ഗുപ്ത സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രം

തേർ, താലൂക്ക് ധാരാശിവ്, ജില്ല ധാരാശിവ്

സന്ത് ഗോരാ കുംഭറിന്റെ സമാധിക്ക് പേരുകേട്ട ധാരാശിവ് താലൂക്കിലെ ഒരു ഗ്രാമമായ തേർ, രണ്ടായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ശതവാഹനന്മാരുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് പൈത്താനായിരുന്നു ശതവാഹനന്മാരുടെ തലസ്ഥാനം. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ചരിത്രകാരനായ ഡോ. രാ. ശ്രീ. മോർവൻചിക്കർ തേർ ഗ്രാമത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഇങ്ങനെയാണ്, “പൈത്താൻ ദക്ഷിണ കാശിയാണെങ്കിൽ, തഗർ (തേർ) ദക്ഷിണ മഥുരയാണ്.” പുരാതനവും പ്രശസ്തവുമായ ഗുപ്ത സിദ്ധേശ്വർ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ഈ ഗ്രാമത്തിലാണ്. ഇവിടുത്തെ ചൈതന്യവത്തായ ദൈവം ഭക്തരുടെ പ്രാർത്ഥനകൾ നിറവേറ്റുന്നുവെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സഭാമണ്ഡപം പിൽക്കാലത്ത് നിർമ്മിച്ചതോ അല്ലെങ്കിൽ പിന്നീട് നവീകരിച്ചതോ ആണെന്ന് കാണപ്പെടുന്നു. കറുത്ത ശില്പവേല ചെയ്ത കല്ലുകളും തീയിൽ ചുട്ട ഇഷ്ടികകളും നിർമ്മാണത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതിനാൽ, ഈ ക്ഷേത്രം വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രം ലിംഗായത്ത് സമുദായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഇത് പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണെന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് അല്പം അകലെയായി ഒരു കുന്നിൻ മുകളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ക്ഷേത്രമുറ്റത്ത് കൊത്തുപണികളോടുകൂടിയ കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പുരാതനമായ ഒരു കിണറുണ്ട്. ഈ കിണറ്റിലെ വെള്ളം ഒരിക്കലും വറ്റില്ലെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കിണറിന് സമീപമുള്ള ഒരു തറയിൽ ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹവും അതിനടുത്ത് ഒരു പ്രാദേശിക ദൈവത്തിന്റെ വിഗ്രഹവുമുണ്ട്. രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങളിലും സിന്ദൂരം പൂശിയിട്ടുണ്ട്, അവ വളരെ പുരാതനവും കാലപ്പഴക്കത്താൽ അല്പം തേഞ്ഞുതുടങ്ങിയതുമാണ്. സഭാമണ്ഡപം, അന്തര‍ാള (മുഖമണ്ഡപം), ഗർഭഗൃഹം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിന് മുന്നിലായി, മുറ്റത്തെ ഒരു തറയിൽ കറുത്ത കല്ലിൽ തീർത്ത നന്ദിയുടെ വിഗ്രഹമുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്തെ ഭിത്തിയിൽ ദേവകോഷ്ഠകങ്ങളുണ്ട്. സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ കട്ടിളപ്പടികളിൽ താഴെയായി നാല് കൈകളുള്ള ഭൈരവന്റെ ദ്വാരപാലക ശില്പങ്ങളും മുകളിൽ സ്തംഭ കൊത്തുപണികളുമുണ്ട്. ലലാടബിംബത്തിൽ ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹവും, ഉമ്മറത്തെ ചന്ദ്രശിലയിൽ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള പുഷ്പ രൂപകല്പനയുമുണ്ട്. ചന്ദ്രശിലയുടെ ഇരുവശങ്ങളിലും ആനകൾ, വ്യാളികൾ, ചതുരാകൃതിയിലുള്ള പുഷ്പ മാതൃകകൾ എന്നിവയുടെ കൊത്തുപണികളുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ചതുരാകൃതിയിലുള്ള അലങ്കാര സ്തംഭങ്ങളും അവയ്ക്ക് മുകളിൽ ഗോപുര ശില്പങ്ങളോടുകൂടിയ കമാനങ്ങളുമുണ്ട്.

അടച്ചിട്ട ഈ സഭാ മണ്ഡപത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി നാല് അലങ്കാര തൂണുകളുണ്ട്. തൂണുകളുടെ താഴത്തെ ഭാഗം ചതുരശ്ര ആകൃതിയിലുള്ളതും, മുകൾഭാഗം ഷഡ്ഭുജം, അഷ്ടഭുജം, പന്ത്രണ്ട് വശങ്ങളുള്ള ആകൃതി, വൃത്തം എന്നിങ്ങനെ വിവിധ ജ്യാമിതീയ രൂപങ്ങളിലുള്ളതുമാണ്. തൂണുകൾ അതിമനോഹരമായ കൊത്തുപണികളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. തൂണുകളുടെ മുകൾഭാഗത്ത് കനികളും, കനികൾക്ക് മുകളിൽ ഹസ്തങ്ങളും കാണാം. ഹസ്തങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ നാല് കൈകളുള്ള യക്ഷ ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു. വടക്കേ തൂണുകളിലെ രണ്ട് യക്ഷന്മാരുടെ മുൻപിലെ രണ്ട് കൈകൾ മുട്ടുകളിൽ വെച്ചിരിക്കുന്നതായും, പിന്നിലെ രണ്ട് കൈകൾ മേൽക്കൂരയുടെ ഭാരം താങ്ങിനിൽക്കുന്നതായും കാണപ്പെടുന്നു. തെക്കേ തൂണുകളിലെ ശില്പങ്ങൾ മേൽക്കൂരയുടെ ഭാരം താങ്ങുന്നതിനോടൊപ്പം മൃഗങ്ങളുമായി പോരാടുന്ന യക്ഷന്മാരെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. തൂണുകൾ, കനികൾ, ഹസ്തങ്ങൾ, ഉത്തരം എന്നിവയിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന കൊത്തുപണികൾ കാണാം. അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ള മേൽക്കൂരയിൽ മധ്യഭാഗത്തായി ഒരു ചാൻഡലിയർ ഉള്ള വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഡിസൈൻ ഉണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപത്തിന്റെ ഭിത്തികൾ പുരാതനമായ ചുട്ട ഇഷ്ടികകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. സഭാ മണ്ഡപത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള ഘടന പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പിൽക്കാലത്ത് ഇതിന് അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാണ്.

സഭാ മണ്ഡപത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന തലത്തിലായതിനാൽ, അന്തരലായുടെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ ഒരു പടിയുണ്ട്. അന്തരലായുടെ കട്ടിളകൾ പരന്നതും ലളിതവുമാണ്, അവയിൽ എണ്ണച്ചായം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ചിത്രപ്പണികൾ ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ ഒരു വശത്ത് ചാമരധാരിണിയുടെയും വ്യാളിയുടെയും ശില്പവും, മറുവശത്ത് നാല് കൈകളുള്ള ദ്വാരപാലകന്റെയും ഗണപതിയുടെയും ശില്പമുണ്ട്. ദ്വാരപാലകന് സമീപം ഗണപതിയുടെ രൂപമോ അല്ലെങ്കിൽ ഇരുവശത്തും വ്യത്യസ്തരായ ദ്വാരപാലകന്മാരോ ഉള്ളത് ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. കട്ടിളകളിൽ തൂൺ കൊത്തുപണികൾ കാണാം, വാതിലിന്റെ മുകൾഭാഗത്തായി ഗണപതി വിഗ്രഹവുമുണ്ട്.

ഗർഭഗൃഹത്തിനുള്ളിൽ, തറയുടെ മധ്യഭാഗത്തായി ഒരു വലിയ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ശിവലിംഗത്തിൽ ജലാഭിഷേകം നടത്തുന്നതിനായി മേൽക്കൂരയിൽ നിന്ന് ഒരു പാത്രം തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്നു. ശിവലിംഗത്തിന്റെ പീഠം (ശലൂങ്ക) ചതുരാകൃതിയിലാണ്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ വട്ടത്തിലുള്ള കൊത്തുപണികൾ കാണാം. മഹാശിവരാത്രിയാണ് ഇവിടെ വളരെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കുന്ന പ്രധാന വാർഷിക ഉത്സവം. ഈ സമയത്ത്, ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ദർശനത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നു. മഹാശിവരാത്രിയിലും ശ്രാവണ മാസത്തിലും ക്ഷേത്രത്തിൽ മഹാഅഭിഷേകം, ഭജൻ, മഹാപ്രസാദം തുടങ്ങിയ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. തിങ്കളാഴ്ചകളിലും പൗർണ്ണമി, അമാവാസി ദിവസങ്ങളിലും ഭക്തജനങ്ങളുടെ തിരക്ക് കൂടുതലായിരിക്കും. നിരവധി പണ്ഡിതന്മാർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യയും ശില്പകലയും പഠിക്കുന്നതിനായി ഇവിടെ സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• ധാരാശിവിൽ നിന്ന് ൨൮ കി.മീ
• ധാരാശിവിൽ നിന്ന് എസ്‌ടി ബസ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്ര പാർക്കിംഗ് ഏരിയ വരെ എത്തിച്ചേരാം
• പ്രദേശത്ത് താമസ സൗകര്യവും പ്രഭാതഭക്ഷണ സൗകര്യങ്ങളും ലഭ്യമാണ്