नरसिंह नाव घेतले की डोळ्यासमोर येतो तो अक्राळ विक्राळ चेहरा, हाताच्या मोठमोठ्या नखांनी मांडीवरील हिरण्यकश्यपूचे पोट फाडून आतडी बाहेर काढून त्याचा वध करणारा; अर्धा सिंह व अर्धा मानव अशा देहाचा देव. परंतू हाच नरसिंह शिव पार्वती या दाम्पत्याच्या भांडणात समेट घडवून आणणारा महत्त्वाचा दुवा होता. या अख्यायिकेला दुजोरा देणारे नरसिंह मंदिर धाराशिव तालुक्यातील तेर गावात असल्याने या गोष्टीवर विश्वास ठेवावाच लागतो. येथील जागृत नृसिंह व गौरीहर नवसाला पावतात, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
असे सांगितले जाते की हे मंदिर यादव राजवटीत सुमारे बाराव्या शतकात बांधलेले आहे. या मंदिराबाबत अख्यायिका अशी की एकदा महादेव व पार्वती यांचे भांडण झाल्याने पार्वती महादेवाला सोडून दूर निघून गेली. पार्वतीच्या विरहाने व्याकूळ झालेल्या महादेवाने विष्णूला आपल्यात समेट घडवून आणण्याची विनंती केली. विष्णूरूपात पार्वती आपल्याला दाद देणार नाही हे माहीत असल्याने विष्णूने नरसिंह रूपात पार्वतीची भेट घेतली. आपले वाहन सिंहरूपात प्रत्यक्ष विष्णू विनंती करण्यासाठी आले असल्याचे पाहून पार्वती पुन्हा महादेवाकडे आली. महादेव व पार्वती यांचा जिथे समेट घडला ते ठिकाण म्हणजे हे तेर येथील नरसिंह मंदिर होय.
तेरणा व पिप्पलीका नदीच्या संगमावर हे मंदिर आहे. मंदिरासमोर प्रशस्त वाहनतळ आहे. उंच चौथऱ्यावर असलेल्या या मंदिरासाठी चारही बाजूंनी पायऱ्या आहेत. मंदिराभोवती दगडी बांधकाम असलेली सुमारे पंधरा फूट उंचीची भक्कम तटबंदी आहे. आठ पायऱ्या चढून तटबंदीतील भव्य प्रवेशद्वारातून मंदिराच्या प्रांगणात प्रवेश होतो. पायऱ्यांच्या दोन्ही बाजूस सुरक्षा कठडे आहेत व प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूस चौथरे आहेत. प्रवेशद्वारास दोन स्तंभशाखा आहेत. त्यापैकी पहिल्या स्तंभशाखेवर खालील बाजूस द्वारपाल शिल्पे व वर स्तंभनक्षी आहेत. तर दुसऱ्या स्तंभशाखेवर विविध नक्षी आहेत. भव्य प्रवेशद्वारातील प्रवेशमार्ग मात्र अरुंद व कमी उंचीचा असल्यामुळे वाकून आत जावे लागते. प्रवेशद्वाराच्या आत दोन्ही बाजूस पहारेकरी कक्ष आहेत.
प्रांगणात मंदिरासमोर चौथरा व त्यावर चौकोनी नक्षीदार तुलसी वृंदावन आहे. पुढे समोरील बाजूने तीन प्रवेशद्वारे असलेला आयताकृती सभामंडप आहे. प्रवेशद्वारांना लोखंडी जाळीदार सरकत्या झडपा आहेत. सभामंडप प्रांगणापेक्षा उंचावर असल्यामुळे तीन पायऱ्या चढून जावे लागते. सभामंडपात प्रत्येकी तीन चौकोनी स्तंभांच्या चार रांगा आहेत. हे सर्व स्तंभ एकमेकांना अर्धचंद्राकार कमानीने जोडलेले आहेत व प्रत्येक चार स्तंभांच्या मध्यभागी घुमटाकार वितान आहे.
पुढे अंतराळाचे प्रवेशद्वार आहे. त्रिशाखीय प्रवेशद्वारावर वेलबुट्टी नक्षी आहेत. ललाटबिंबस्थानी गणपतीची मूर्ती व ललाटपट्टीवर पर्णलता नक्षी आहे. मंडारकावर चार चौकोन व त्यात कमळ फुलांची नक्षी आहे. अंतराळात गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वाराच्या उजव्या व डाव्या बाजूला देवकोष्टके आहेत. उजवीकडील देवकोष्टकात गणेशाची शेंदूरचर्चित पाषाण मूर्ती व डावीकडे नंदीसहीत गौरीहर पाषाण मूर्ती आहे. स्थानिक या मूर्तीस विष्णू लक्ष्मी म्हणतात.
पुढे गर्भगृहाचे अरुंद व ठेंगणे प्रवेशद्वार आहे. प्रवेशद्वाराच्या चारही द्वारशाखांवर पर्ण पुष्पलता नक्षी, ललाटबिंबावर गणपतीची मूर्ती व मंडारकावर पद्म नक्षी आहे. गर्भगृहात वज्रपिठावर नरसिंह देवाची सुमारे पाच फूट उंच वालुकामय मूर्तीं आहे. या मूर्तीवर वज्रलेपन केलेले आहे. मूर्तीच्या मस्तकी चांदीचा मुकुट, अंगावर वस्त्रे व अलंकार आहेत. मूर्तीसमोर चांदीच्या पादुका आहेत व मागील प्रभावळीवर मध्यभागी किर्तीमुख आणि दोन्ही बाजूस मकरतोरण आहे.
देवाच्या मूर्तींचा पोटाचा डावीकडील भाग खंडीत आहे. याबाबत असे सांगितले जाते की एकदा पुजाऱ्याला नैवद्य आणण्यास उशीर झाला म्हणून देव क्रोधित झाले व त्यांनी स्वतःचेच पोट खाऊन टाकले. याबाबत पद्म पुराणातील कथा अशी की दैत्यांनी पार्वतीचे अपहरण केले तेव्हा भगवान नरसिंहाने पार्वतीसह दैत्याच्या मेंढ्या गिळून टाकल्या व महादेवाला पार्वती सोपवताना आपल्या पोटाचा भाग काढून दिला.
गर्भगृहाच्या छतावर उरूशृंगी प्रकारचे शिखर आहे. मुख्य शिखरावर चारही बाजूंना चार उपशिखरे आहेत. चारही उपशिखरांत देवकोष्टके व त्यात देवमूर्ती आहेत. उपशिखरांच्या व मुख्यशिखराच्या शीर्षभागी स्तुपिका व त्यावर कळस आहेत. मंदिराच्या डाव्या बाजूला महादेवाचे मंदिर आहे. या मंदिराच्या प्रवेशद्वारासमोर चौथऱ्यावर नंदीची काळ्या पाषाणातील मूर्ती आहे. मंदिराच्या प्रवेशद्वारावर फक्त उजव्या बाजूला द्वारपालिका शिल्प आहे. प्रवेशद्वारावर फक्त एकाच बाजूला द्वारपालिका शिल्प असणे हे वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. मंदिरात जमिनीवर शिवपिंडी आहे. या महादेवास पिंपळेश्वर या नावाने संबोधले जाते. मंदिराच्या छतावर चौकोनी शिखर व त्यावरील स्तुपिकेवर कळस आहे.
नृसिंह जयंती हा येथील मुख्य वार्षिक जत्रोत्सव मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो. मंदिरातील दुसरा वार्षिक उत्सव संत गोरोबा पुण्यतिथीदिनी, चैत्र वद्य दशमीस प्रारंभ होतो व अमावस्येला महाप्रसादाचे वाटप करून यात्रेची सांगता होते. दोन्ही उत्सवांच्या वेळी मंदिरात भजन, कीर्तन, प्रवचन आदी कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. या प्रसंगी हजारो भाविक देवाच्या दर्शनासाठी, नवस फेडण्यासाठी व सोहळ्यात सहभागी होण्यासाठी येतात. याशिवाय मंदिरांत दसरा, दिवाळी, महाशिवरात्री व इतर वार्षिक सण व उत्सवाचे वेळी भाविकांची गर्दी असते. दररोज सकाळी सहा वाजल्यापासून सायंकाळी ७ वाजेपर्यंत भाविकांना येथे दर्शन घेता येते.
