സൂര്യനാരായണ ക്ഷേത്രം  

റാവുപുര, വഡോദര, ജില്ല വഡോദര

ലോകമെമ്പാടും, പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ സ്മരണയ്ക്കായി നിരവധി പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വഡോദര നഗരത്തിൽ, ഒരു സ്മാരകമായല്ല, മറിച്ച് ഒരു പ്രിയ ഭക്തന്റെ നിർബന്ധപ്രകാരം നിർമ്മിച്ച സവിശേഷമായ ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. റാവുപുരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സൂര്യനാരായണ ക്ഷേത്രമാണത്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നഗര വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം പുരാതന ഭാരതീയ ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യയുടെ മികച്ചൊരു ഉദാഹരണമാണ്. എല്ലാ ദിവസവും സൂര്യോദയ സമയത്ത് സൂര്യരശ്മികൾ ഗർഭഗൃഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേകത.

ഗോവിന്ദറാവു ഗെയ്ക്‌വാദിന്റെയും ആനന്ദറാവു ഗെയ്ക്‌വാദിന്റെയും ഭരണകാലത്ത്, ൧൭൯൩-നും ൧൮൦൩-നും ഇടയിൽ, ബറോഡാ സ്റ്റേറ്റിലെ ദിവാൻ (പ്രധാനമന്ത്രി) ആയി റാവോജി അപ്പാജി ഫാൻസെ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. നാനാ ഫഡ്‌നാവിസാണ് അദ്ദേഹത്തെ പൂനെയിൽ നിന്ന് അയച്ചത്. ‘ഷിന്ദേസാഹി ഇതിഹാസാചി സാധനേ, ഭാഗം ൪, വാകങ്കർ കളക്ഷൻ’ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രിട്ടീഷ് സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും റാവോജി അപ്പാജി ബറോഡ ഭരണം കാര്യക്ഷമമായി നടത്തിയിരുന്നു. ൧൮൦൩-ൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു, എന്നാൽ അതിനുമുമ്പ് അദ്ദേഹം ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു. ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശം പണ്ട് സദാശിവ് പേത്ത് എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു, റാവോജി അപ്പാജിയുടെ പ്രഭാവം കാരണം പിന്നീട് അത് റാവോപുര എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.

റാവുജി അപ്പാജി ഒരിക്കൽ കാശി തീർത്ഥയാത്ര നടത്തിയിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മണികർണ്ണികാ ഘട്ടത്തിൽ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിനിടയിൽ, രാജസ്ഥാനിൽ നിന്നുള്ള വൈഷ്ണവ വിശ്വാസിയായ ഗുൽബദൻ എന്ന സുന്ദരിയായ ഒരു വിവാഹിതയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു. അവളുടെ സൗന്ദര്യത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായ റാവുജി അവളുമായി പ്രണയത്തിലായി. കാലക്രമേണ ഗുൽബദനും അദ്ദേഹത്തെ പ്രണയിച്ചു തുടങ്ങി, എന്നാൽ വിവാഹിതയായതിനാൽ സാമൂഹിക നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം അവരുടെ ഒന്നിച്ചുചേരൽ നിഷിദ്ധമായിരുന്നു. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും, ആ കാലഘട്ടത്തിലെ സാമൂഹിക വിലക്കുകളെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് റാവുജി അവളെ ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനം ചെയ്യിക്കുകയും വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഈ കാലയളവിൽ, ബറോഡയിലെ രാജകുടുംബത്തിൽ കലഹം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ചരിത്രകാരനായ ഗോവിന്ദ് സഖാറാം സർദേശായിയുടെ ‘മറാഠി റിയാസത്ത് – ഉത്തർ വിഭാഗ്, വാല്യം ൩’ പ്രകാരം, ഗോവിന്ദറാവു ഗെയ്‌ക്‌വാദിന്റെ മരണശേഷം പിന്തുടർച്ചാവകാശത്തെച്ചൊല്ലി തർക്കങ്ങൾ ഉടലെടുത്തു. റാവോജി അപ്പാജിയുടെ അറബ് സൈനികർ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ കലാപം നടത്തിയതിനെത്തുടർന്ന്, അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സഹായം തേടുകയും അത് ബറോഡയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് അവരുടെ പ്രവേശനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സംഭവവികാസങ്ങൾക്കിടയിൽ, ഗുൽബദാനു വേണ്ടി സമയം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല, ഇത് അവരെ അസ്വസ്ഥയാക്കി. അവളെ പ്രസാദിപ്പിക്കാനായി റാവുജി ഇങ്ങനെ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു, “നിന്റെ ആഗ്രഹമെന്താണോ അത് ഞാൻ നിറവേറ്റിത്തരാം.” വൈഷ്ണവ വിശ്വാസിയായിരുന്നിട്ടും ഗുൽബദൻ സൂര്യദേവന്റെ അടിയുറച്ച ഭക്തയായിരുന്നു. സൂര്യനാരായണനായി ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയണമെന്ന് അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. റാവുജി ഉടൻ തന്നെ അതിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന് ഉത്തരവിട്ടു.

ക്ഷേത്രം അതിവേഗം പണിതീർക്കുകയും സൂര്യനാരായണന്റെ വിഗ്രഹം തയ്യാറാക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് മുൻപായി ക്ഷേത്രം കാണാൻ റാവുജി ഗുൽബദനെ കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ, അവർ പറഞ്ഞു, “സൂര്യൻ എപ്പോഴും കിഴക്ക് ഉദിച്ച് പടിഞ്ഞാറ് അസ്തമിക്കുന്നു. വിഗ്രഹം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഇരിക്കുന്നതെങ്കിൽ, അതിന്റെ നോട്ടം നഗരത്തിന് നേരെ പതിക്കും, അത് അശുഭകരമാണ്.” ആശങ്കാകുലനായ റാവുജി പണ്ഡിതന്മാരുമായി ആലോചിച്ചു. സൂര്യദേവന്റെ നേരിട്ടുള്ള നോട്ടം നഗരത്തിന് വിനാശം വരുത്തുമെന്ന് അവർ സ്ഥിരീകരിച്ചു. ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിൽ ഐരാവതത്തിന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ ദിവ്യഗജം) ശില്പം സ്ഥാപിക്കാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. ഇത് സൂര്യന്റെ ആദ്യരശ്മികളെ തടയുകയും അശുഭകരമായ ഫലങ്ങളെ നിർവീര്യമാക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. സമീപത്തുള്ള കുന്നിൻ മുകളിലെ സ്തൂപത്തിൽ നിന്നുള്ള കൂറ്റൻ ആനശില്പം കൊണ്ടുവന്ന് ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിൽ സ്ഥാപിച്ചു. അതിനുശേഷം മാത്രമാണ് സൂര്യനാരായണ വിഗ്രഹം വിധിപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്.

ഈ ക്ഷേത്രം റാവുപുര പോസ്റ്റ് ഓഫീസിന് എതിർവശത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ആറ് പടികൾ കയറി ചെല്ലുന്ന ഒരു ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന തറയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, അവിടെ നിന്ന് ഒരു വലിയ മുറ്റത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കാം. പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, ഐരാവതത്തിന്റെ കൂറ്റൻ ശില്പം കാണാം. അതിന്റെ മുൻകാലിന് അരികിലായി ഒരു ചെറിയ പുരാതന ശിവലിംഗവും, നാഗദേവതയുടെ വിഗ്രഹവും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിനടുത്ത് വലിയൊരു വട്ടത്തിലുള്ള ജലധാരയുമുണ്ട്. 

അവിടെനിന്ന് അല്പം അകലെയായി, ചുവന്ന രാജസ്ഥാനി കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഉയർന്ന തറയിലാണ് പ്രധാന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നത് സഭാമണ്ഡപം, ദർശനത്തിനായി ചുറ്റുമുള്ള മൂന്ന് മണ്ഡപങ്ങൾ, അന്തരൾ, ഗർഭഗൃഹം എന്നിവയാണ് ഇതിലുള്ളത്. ദർശന മണ്ഡപങ്ങൾക്കും സഭാമണ്ഡപത്തിനും താഴികക്കുടം പോലുള്ള ഗോപുരങ്ങളാണുള്ളത്. അതേസമയം, ഗർഭഗൃഹത്തിൽ നഗര വാസ്തുവിദ്യയിലുള്ള ഉയരമേറിയ ഉറുശൃംഗ ശൈലിയിലുള്ള ഗോപുരമാണുള്ളത്. ഇതിന്റെ മുകളിൽ രണ്ടു തട്ടുകളുള്ള ആമലകവും ഉയരമേറിയ കലശവുമുണ്ട്. ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളായ ചെറിയ ആനശില്പങ്ങൾ മേൽക്കൂരയുടെ മൂലകളിൽ അലങ്കാരമായി നൽകിയിരിക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത് ഏഴ് പ്രതീകാത്മക പടികളിലൂടെയാണ് (ആഴ്ചയിലെ ഏഴ് ദിവസങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു). സഭാമണ്ഡപത്തിലെ തൂണുകൾ അതിസൂക്ഷ്മമായി കൊത്തുപണി ചെയ്തവയാണ്, അവയിൽ സുരസുന്ദരിമാരുടെ രൂപങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ധാരാളം ജനലുകളും വെന്റിലേറ്റഡ് പാനലുകളും ഉള്ളതിനാൽ പ്രകൃതിദത്തമായ വെളിച്ചം അകത്തേക്ക് കടക്കുന്നു.

ഗർഭഗൃഹത്തിനുള്ളിൽ, ആഴ്ചയിലെ ഏഴ് ദിവസങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഏഴ് കുതിരകൾ വലിക്കുന്ന രഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന സൂര്യനാരായണന്റെ മാർബിൾ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. സൂര്യദേവന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലുമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിമാരായ സംജ്ഞയുടെയും ഛായയുടെയും വിഗ്രഹങ്ങളുമുണ്ട്.

ഈ പുരാതന ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഭക്തർക്ക് രാവിലെ ൭ മണി മുതൽ വൈകുന്നേരം ൭ മണി വരെ സൂര്യനാരായണ ദർശനം നടത്താവുന്നതാണ്. രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ആരതി നടക്കുന്നു. സൂര്യദേവനെ ആരാധിക്കുന്നത് രോഗങ്ങൾ ഭേദമാക്കാനും ജീവിതത്തിലെ ദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റാനും സഹായിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് നൂറുകണക്കിന് ഭക്തർ ദിവസവും ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്നത്.

ഹിന്ദു മാസമായ മാഘത്തിൽ വരുന്ന രഥസപ്തമി ദിനത്തിൽ ഇവിടെ വിപുലമായ ആഘോഷങ്ങൾ നടക്കുന്നു. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രം പൂക്കളാലും ദീപങ്ങളാലും മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കുകയും, സൂര്യനാരായണ ഭഗവാന്റെ വിഗ്രഹം പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലക്ഷ്മി ഹവനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ മതപരമായ ചടങ്ങുകൾ ഇവിടെ നടത്തപ്പെടുന്നു. സൂര്യദേവന്റെ അനുഗ്രഹം തേടാനായി പുലർച്ചെ മുതൽ തന്നെ ഭക്തജനങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒത്തുകൂടാൻ തുടങ്ങുന്നു.

പ്രധാന സവിശേഷതകൾ 

• വഡോദര റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ൨ കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു  
• ബസ്, ട്രെയിൻ, വിമാന സർവീസുകൾ വഴി മറ്റ് നഗരങ്ങളുമായി മികച്ച രീതിയിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.  
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് പ്രവേശിക്കാവുന്നതാണ്.  
• ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് താമസിക്കുന്നതിനും ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിനുമുള്ള ധാരാളം സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്.