माता भद्रकाली मंदिर

भद्र किल्ला, अहमदाबाद शहर

अहमदाबादच्या स्थापनेपासून, माता भद्रकालीची शहराची रक्षक देवता म्हणून पूजा केली जाते. त्यांना अहमदाबादची ग्रामदेवता म्हणून मानले जाते. हे मंदिर भद्र किल्ल्याच्या भव्य दरवाजाच्या बाजूला, आझमखानी सराईमधील एका इमारतीत स्थित आहे. या प्राचीन मंदिराने सुलतानशाही, मुघल, ब्रिटीश आणि मराठा काळ अनुभवला आहे. या मंदिराचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे देवीचे वाहन दररोज बदलले जाते. स्थानिक व्यापारी त्यांच्या सर्व शुभ कार्यांची सुरुवात भद्रकालीच्या आशीर्वादाने करतात आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, ते कुठेही असले तरी, नवीन वर्षाच्या सुरुवातीला दर्शनासाठी या मंदिरात येतात.

अहमदाबाद शहराची स्थापना मुझफ्फरद घराण्याच्या अहमद शाह प्रथम (ज्याला अहमद खान म्हणूनही ओळखले जाते) याने केली होती. स्वतः कवी असलेल्या अहमद शाहने ४ मार्च १४११ रोजी या नवीन शहराला आपली राजधानी घोषित केले. दंतकथेनुसार, राजा कर्णाने यापूर्वी सध्याच्या अहमदाबादजवळ कर्णावती नावाचे शहर वसवले होते. त्याचे राज्य १२९९ मध्ये संपले, त्यानंतर गुजरात सुलतानशाहीची स्थापना झाली. अहमद शाह प्रथम याच सुलतानशाहीचा होता. एके दिवशी, साबरमती नदीच्या काठी मुक्काम करत असताना, अहमद शाहने एक असामान्य दृश्य पाहिले: एक ससा कुत्र्याचा पाठलाग करत होता. या दृश्याने आश्चर्यचकित होऊन त्याने आपल्या आध्यात्मिक सल्लागाराचा सल्ला घेतला, ज्याने स्पष्ट केले की या भूमीत एक विशेष गुण आहे, ज्यामुळे भित्रे प्राणीही शूर बनतात. यापासून प्रेरित होऊन अहमद शाहने आपले शहर येथे वसवण्याचा निर्णय घेतला.

असे म्हटले जाते की, जिथे आज माणिक चौक आहे, तिथे एकेकाळी भद्रकालीला समर्पित एक मंदिर होते. मात्र, लष्करी उलथापालथीदरम्यान मंदिराचे नुकसान झाले. जेव्हा अहमद शाहने अहमदाबादची स्थापना केली, तेव्हा राजपुरोहितांनी भद्रकाली मंदिर पुन्हा स्थापित करण्याची इच्छा व्यक्त केली. याला प्रतिसाद म्हणून, अहमद शाहने किल्ल्याच्या बाहेर मंदिर बांधले, जेणेकरून देवीची दृष्टी संपूर्ण शहराचे रक्षण करेल. हे मंदिर आजही राजपुरोहितांचे वंशज चालवतात.

अहमदाबादच्या गजबजलेल्या रस्त्यांवरून भद्र किल्ल्यासमोर पोहोचल्यावर भद्रकाली मंदिर दृष्टीस पडते. किल्ल्याबाहेरील परिसर, जो एकेकाळी दुकानांनी गजबजलेला होता, तो आता मोकळा करून एक प्रशस्त जागा तयार करण्यात आली आहे. तथापि, भद्र मार्केट म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या भागात अजूनही उत्सवाचे वातावरण असते. हे प्राचीन मंदिर किल्ल्याच्या भव्य दरवाजाला लागून असलेल्या इमारतीत स्थित आहे. मंदिराच्या समोर लोखंडी कुंपण असलेला एक चौरस भाग आहे, ज्यामध्ये ‘हवन कुंड’ आहे, जिथे भक्त देवीला नारळ आणि वस्त्र अर्पण करतात.

हे मंदिर जुन्या सराईमधील दोन दुकाने एकत्र करून बांधले गेले आहे, ज्यामुळे दोन मोठ्या दरवाजांची इमारत तयार झाली आहे. या दरवाजांच्या लाकडी चौकटींच्या वर वेलींसारखे कोरीव काम असलेले कमानी आहेत. मंदिरात एक छोटा दर्शन मंडप आहे, ज्याच्या भिंती संगमरवरी आहेत आणि त्यात सरस्वती, दुर्गा आणि लक्ष्मीच्या मूर्ती असलेल्या बारकाईने कोरलेल्या कोनाड्या आहेत. भद्रकालीला या तीन देवींचा संगम मानले जाते. गर्भगृहात, भद्रकालीची काळ्या पाषाणाची मूर्ती सुवर्णालंकारांनी सजवलेल्या अतिशय सुंदर कोरीव वज्र पीठावर विराजमान आहे. या मूर्तीचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे दररोज देवीचे वाहन बदलले जाते, ज्यामध्ये सिंह, नंदी (शिवाचा बैल), मोर, कमळ आणि हत्ती यांचा समावेश आहे. देवीचे वस्त्रही दररोज बदलले जाते.

मंदिरात शारदीय आणि चैत्र नवरात्री उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. ज्येष्ठ शुद्ध पौर्णिमा आणि कार्तिक शुद्ध पौर्णिमेला अन्नकूट आयोजित केला जातो. नवरात्रीनंतर भव्य भंडारा आयोजित केला जातो आणि दर रविवारी भक्तांना प्रसाद वाटला जातो. जानेवारीच्या शेवटच्या आठवड्यात मंदिरात मोठा देवी भागवत कार्यक्रम होतो.

वर्षभर मंदिरात मोठी गर्दी असते, विशेषतः नवरात्री, हनुमान जयंती, पौर्णिमा, वसंत जयंती आणि दिवाळीच्या वेळी. शुभ दिवाळी उत्सवात, धनत्रयोदशीपासून नवीन वर्षाच्या सुरुवातीपर्यंत, भक्त मोठ्या संख्येने देवीला कमळाची फुले अर्पण करण्यासाठी आणि तिचे आशीर्वाद घेण्यासाठी येतात. हे मंदिर दर्शनासाठी दररोज सकाळी ५ ते रात्री १०:१५ पर्यंत खुले असते.

मुख्य वैशिष्ट्ये

  • अहमदाबाद शहराच्या मध्यवर्ती भागात स्थित.
  • अहमदाबाद रेल्वे स्टेशनपासून २.७ किमी आणि बस स्थानकापासून २ किमी अंतरावर.
  • अहमदाबाद विमानतळापासून ११ किमी अंतरावर.
  • विविध शहरांतून ट्रेन, खाजगी बसेस आणि राज्य परिवहन सेवांद्वारे उत्तम कनेक्टिव्हिटी.
  • मंदिर परिसरात राहण्यासाठी आणि नाश्त्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत.
  • संपर्क: मंदिर कार्यालय, मोबाईल: ०७९३२४५२२३०
Back To Home