നിരാകാർ ക്ഷേത്രം

മാഷെ-ലോലിയെ, താലൂക്ക് കാണ്കോൺ, ജില്ല ദക്ഷിണ ഗോവ

ഈശ്വരവാദത്തിൽ ഈശ്വരൻ നിർഗുണനും നിരാകാരനും നിർവികല്പനുമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആത്മീയ ഗൂഢവാദത്തിൽ ഈശ്വരൻ ഇന്ദ്രിയഗോചരമായ പ്രപഞ്ചത്തിന് അതീതനാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം നിരാകാരനായതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് യാതൊരു ഗുണധർമ്മങ്ങളും ആരോപിക്കാൻ കഴിയില്ല. പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഈശ്വരന്റെ സഗുണ സാകാര രൂപത്തോടൊപ്പം നിരാകാര രൂപവും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. മാഷെ എന്ന ഗ്രാമത്തിന്റെ പ്രത്യേകത ഇവിടെ നിരാകാർ ക്ഷേത്രമുണ്ട് എന്നതാണ്. അവിടെ നിരാകാരനായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ദേവത ഒരു കൊത്തുപണി ചെയ്ത സ്തംഭത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രം വിഷ്ണു അവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

പണ്ഡിറ്റ് മഹാദേവശാസ്ത്രി ജോഷിയുടെ ‘ഭാരതീയ സംസ്കൃതി കോശ’ പ്രകാരം, നിരാകാരി എന്നാൽ ആകാരരഹിതമായ അല്ലെങ്കിൽ പ്രതീകമില്ലാതെ സങ്കല്പിച്ച ദേവത എന്നാണ് അർത്ഥം. കൊങ്കണിൽ ഇതിന് പല സ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. ജനധാരണയിൽ നിരാകാർ എന്ന വാക്കിന് മറ്റൊരു അർത്ഥം കൂടിയുണ്ട്. അതായത് ‘നീരു’ അഥവാ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു വന്നത്. മാഷെയിലെ ക്ഷേത്രത്തിലെ നിരാകാർ വെള്ളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്ന് ഇവിടെ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് നിരാകാർ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് നദീതീരത്തുള്ള ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വേലിയേറ്റം കുറയുന്ന സമയത്ത് ഒരു പശു ഈ സ്ഥലത്ത് വരികയും ഒരു പ്രത്യേക ഭാഗത്ത് പാൽ ചുരത്തുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. കൗതുകം തോന്നിയ ചില നാവികർ ആ പശു എന്തുകൊണ്ടാണ് അവിടെ പാൽ ചുരത്തുന്നതെന്ന് അന്വേഷിച്ചു. അപ്പോൾ അവർക്ക് മണലിൽ പൂഴ്ന്നു കിടക്കുന്ന ഒരു സ്തംഭം ലഭിച്ചു. ആ സ്തംഭത്തെ നിരാകാർ എന്ന് സംബോധന ചെയ്യുകയും അതിനായി ക്ഷേത്രം പണിയുകയും ചെയ്തു.

ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റൊരു ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ഈ ക്ഷേത്രം വിഷ്ണുവിന്റെ നരസിംഹ അവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭാഗവത പുരാണത്തിലെ കഥയനുസരിച്ച്, ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ നാശത്തിനായി ഭക്തനായ പ്രഹ്ലാദന്റെ അപേക്ഷ പ്രകാരം ഭഗവാൻ വിഷ്ണു നരസിംഹാവതാരം സ്വീകരിക്കുകയും ആ ദൈത്യരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ സ്തംഭത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു. നിരാകാറിന്റെ സ്തംഭം അതിനാൽ നരസിംഹത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിലാശാസനത്തിലും ഈ ക്ഷേത്രം വിഷ്ണു അവതാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാമത്തിലെ മുതിർന്നവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഇവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണു വിഗ്രഹമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. പോർച്ചുഗീസ് ഭരണകാലത്ത് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് നേരെ ആക്രമണം നടത്തി വിഗ്രഹങ്ങൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ആ സമയത്ത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മൂലവിഗ്രഹം ഒളിപ്പിക്കുകയും അക്കാലത്തെ ആളുകൾ ഒരു സ്തംഭത്തെ ആരാധിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ൧൯൯൪-ലെ അക്ഷയതൃതീയ നാളിൽ ഈ പുരാതന ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗർഭഗൃഹം പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടന പരമ്പരാഗത ഗോവൻ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയിലാണ്. മുഖമണ്ഡപം, സഭാമണ്ഡപം, അർദ്ധമണ്ഡപം, മഹാമണ്ഡപം, അന്തരാളം, ഗർഭഗൃഹം എന്നിങ്ങനെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടന. ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണത്തിൽ തടി ധാരാളമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവേശന കവാടത്തിന് മുന്നിൽ ഗോവൻ രീതിയിലുള്ള ദീപസ്തംഭമുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി ഹനുമാന്റെ ചെറിയൊരു ഗോപുരമുണ്ട്. അർദ്ധതുറന്ന സഭാമണ്ഡപത്തിൽ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള സ്തംഭങ്ങളുടെ നിരയുണ്ട്. അതിനു മുകളിൽ തടി കൊണ്ടുള്ള കൈവരികളോട് കൂടിയ ബാൽക്കണിയുണ്ട്. സഭാമണ്ഡപത്തിന് ചരിഞ്ഞ ഓടുമേഞ്ഞ മേൽക്കൂരയാണുള്ളത്. ഇവിടെ നിന്ന് മൂന്ന് പടികൾ കയറി അർദ്ധമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാം. അർദ്ധമണ്ഡപത്തിന്റെ മുൻവശത്തെ ഭിത്തിയിൽ, കമാന രൂപത്തിലുള്ള പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ഗരുഡന്റെയും ഹനുമാന്റെയും ലോഹത്തിൽ കൊത്തിയെടുത്ത ശില്പങ്ങളുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാമണ്ഡപം അടഞ്ഞ രീതിയിലുള്ളതാണ്. വലിയ ചുറ്റളവുള്ള വൃത്താകൃതിയിലുള്ള സ്തംഭങ്ങൾ, അതിനു മുകളിൽ ഉറപ്പുള്ള തടി കഴുക്കോലുകൾ, തടി മേൽക്കൂര, അതിൽ തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഗ്ലാസ് വിളക്കുകൾ, വശത്തെ ഭിത്തികളോട് ചേർന്ന് ഇരിപ്പിടങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ഈ മഹാമണ്ഡപത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അന്തരാളത്തിന് തടി ഫ്രെയിമുകളുണ്ട്, അതിൽ ലംബമായ കമ്പികൾ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അന്തരാളത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ദ്വാരപാലക വിഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്.

ഗർഭഗൃഹത്തിൽ വെള്ളിയിൽ തീർത്ത കമാനത്തിനുള്ളിൽ നിരാകാർ പാഷാണ സ്തംഭം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ കമാനത്തിന്റെ സ്തംഭങ്ങളിൽ ഇടതുവശത്ത് ഹനുമാന്റെയും വലതുവശത്ത് ഗരുഡന്റെയും വിഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. മുകൾഭാഗത്ത് മധ്യത്തിലായി കീർത്തിമുഖമുണ്ട്. കമാനത്തിന് മുന്നിൽ തറയിൽ നിരാകാറിന്റെ സഗുണ സാകാര പ്രതിമ കുടികൊള്ളുന്നു. പണ്ട് ഇവിടെ ഉയരമുള്ളതും വലിയ ചുറ്റളവുള്ളതുമായ ഒരു തടി സ്തംഭമാണ് ആരാധിച്ചിരുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഉത്സവ സമയങ്ങളിൽ ഈ സ്തംഭത്തിൽ മുഖംമൂടി അണിയിക്കുമായിരുന്നു. കാലക്രമേണ ആ സ്തംഭം മാറ്റാറുണ്ടായിരുന്നു. വലിയ ചുറ്റളവുള്ളതും യാതൊരു രോഗബാധയുമില്ലാത്തതുമായ പ്ലാവിന്റെ തടിയിൽ നിന്നാണ് ഈ സ്തംഭം നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ മാറുന്ന കാലത്ത് എല്ലാ അർത്ഥത്തിലും അനുയോജ്യമായ മരം ലഭിക്കാൻ പ്രയാസമായതിനാൽ, ഗോകർണ്ണ പാർതഗാളി ജീവോത്തമ മഠാധിപതി വിദ്യാധിരാജതീർത്ഥ ശ്രീപാദവഡേർ സ്വാമികളുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഇവിടെ ഈ പാഷാണ സ്തംഭം സ്ഥാപിച്ചു. ൧൯൯൪-ൽ ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ പുനരുദ്ധാരണ വേളയിൽ സ്വാമികളുടെ കൈകളാൽ ഈ പാഷാണ സ്തംഭത്തിന്റെ പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടന്നു. അതേസമയം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചെമ്പ് പാളികൾ പതിച്ച ശിഖരത്തിൽ സ്വർണ്ണാഭമായ കലശവും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഈ ക്ഷേത്രം പഞ്ചായതനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഈ പഞ്ചായതനത്തിൽ ഗണപതി (ചതുർഭുജ രൂപം), സൂര്യൻ (മാർത്താണ്ഡ ഭൈരവൻ), കാർത്തികേയൻ, ബേതാൾ (രക്ഷക ആത്മാവ്), റവൾനാഥ് എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്നു.

പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ ൬ മുതൽ ൧൨ വരെയും വൈകുന്നേരം ൪ മുതൽ ൮ വരെയും ഭക്തർക്ക് ദർശനം നടത്താം. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉത്സവം ജാത്രോത്സവമാണ്. ഇത് ചൈത്ര പൗർണ്ണമി നാളിൽ ആഘോഷിക്കുന്നു. രണ്ട് ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തിൽ പല്ലക്ക് ഘോഷയാത്ര, ആരതി, ഭജൻ-കീർത്തനം, അന്നദാനം എന്നിവ നടക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഇതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. മറ്റ് ഉത്സവങ്ങളിൽ മഹാശിവരാത്രി, ഹനുമാൻ ജയന്തി, ഗണേഷ് ചതുർത്ഥി, നവരാത്രി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ എല്ലാ പൗർണ്ണമി നാളിലും ഇവിടെ രഥോത്സവവും പല്ലക്ക് ഉത്സവവും നടക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്ര പരിസരത്ത് സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിക്കാൻ വേദിയുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപമുള്ള കെട്ടിടത്തിൽ ഒരു ഓഡിറ്റോറിയവുമുണ്ട്. അതുപോലെ ഇവിടെ ഭക്തർക്കായി താമസസൗകര്യവും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• കാണ്കോണിൽ നിന്ന് ൭ കി.മീ.യും മഡ്ഗാവുവിൽ നിന്ന് ൪൪ കി.മീ. അകലെ
• കാണ്കോണിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാന ഗതാഗത ബസ്, സ്വകാര്യ വാഹന സൗകര്യം
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രം വരെ വരാം
• പരിസരത്ത് താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനും സൗകര്യമുണ്ട്
• ബന്ധപ്പെടുക : രാജേന്ദ്ര വാരിക്, മൊബൈൽ ൯൬൦൪൭൪൭൨൧൯,
• മീന വാരിക്, മൊബൈൽ ൮൮൦൬൭൨൬൮൯൦