മംഗൾനാഥ് മഹാദേവ് ക്ഷേത്രം

ദർബാർ ചൗക്ഡി, മഞ്ചൽപുർ, വഡോദര, താലൂക്ക്/ജില്ല വഡോദര

വഡോദരയ്ക്ക് ‘ശിവനഗരി’ എന്ന വിശേഷണം നേടിക്കൊടുത്ത നിരവധി പുരാതന ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ മഞ്ചൽപുരിലെ മംഗൾനാഥ് മഹാദേവ് ക്ഷേത്രത്തിന് സവിശേഷമായ സ്ഥാനമുണ്ട്. മുന്നൂറിലധികം വർഷത്തെ ചരിത്രമുള്ള ഇവിടുത്തെ പവിത്രമായ ശിവലിംഗം ദിവ്യചൈതന്യത്താൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശിക ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ഒരിക്കൽ ഈ പ്രദേശത്ത് താമസിച്ചിരുന്ന നാഥ് വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു സന്യാസിയുടെ പേരിലാണ് ക്ഷേത്രം അറിയപ്പെടുന്നത്. കാലക്രമേണ, ഇവിടുത്തെ മഹാദേവൻ മംഗൾനാഥ് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. ബറോഡാ സ്റ്റേറ്റിലെ ഗെയ്ക്‌വാദ് ഭരണകാലത്ത് ഇവിടെ വലിയൊരു ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. അന്നു മുതൽ, ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം അഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ജാതകത്തിലെ ചൊവ്വയുടെ (മംഗൾ) ദോഷഫലങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഹൈന്ദവ മതഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ, മംഗൾ യുദ്ധത്തിന്റെ ദേവനായും, ബ്രഹ്മചാരിയായും, ചുവപ്പ് നിറത്തിന്റെ പ്രതീകമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇക്കാരണത്താൽ അദ്ദേഹത്തെ ‘അംഗാരകൻ’ എന്നും വിളിക്കുന്നു. ചിത്രീകരണങ്ങളിൽ, ത്രിശൂലം, ഗദ, കുന്തം, താമര എന്നിവ കൈകളിലേന്തി ആടിന്റെ പുറത്ത് സവാരി ചെയ്യുന്ന രൂപത്തിലാണ് മംഗളനെ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ജ്യോതിഷപ്രകാരം, ജാതകത്തിൽ ചൊവ്വയുടെ അശുഭകരമായ സ്ഥാനം ദാമ്പത്യജീവിതത്തിലുൾപ്പെടെ പല ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കും കാരണമാകാം. ഈ ദോഷങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി പവിഴം ധരിക്കുക, ദാനം ചെയ്യുക, ഹനുമാൻ ഭജനം നടത്തുക തുടങ്ങിയ വിവിധ പരിഹാരങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. പുരാണപ്രകാരം, മംഗൾ ശിവഭക്തനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അതിനാൽ മംഗൾനാഥ് എന്ന രൂപത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇവിടെ സാക്ഷാൽ മഹാദേവനായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.

‘ഗുജറാത്തിലെയും കത്തിയവാഡിലെയും പ്രധാന പുരാതന പട്ടണങ്ങളുടെയും നഗരങ്ങളുടെയും ചരിത്രം’ (ഇന്ത്യൻ ആന്റിക്വറി, ഓഗസ്റ്റ് ൱ൿ൲൰ ലക്കം) എന്ന ഗവേഷണ പ്രബന്ധത്തിൽ, പ്രശസ്ത പുരാവസ്തു ഗവേഷകനും ചരിത്രകാരനുമായ അനന്ത് സദാശിവ് അൽതേകർ വഡോദര മേഖലയുടെ പരിണാമത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. വടപദ്ര അല്ലെങ്കിൽ വടപദ്രക്പുർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന വഡോദര, ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമായിരുന്നുവെന്നും പിന്നീട് ‘പുർ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വാസസ്ഥലമായി വികസിച്ചുവെന്നും അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഈ നഗരത്തെ ചന്ദനവതി എന്നും പിന്നീട് വരവതി എന്നും വിളിച്ചിരുന്നതായി പരാമർശമുണ്ടെങ്കിലും, ഇതിന് രേഖാമൂലമുള്ള തെളിവുകളില്ല. ൱൲ൿ൰ വരെ ഈ പ്രദേശം ഗുപ്തന്മാർ, ചാലൂക്യന്മാർ, സോളങ്കി രജപുത്രന്മാർ, മുഗളന്മാർ തുടങ്ങിയ ഹിന്ദു രാജവംശങ്ങളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. വഡോദരയിലും പരിസരപ്രദേശങ്ങളിലും മുഗൾ ഭരണത്തിന്റെ അന്ത്യകാലത്ത്, അതായത് പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

ഏകദേശം ൱൲൲ വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് മംഗൾനാഥ് ബാപ്പു എന്ന നാഥ് വിഭാഗം സന്യാസി സമീപത്തുകൂടി ഒഴുകുന്ന വിശ്വാമിത്രി നദിയുടെ തീരത്ത് താമസമാക്കിയതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഐതിഹ്യം ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. അക്കാലത്ത് അതൊരു ഇടതൂർന്ന വനമായിരുന്നു. മംഗൾനാഥ് ബാപ്പു ഒരു കൂവള മരച്ചുവട്ടിൽ ഇരുന്ന് ധ്യാനിക്കുകയും തന്റെ യോഗശക്തിയാൽ നാട്ടുകാർക്ക് ആത്മീയ ആശ്വാസവും രോഗശാന്തിയും നൽകുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ ധുനിയിലെ (പവിത്രമായ അഗ്നി) ഭസ്മം ഉപയോഗിച്ച് രോഗങ്ങൾ സുഖപ്പെടുത്തുകയും ജനങ്ങളുടെ ദുരിതങ്ങൾ അകറ്റുകയും ചെയ്തു. നാഥ് പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, അദ്ദേഹം ഇവിടെ ഒരു ആത്മീയ പിൻഗാമികളുടെ പരമ്പര (ഗുരുഗാദി) സ്ഥാപിച്ചു, ആ പാരമ്പര്യം ഇന്നും തുടരുന്നു. മംഗൾനാഥ് ബാപ്പു ഈ സ്ഥലത്ത് വെച്ചുതന്നെ ജീവന്ത സമാധി പ്രാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒൻപതാം തലമുറയാണ് ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രകാര്യങ്ങൾ നോക്കിനടത്തുന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ൲൰൰൰-ൽ നടന്ന വലിയ നവീകരണത്തിന് ശേഷമാണ് ക്ഷേത്രത്തിന് ഇന്നത്തെ രൂപം ലഭിച്ചത്.

ഇന്റർലോക്കിംഗ് പേവർ ബ്ലോക്കുകൾ പാകിയ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് ൲൰൰ വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള പവിത്രമായ അരയാൽ മരത്തോടുകൂടിയ ശാന്തമായ ഒരു മുറ്റമുണ്ട്. ഭക്തർക്ക് ഇരുന്ന് ധ്യാനിക്കുന്നതിനായി പരിസരത്ത് കൽബഞ്ചുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. വാസ്തുവിദ്യാപരമായി, ക്ഷേത്രം പരമ്പരാഗത നഗര ശൈലിയിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഇതിൽ അർദ്ധ-തുറന്ന സഭാ മണ്ഡപം, അന്തരാളം, ഗർഭഗൃഹം എന്നിവയുണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപത്തിന് മുകളിലുള്ള താഴികക്കുടത്തിന് മുകളിൽ ചെറിയ ആമലകവും കലശവുമുണ്ട്, ഗർഭഗൃഹത്തിന് ഉയരമുള്ള ഉറുശൃംഗ ശൈലിയിലുള്ള ഗോപുരവുമുണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപത്തിൽ കമാനങ്ങളെ (മഹിർപി കമാൻ) താങ്ങിനിർത്തുന്ന വിശാലമായ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള തൂണുകളുണ്ട്. മണ്ഡപത്തിലെ ഒരു ചെറിയ പീഠത്തിൽ ശിവന്റെ വാഹനമായ നന്ദിയുടെ ശിലാപ്രതിമയും അതിന് മുന്നിൽ കൊത്തുപണികളുള്ള ആമയുടെ രൂപത്തിലുള്ള പീഠവുമുണ്ട്. മാർബിൾ പാകിയ അന്തരാളത്തിന്റെ വലതുവശത്തുള്ള ശ്രീകോവിലിൽ ഹനുമാന്റെ ശിലാവിഗ്രഹവും ഇടതുവശത്ത് ഗണപതിയുടെ വെളുത്ത മാർബിൾ വിഗ്രഹവുമുണ്ട്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിന് മുകളിൽ ശിവൻ, പാർവ്വതി, ഗണപതി എന്നിവരെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന ശില്പഫലകമുണ്ട്. ഗർഭഗൃഹത്തിനുള്ളിൽ, വലിയൊരു ശാലുങ്കയിൽ (പീഠം) ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന് മുകളിൽ പിച്ചളയിൽ നിർമ്മിച്ച സർപ്പത്തലയും വെള്ളി കുടയുമുണ്ട്. ശിവലിംഗത്തിന് പിന്നിലായി പാർവ്വതീദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ അറയുമുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന് തൊട്ടുമുന്നിലായി മംഗൾനാഥ് ബാപ്പുവിന്റെ സമാധിയുണ്ട്, അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദുകങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. നിത്യ അഗ്നിയായ ധുനിക്ക് സമീപത്തായി നാഥ് പരമ്പരയിലൂടെ കൈമാറിവന്ന ആചാരപരമായ ഇരിപ്പിടമായ ഗുരുഗാദിയുണ്ട്. ഉത്സവങ്ങളിലും വിശേഷദിവസങ്ങളിലും മംഗൾനാഥ് ബാപ്പുവിന്റെ പാരമ്പര്യത്തിലെ ഏഴാമത്തെ ആത്മീയ പിൻഗാമി ഈ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. മംഗൾനാഥ് മഹാദേവ് ട്രസ്റ്റാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടത്തിപ്പ്. ആത്മീയ ചൈതന്യവും ഇവിടെ നടത്തുന്ന പൂജകൾ ജാതകത്തിലെ ചൊവ്വയുടെ ദോഷഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുമെന്ന വിശ്വാസവും കാരണം ധാരാളം ഭക്തർ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നു.

മഹാശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ, ഭക്തിഗാനങ്ങൾ, കീർത്തനങ്ങൾ, ആത്മീയ സമ്മേളനങ്ങൾ എന്നിവയോടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ വലിയ ആഘോഷങ്ങൾ നടക്കുന്നു. ഭക്തർക്ക് മഹാപ്രസാദവും വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ശ്രാവണ മാസത്തിലുടനീളം, എല്ലാ തിങ്കളാഴ്ചകളിലും ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ കൂവളത്തിലകളും പൂക്കളും അർപ്പിക്കാനും ശിവലിംഗത്തിൽ ജലാഭിഷേകവും ദുഗ്ധാഭിഷേകവും നടത്താനും ഇവിടെയെത്തുന്നു.

പ്രധാന സവിശേഷതകൾ:

• വഡോദരയിൽ നിന്ന് ൱ കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു
• ഗുജറാത്തിലെ വിവിധ നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്റ്റേറ്റ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് ബസുകൾ, ട്രെയിനുകൾ, സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾ എന്നിവ വഴി എത്തിച്ചേരാം
• ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പാർക്കിംഗ് ഏരിയ വരെ സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾ അനുവദനീയമാണ്
• സമീപത്ത് താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനും നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്