प्रल्हाद राम मंदिर

महालक्ष्मी नगर, परभणी शहर, ता. जि. परभणी

परभणी शहरामध्ये न्यू मोंढा या प्रमुख व्यापारी क्षेत्रातील महालक्ष्मी नगर रस्त्यावर प्रल्हाद राम मंदिर वसले आहे. हे मंदिर सद्गुरू प्रल्हाद महाराज (रामदासी) यांच्या आध्यात्मिक प्रसाराचे आणि परभणी दौऱ्यांचे प्रत्यक्ष प्रमाण मानले जाते. श्री ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज आणि श्री रामानंद महाराज यांच्या परंपरेतील प्रल्हाद महाराजांनी विदर्भ आणि मराठवाडा या दोन्ही क्षेत्रांमध्ये सुमारे पन्नास वर्षे अखंड प्रवास केला होता. मराठवाडा आणि वऱ्हाड भागातील हजारो मुमुक्षूंना त्यांनी रामनामाची उपासना दिली होती. परभणी येथील प्रवासादरम्यान आणि आध्यात्मिक कार्यातून स्थानिक भाविकांना त्यांनी प्रत्यक्ष नामस्मरणाची दीक्षा दिली. महाराजांच्या वास्तव्याने व उपदेशाने प्रेरित होऊन त्यांच्या पश्चात या व्यापारी क्षेत्रात स्थापन झालेल्या या मंदिराच्या माध्यमातून आजही त्यांची उपासना पद्धती आणि दिलेला रामनामाचा वारसा परभणीमध्ये अखंडपणे सुरू आहे.

संत प्रल्हाद महाराज रामदासी यांचा जन्म १८९३ मध्ये माघ अमावस्येच्या दिवशी मेहकर तालुक्यातील वेणी या लहानशा गावी मुकुंदशास्त्री काळे आणि गंगाबाई या दांपत्याच्या पोटी झाला. लहानपणापासूनच प्रल्हाद महाराजांची वृत्ती अत्यंत शांत आणि अंतर्मुख होती. बालपणातच त्यांच्यातील दयाळू आणि अहिंसक वृत्तीची प्रचिती आली. त्यांनी शाळेत कीटक मारण्याच्या मोहिमेला विरोध केला. मी जीवांची हत्या करणार नाही, असे ठणकावून सांगत त्यांनी शाळा सोडून दिली. शालेय शिक्षण केवळ चौथीपर्यंत झाले असले तरी त्यांना वेद, शास्त्र आणि पुराणांचे ज्ञान वडिलांकडून आणि मोठ्या भावाकडून मिळाले होते. लौकिक शिक्षणापेक्षा आत्मज्ञानाची ओढ त्यांना अधिक होती. साखरखेर्डा हे गाव त्यांच्या पूर्वजांचे होते आणि येथेच त्यांचे वास्तव्य होते. ऐन तारुण्यात जेव्हा मुले संसारात रमतात, तेव्हा प्रल्हाद महाराज तासनतास एकांतवासात नामस्मरण करत असत. त्यांच्या या तीव्र ओढीने त्यांना सद्गुरूंच्या शोधात आणले आणि चिखली तालुक्यातील किन्होळा येथेंची भेट समर्थ रामदास स्वामींच्या परंपरेतील आणि गोंदवलेकर महाराजांचे पट्टशिष्य असलेल्या रामानंद महाराजांशी झाली. १९१० च्या हनुमान जयंतीला साखरखेर्डा येथे त्यांना अनुग्रह मिळाला आणि प्रल्हाद महाराज खऱ्या अर्थाने रामदासी झाले.

त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात विलक्षण पैलू म्हणजे त्यांचा विवाह होय. वयाच्या १६ व्या वर्षी त्यांचा कृष्णाबाईंशी म्हणजेच जिजिमाय यांच्याशी विवाह झाला खरा, पण हा विवाह संसारासाठी नव्हता तर सहयोगाने ईश्वरप्राप्ती करण्यासाठी होता. पती-पत्नी दोघांनीही आजीवन ब्रह्मचर्य पाळण्याचा संकल्प आयुष्यभर निष्ठेने पूर्ण केला. गृहस्थाश्रमात राहूनही त्यांनी अत्यंत अलिप्तता जपली, हे आधुनिक काळातील एक महान आश्चर्य मानले जाते.
१९२० मध्ये गुरूंच्या सूचनेवरून त्यांनी आपली सर्व मालमत्ता आणि घर ब्राह्मणांना दान केले. त्यांनी स्वतः राममंदिरात राहून लोकसेवा व नामस्मरण सुरू केले. महाराजांनी आपल्या आयुष्यात १३ कोटी रामनामाचा जप पूर्ण करण्याचा संकल्प केला होता आणि तो त्यांनी अत्यंत शिस्तीने पूर्ण केला. रामनाम घ्या, रामराया तुमचे कल्याण करेल, हा त्यांचा साधा पण प्रभावी संदेश हजारो लोकांच्या आयुष्याला दिशा देऊन गेला. त्यांनी विदर्भ आणि मराठवाड्यात फिरून समर्थ रामदास स्वामींच्या दासबोधाचा प्रचार केला आणि अनेक ठिकाणी श्रीराम व मारुती मंदिरांची स्थापना करून भक्तीचे जाळे विणले. महाराजांच्या भक्तीची व्याप्ती इतकी अफाट होती की त्यांच्या संपर्कात येणारा प्रत्येक जण भारावून जात असे.

त्यांच्या अंतर्मनात रामनामाचा जप इतका भिनला होता की त्यांच्या नाडीतूनही राम-राम असा ध्वनी उमटत असे. आपली साधी राहणी आणि उच्च विचारसरणी यामुळे साखरखेर्डा हे गाव भक्तीचे केंद्र बनले. आयुष्यभर श्रीरामाची भक्ती आणि समाजाचे आध्यात्मिक प्रबोधन केल्यानंतर १९७९ मध्ये कार्तिक शुद्ध चतुर्थीच्या दिवशी अकोला येथे या महान महात्म्याने आपला देह ठेवला.

न्यू मोंढा येथील महालक्ष्मी नगर या गजबजलेल्या परिसरात प्रल्हाद राम मंदिर स्थित आहे. मुख्य रस्त्यावर असलेल्या एका मोठ्या कमानीतून मंदिराकडे येण्यासाठी मार्ग आहे. सभामंडप, अंतराळ व गर्भगृह अशी या मंदिराची रचना आहे. सभामंडपातून चार पायऱ्या चढून उंचावर असलेल्या अंतराळात प्रवेश होतो. अंतराळात प्रवेशद्वाराच्या दर्शनी भिंतीवर हनुमंत व गरुड प्रतिमा आहेत. गर्भगृहात वज्रपीठावर असलेल्या एका मोठ्या मखरात श्रीराम, सीता व लक्ष्मणाच्या शुभ्र संगमरवरी मूर्ती आहेत. या मूर्तींच्या उजवीकडे समर्थ रामदास स्वामी यांची उभी मूर्ती व डावीकडे प्रल्हाद महाराज रामदासी यांची मूर्ती आहे. याशिवाय मंदिरात असलेल्या दोन देवळ्यांमध्ये मारुती आणि शिवपिंड आहे.

चैत्र महिन्यातील रामनवमीचा उत्सव या मंदिरात अत्यंत मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जातो. सलग नऊ दिवस चालणारा रामनवमी नवरात्र उत्सव मंदिरातील सर्वात मोठा वार्षिक सोहळा म्हणून ओळखला जातो. या उत्सवादरम्यान मंदिरात विविध धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. रामनवमीच्या दिवशी म्हणजे चैत्र शुद्ध नवमीला दुपारी ठीक १२ वाजता मंदिरात राम जन्मोत्सव साजरा केला जातो. संपूर्ण परभणी शहरात रामनवमीनिमित्त भव्य शोभायात्रा काढली जाते. स्थानिक नागरिक आणि व्यापारी मंडळ तब्बल एक महिना आधीपासून शोभायात्रेची तयारी सुरू करतात. मंदिरामध्ये साजरा होणारा कुरबंडी उत्सव हा येथील एक अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आणि महत्त्वाचा सांस्कृतिक उपक्रम आहे. या उत्सवाच्या वेळी गर्भगृहासमोर एका विशेष रचनेची उभारणी केली जाते. यामध्ये तांबा, पितळ किंवा स्टीलच्या वेगवेगळ्या आकाराच्या हंड्यांची किंवा कळसांची एकावर एक अशी उतरंड रचली जाते. या उतरंडीत साधारणपणे तीन ते चार थर असतात. त्यात सर्वात खाली मोठा हंडा आणि त्यावर क्रमाक्रमाने लहान आकाराची भांडी ठेवली जातात. या संपूर्ण रचनेला अतिशय सुबकपणे चुन्याने किंवा रंगाने सजवले जाते आणि त्यावर पांढऱ्या ठिपक्यांची नक्षी काढली जाते. या कळसांच्या उतरंडीभोवती जमिनीवर एक मोठी चांदणीच्या आकाराची रांगोळी काढली जाते. या रांगोळीच्या प्रत्येक कोपऱ्यावर आणि कळसाच्या प्रत्येक थरावर लहान मातीच्या पणत्या किंवा दिवे लावून ते प्रकाशमान केले जातात. सर्वात वरच्या लहान कळसावर एक मोठा दिवा किंवा नारळ ठेवून त्यावर ज्योत पेटवली जाते. हा संपूर्ण देखावा अतिशय मनमोहक भासतो. या उत्सवाच्या दुसऱ्या दिवशी म्हणजे चैत्र शुद्ध दशमीला महाप्रसाद भंडारा आयोजित केला जातो.

या मुख्य उत्सवाव्यतिरिक्त या मंदिरात चैत्र पौर्णिमेला हनुमान जयंती, वैशाख वद्य दशमीला जिजिमाय यांची पुण्यतिथी, आषाढ पौर्णिमेला श्रीगुरुपूर्णिमा म्हणजेच व्यासपूजा, श्रावण वद्य अष्टमीला श्रीकृष्णजन्माष्टमी, कार्तिक शुद्ध चतुर्थीला श्री प्रल्हाद महाराज यांची पुण्यतिथी आणि माघ शुद्ध चतुर्दशीला श्री प्रल्हाद राम मंदिर वर्धापन दिन साजरा केला जातो. माघ वद्य प्रतिपदेपासून नवमीपर्यंत दासबोध पारायण व रामदासी भिक्षा हा विधी चालतो. माघ वद्य नवमीला येथे श्रीरामदास नवमी, माघ वद्य द्वादशीला श्री रामानंद महाराज जयंती आणि माघ वद्य अमावस्येला दुपारी १२ वाजून २० मिनिटांनी गुलाल उधळत परमपूज्य प्रल्हाद महाराज जयंती अत्यंत श्रद्धेने साजरी केली जाते. या सर्व उत्सवांच्या वेळी शहरातील शेकडो भाविक उपस्थित असतात. दररोज सकाळी सहा वाजल्यापासून रात्री नऊ वाजेपर्यंत भाविक येथे दर्शन घेऊ शकतात

उपयुक्त माहिती

  • परभणी एसटी स्थानकापासून २ किमी अंतरावर
  • राज्यातील अनेक शहरांतून परभणीसाठी एसटीची सुविधा
  • खासगी वाहने मंदिरापर्यंत येऊ शकतात
  • परिसरात निवास व न्याहारीसाठी अनेक पर्याय
  • संपर्क : मंदिर कार्यालय, मो. ७५८८०८१५८१

प्रह्लाद राम मंदिर

महालक्ष्मी नगर, परभणी शहर, तालुका और जिला परभणी

Back To Home