടായി. താൻ ശിലാസ്വരൂപത്തിൽ ഈ കുന്നിൽ കുടികൊള്ളുന്നുണ്ടെന്ന് ഗണപതി അദ്ദേഹത്തോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

ആ ദൃഷ്ടാന്തത്തെത്തുടർന്ന് പിറ്റേദിവസം അവർ ഇവിടെ ആ ശിലയ്ക്കായുള്ള തിരച്ചിൽ ആരംഭിച്ചു. ഒടുവിൽ ഒരിടത്ത് കുഴിയെടുക്കുന്നതിനിടയിൽ അവർക്ക് ഈ ശില കാണാൻ സാധിച്ചു. അതിൽ ഗണപതിയുടെ പ്രതിമ സ്വയം തെളിഞ്ഞു വന്നിരുന്നു. അവർ ആ ശില വൃത്തിയാക്കുകയും അതേ സ്ഥലത്ത് ഒരു ക്ഷേത്രം പണിത് വിധിപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠ നടത്തുകയും ചെയ്തു. ൧൯൩൨-ൽ നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം കാലക്രമേണ പലതവണ ജീർണ്ണോദ്ധാരണം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അടുത്ത കാലത്തായി ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് അതിമനോഹരമായ ഒരു രൂപം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

പരേലിലെ ഗണേഷ്‌വാടി സഹകരണ ഭവന നിർമ്മാണ സംഘത്തിന്റെ പരിസരത്തുള്ള കുന്നിൻ മുകളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടുത്തെ ഗണേഷ്‌വാടി കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ൧൫ പടികൾ ഇറങ്ങിയാൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കാം. കൊങ്കണി ശൈലിയിലുള്ള ചരിഞ്ഞ മേൽക്കൂരയോടു കൂടിയ മനോഹരമായ വാസ്തുവിദ്യയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിൽ ചെറിയൊരു മുറ്റമുണ്ട്. സഭാമണ്ഡപവും അതിനുള്ളിൽ ഗർഭഗൃഹവും അടങ്ങുന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടന. ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുകളിൽ ചെറിയൊരു സ്വർണ്ണ ഗോപുരവും അതിനു മുകളിൽ കലശവുമുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിന് മുന്നിലായി വൈഷ്ണവ ദ്വാരപാലകന്മാരുടെ രണ്ട് ഉയരമുള്ള വർണ്ണാഭമായ വിഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ മുകൾഭാഗത്ത്, മേൽക്കൂരയോട് ചേർന്ന് വലിയൊരു നാഗശില്പമുണ്ട്.

കൊത്തുപണികളും ശില്പങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച അർദ്ധസ്തംഭങ്ങൾ, ജാലകച്ചട്ടങ്ങളിലെ കൊത്തുപണികൾ, ഭിത്തികളുടെ മുകൾഭാഗത്തായുള്ള ഗജനിര, മേൽക്കൂരയിലെ കൊത്തുപണികൾ, കാവി നിറത്തിലുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ഈ സഭാമണ്ഡപം മനോഹരമായിരിക്കുന്നു. സഭാമണ്ഡപത്തിലെ ഒരു ഭിത്തിയിൽ വലിയൊരു ശില്പം കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗണപതിയുടെ പാഷാണവിഗ്രഹം കണ്ടെത്തിയ സന്ദർഭമാണ് അതിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗർഭഗൃഹം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് തുറന്ന ശൈലിയിലുള്ളതാണ്. മധ്യഭാഗത്തായി ഉയരമുള്ള കൽത്തറയും, അതിന്റെ നാലു വശങ്ങളിലുമായി കൊത്തുപണികളോടുകൂടിയ വർണ്ണാഭമായ തൂണുകളും, അതിൽ മനോഹരമായ മകരതോരണങ്ങളും, മുകളിൽ അലങ്കരിച്ച വിതാനവും ചേർന്നതാണ് ഈ ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ ഘടന. ഈ കരിങ്കൽ പീഠത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി ബാലഗണപതിയുടെ വലിയൊരു ശില പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. സിന്ദൂരം പൂശിയ ഈ ശിലയുടെ മുൻഭാഗത്ത് ഗണപതിയുടെ മുഖം കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്.

അതിൽ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായ ഒരു കിരീടമുണ്ട്. ഇത് ഗണപതിയുടെ ബാലരൂപമാണെന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ഈ ഗണപതിശിലയ്ക്ക് മുന്നിലായി ഗണപതിയുടെ ചെറിയൊരു മാർബിൾ വിഗ്രഹമുണ്ട്.

ഇതേപോലെ ഇവിടെ വിഠ്ഠൽ-രുക്മിണി, ദത്തൻ, സ്വാമി സമർത്ഥൻ, ശങ്കർ മഹാരാജ്, തുളജാഭവാനി, ഗണപതി, അതുപോലെ ദുർഗ്ഗാമാതാവിന്റെ വിഗ്രഹങ്ങളുമുണ്ട്. ഗണപതി വിഗ്രഹത്തിന് വശത്തായി വെള്ളിയിൽ തീർത്ത മൂഷകരാജനുണ്ട്. ഇവിടെ ശങ്കരന്റെ പിണ്ഡവുമുണ്ട്, അത് പുരാതനമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ ൬ മുതൽ രാത്രി ൧൦ വരെ ഗണപതിയെ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. ഇവിടുത്തെ ബാലഗണപതി ഭക്തരുടെ പ്രാർത്ഥനകൾ നിറവേറ്റുന്നവനാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ സങ്കഷ്ടി, അംഗാരകി ചതുർത്ഥി ദിവസങ്ങളിലും, അതുപോലെ ഗണേശോത്സവ വേളകളിലും ഭക്തജനങ്ങളുടെ വൻ തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഗണേശവാടിയിലെ ഈ ബാലഗണേശ ക്ഷേത്രത്തിൽ അതീവ ആഘോഷപൂർവ്വവും വിവിധങ്ങളായ മതപരമായ ചടങ്ങുകളോടെയും ഗണേശോത്സവം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ:

• ദാദർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ൬ കി.മീ അകലെ
• മുംബൈ സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും എസ്.ടി. സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും ൫ കി.മീ. അകലെ
• നഗരത്തിലെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ബെസ്റ്റ് ബസ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്.
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രം വരെ വരാവുന്നതാണ്.
• പരിസരത്ത് താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനുമായി നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്.
• ബന്ധപ്പെടുക : സച്ചിൻ ഗുരവ്, മൊ. ൯൮൨൦൪൭൩൭൩൬