महादेवाच्या सहस्र नामांपैकी ‘सिद्धेश्वर’ हे एक अत्यंत महनीय नाव आहे. सिद्धींचा स्वामी म्हणजे सिद्धेश्वर. योग, जप, तप, भक्ती आणि तांत्रिक पूजा पद्धतीद्वारे महादेवाच्या कृपेने सिद्धींची प्राप्ती होते, अशी श्रद्धा आहे. शैव पंथाला तंत्र-मंत्रांचा पंथ म्हणूनही ओळखले जाते. सिद्धेश्वराची अनेक प्रसिद्ध मंदिरे भारतभर विखुरलेली आहेत. त्यापैकी एक प्रसिद्ध मंदिर सोलापूर शहरात विराजमान आहे. त्याच धर्तीवर, बीड जिल्ह्यातील ‘धाकटी अलंकापुरी’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या पिंपळवंडी गावात सिंदफणा नदीच्या काठावर एक प्राचीन व प्रसिद्ध मंदिर आहे. येथील जागृत दैवत सिद्धेश्वर महादेव नवसाला पावतो, अशी भाविकांची गाढ श्रद्धा आहे.
हे मंदिर सुमारे आठशे वर्षांपूर्वीचे असल्याचे मानले जाते. अकराव्या शतकात कल्याणीच्या चालुक्य राजांच्या काळात हे मंदिर उभारले असावे, असे काही अभ्यासकांचे मत आहे. मंदिराचे हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील दगडी बांधकाम आणि खांबांवर असलेली फणाधारी नागांची उलटी शिल्पे पाहता, हे मंदिर बाराव्या शतकातील असण्याची शक्यता आहे. परंतु, मंदिराचा निश्चित कालखंड स्पष्ट करणारा कोणताही ठोस पुरावा उपलब्ध नाही. काही अभ्यासकांच्या मते हे मंदिर यादव राजा रामदेव राय यांच्या कारकिर्दीत बांधले गेले असावे. तरीही, हे मंदिर अकराव्या ते बाराव्या शतकात बांधले गेले आहे, या मुद्द्यावर सर्व अभ्यासकांचे एकमत दिसून येते.
मंदिराकडे जाणाऱ्या रस्त्यावर मंदिरापासून काही अंतरावर पहिली स्वागतकमान आहे. 
कमानीत दोन्ही बाजूंना दोन चौथरे आणि त्यावर नक्षीदार स्तंभ आहेत. त्या स्तंभांवर एक सज्जा आहे आणि त्यावर कुट व शाल प्रकारची शिखर शिल्पे कोरलेली आहेत; तसेच मध्यभागी देवकोष्ठक आहे. मंदिराभोवती भक्कम तटबंदी आहे. मंदिर रस्त्यापेक्षा उंचावर असल्यामुळे कोरीव पाषाणात बांधलेल्या सुमारे आठ पायऱ्या चढून प्रांगणात प्रवेश होतो. पायऱ्यांच्या उजव्या बाजूला महंत आबादेव यांची समाधी आणि तुळशी वृंदावन आहे. पायऱ्यांच्या दोन्ही बाजूंना सुरक्षा कठडे आहेत, तसेच उंच चौथऱ्यावर तुळशी वृंदावने साकारली आहेत. मंदिरासमोर प्रांगणात चौथरे आणि त्यांवर दीपमाळा आहेत. प्रांगणात भाविकांसाठी आसने उपलब्ध आहेत.
मंदिरासमोर उंच चौथऱ्यावर नंदीमंडप आहे. नंदीमंडपात चारही कोपऱ्यांवर चार नक्षीदार स्तंभ चौरस स्तंभपादावर उभे आहेत. या स्तंभदंडात चौकोन, षट्कोन, अष्टकोन, वर्तुळ असे विविध भौमितिक आकार पाहायला मिळतात. वितानावर चक्राकार नक्षी कोरलेली आहे. स्तंभपाद व हस्तांवर फणाधारी नागशिल्पे कोरलेली आहेत. नंदीमंडपात मध्यभागी चौथऱ्यावर नंदीची काळ्या पाषाणातील मूर्ती आहे. नंदीच्या अंगावर झूल, घंटीमाळा आणि अलंकार कोरलेले आहेत. नंदीमंडपाच्या छतावर घुमटाकार शिखर आहे आणि त्याच्या शीर्षभागी आमलक आणि कळस आहे.
सभामंडप, अंतराळ आणि गर्भगृह अशी मंदिराची रचना आहे. या सभामंडपाच्या मुक्तद्वार स्वरूपाच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना दोन चौथरे आहेत. सभामंडपात प्रत्येकी चार नक्षीदार स्तंभांच्या चार रांगा आहेत. सर्व स्तंभ चौरस स्तंभपादावर उभे आहेत आणि स्तंभदंडात चौकोन, षट्कोन, अष्टकोन, वर्तुळ असे विविध भौमितिक आकार आहेत. प्रत्येक चार स्तंभांमधील वितानावर चक्राकार नक्षी आहे. सभामंडपात प्रवेशद्वाराजवळ उजव्या बाजूला पहिले गर्भगृह आहे. या गर्भगृहाच्या द्वारशाखांवर पानाफुलांची नक्षी व ललाटबिंबावर गणपती शिल्प आहे. उंबरठ्यापाशी (मंडारक) चंद्रशिळा आहे. प्रवेशद्वारास नक्षीदार लाकडी झडपा लावल्या आहेत. गर्भगृहात वज्रपीठावर गणेशाची मूर्ती आहे. सभामंडपात अंतराळाच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना देवकोष्टके आहेत, ज्यांत उत्सव काळात वापरले जाणारे देवाचे पितळी मुखवटे ठेवले जातात. त्यापुढे गर्भगृहाचे प्रशस्त पंचशाखीय प्रवेशद्वार आहे. द्वारशाखांच्या खालील बाजूस द्वारपाल, द्वारपालिका, गंगा, यमुना यांची शिल्पे कोरलेली आहेत, तर वरील बाजूस पर्णशाखा, पुष्पशाखा,
स्तंभशाखा व वेलबुट्टी आहे. ललाटबिंबावर गणपती शिल्प आहे. त्यावरील उत्तरांगावर शिखरशिल्पे आहेत. उंबरठ्यापाशी चंद्रशिळा व कीर्तीमुख आहे. अंतराळापेक्षा गर्भगृह खोल आहे. गर्भगृहात जमिनीवर मध्यभागी शिवपिंडी आहे. शिवपिंडीवर छत्र धरलेला पितळी नाग आहे आणि जलधारा धरलेले तांब्याचे अभिषेक पात्र छताला टांगलेले आहे. गर्भगृहात मागील भिंतीलगत वज्रपीठावर महादेव व पार्वती यांच्या मूर्ती आहेत. मंदिराच्या मंडोवरावर (बाह्य भिंतीवर) तिन्ही बाजूला देवकोष्टके आहेत व त्यात विविध देवतांच्या मूर्ती आहेत. मंदिराच्या छतावर चहूबाजूंनी बाशिंगी कठडा आहे. त्यात देखील देवकोष्टके आणि विविध देवतांच्या मूर्ती आहेत. कठड्यातील प्रवेशद्वाराकडील तीन देवकोष्टकांत महादेव, गणपती, पार्वती, लक्ष्मी आणि सरस्वती यांच्या मूर्ती आहेत. सभामंडपातील गणेश मूर्ती असलेल्या गर्भगृहाच्या छतावर घुमटाकार शिखर आहे. त्याच्या शीर्षभागी आमलक व कळस आहे. मंदिराच्या मुख्य गर्भगृहाच्या छतावर सात थरांचे सुमारे तीस फूट उंच गोलाकार शिखर आहे. शिखरातील पहिल्या व चौथ्या थरात प्रत्येकी आठ देवकोष्ठकांमध्ये देवतांच्या मूर्ती आहेत. शिखराच्या सातव्या थरात देवशिल्पे आहेत, तर इतर थरांत पानाफुलांची नक्षी आहे. शिखराच्या शीर्षभागी आमलक आणि त्यावर कळस आहे.
मंदिराच्या बाजूला प्रांगणात मारुतीचे लहान मंदिर आहे. मारुती मंदिराच्या बाजूने असलेल्या काही पायऱ्या उतरून गेल्यावर गोसावी महाराज यांची समाधी लागते. प्रांगणात मंदिराच्या मागील बाजूला विठ्ठल-रखुमाई मंदिर आहे. प्रांगणातून सिंदफणा नदीच्या पात्रात उतरण्यासाठी पायऱ्या आहेत. मंदिराच्या परिसरात देवस्थानमार्फत गोशाळा चालवली जाते. प्रांगणात सांस्कृतिक कार्ये तसेच विवाह सोहळे करण्यासाठी सभागृहाची प्रशस्त इमारत आहे.
महाशिवरात्री हा येथील मुख्य वार्षिक उत्सव मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो. महाशिवरात्रीनिमित्त सिद्धेश्वराची जत्रा भरते. यावेळी परिसरातील हजारो भाविक देवाच्या दर्शनासाठी येथे येतात. यावेळी विविध वस्तूंची दुकाने सजत असल्यामुळे परिसरास बाजारपेठेचे स्वरूप प्राप्त होते. श्रावण मास, चैत्र पाडवा, दसरा, दिवाळी, मकरसंक्रांत, नागपंचमी आदी सण व उत्सव मंदिरात साजरे केले जातात. सोमवार, पौर्णिमा, अमावस्या, प्रदोष, एकादशी आदी दिवशी भाविकांची मोठी गर्दी असते.
सिद्धेश्वर मंदिर
पिंपलवंडी (भक्ति अलंकापुरी), ताल. शिरूर कसार, जिला. बीड
