കപിലേശ്വർ മഹാദേവ് ക്ഷേത്രം

കലോൾ, താലൂക്ക്: കലോൾ, ജില്ല: ഗാന്ധിനഗർ

വടക്കൻ ഗുജറാത്തിന്റെ കവാടമായ കലോൾ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കപിലേശ്വർ മഹാദേവ് ക്ഷേത്രത്തിന് 1,800 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു കുളത്തിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പശുവിന്റെ കുളമ്പിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു ശിവലിംഗമാണുള്ളത്. ഭക്തർ ഇതിനെ ‘ജാഗ്രത്’ (ദൈവിക ചൈതന്യമുള്ളത്) ആയി കണക്കാക്കുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലും ആന്ധ്രാപ്രദേശിലും അല്ലാതെ ഇത്തരമൊരു ശിവലിംഗം മറ്റെവിടെയും ഇല്ലെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഗുജറാത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തർ ഈ പുണ്യസ്ഥലത്ത് എത്തി ശിവലിംഗത്തിൽ ബിൽവപത്രം സമർപ്പിക്കുകയും അഭിഷേകം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്രാവണ മാസത്തിലെ അമാവാസി നാളിൽ നടക്കുന്ന ‘പാവതി’ മേളയോടനുബന്ധിച്ച്, ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഒത്തുചേരുന്നതോടെ ‘ഹർ ഹർ മഹാദേവ്’ എന്ന മന്ത്രധ്വനി കൊണ്ട് ഈ പ്രദേശം മുഖരിതമാകുന്നു.

ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, പുരാതന കാലത്ത് ഈ പ്രദേശം ഇടതൂർന്ന വനമായിരുന്നു. ഒരു ഇടയൻ തന്റെ കന്നുകാലികളെ ഇവിടെ മേയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുവരുമായിരുന്നു. അതിൽ ‘കപില’ എന്ന് പേരുള്ള ഒരു പശു, ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥലത്ത് മാത്രം പാൽ ചുരത്തുകയും വീട്ടിൽ പാൽ നൽകാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ആ സ്ഥലത്ത് പശുവിന്റെ അകിടിൽ നിന്ന് പാൽ ഒഴുകുന്നത് ഇടയൻ ശ്രദ്ധിച്ചു. കൗതുകം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ആ സ്ഥലം കുഴിച്ചപ്പോൾ പശുവിന്റെ കുളമ്പിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു ശിവലിംഗം കണ്ടെത്തി. വിക്രം സംവത് 263 കാർത്തിക് ശുക്ല പഞ്ചമിയിൽ (ഒക്ടോബർ 27, 207 സിഇ) അതേ സ്ഥലത്ത് ഒരു ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. കപില എന്ന പശുവിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തിന് കപിലേശ്വർ മഹാദേവ് ക്ഷേത്രം എന്ന് പേര് ലഭിച്ചത്. കാലാകാലങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രം പലതവണ നവീകരിക്കപ്പെട്ടു, ഏറ്റവും ഒടുവിലായി 2020-ൽ നടത്തിയ നവീകരണത്തിലൂടെയാണ് ഇന്നത്തെ രൂപം കൈവന്നത്.

ദീർഘചതുരാകൃതിയിലുള്ള കവാടത്തിലൂടെയാണ് ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പാതയുടെ ഇരുവശത്തും വലിയ മരങ്ങളും പൂച്ചെടികളും കാണാം. കുറച്ചു മുന്നോട്ട് നടന്നാൽ ഇടതുവശത്തായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രവേശന കവാടം കാണാം. മനോഹരമായി കൊത്തിയെടുത്ത കവാടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് ശിവന്റെ ശില്പവും ഇരുവശത്തുമായി നന്ദിയുടെ വിഗ്രഹങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ ഇടതുവശത്ത് ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രവും വലതുവശത്ത് വീരഭദ്ര ക്ഷേത്രവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മുന്നോട്ട് നടന്നാൽ, ഉയരമുള്ള തറയിൽ കപിലേശ്വർ മഹാദേവന്റെ പ്രധാന ക്ഷേത്രം കാണാം. തവിട്ടുനിറത്തിലുള്ള മണൽക്കല്ലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നഗര വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ മുഖമണ്ഡപം, തുറന്ന സഭാമണ്ഡപം, അന്തരാളം, ഗർഭഗൃഹം എന്നിവയുണ്ട്. മണ്ഡപങ്ങൾക്ക് മുകളിലുള്ള പിരമിഡ് ആകൃതിയിലുള്ള ഗോപുരങ്ങളും ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുകളിലുള്ള ഉറുശൃംഗ ശൈലിയിലുള്ള ഗോപുരവും പ്രധാന സവിശേഷതകളാണ്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ പുറം ഭിത്തികളിൽ വിവിധ ദേവതകളുടെ ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റുമായി മൂന്ന് മുഖമണ്ഡപങ്ങളുണ്ട്, 11 പടികൾ കയറിയാണ് പ്രവേശന കവാടത്തിലെത്തുന്നത്. സങ്കീർണ്ണമായി കൊത്തിയെടുത്ത തൂണുകളും കമാനങ്ങളും അലങ്കാരത്തോരണങ്ങളാൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. സഭാമണ്ഡപത്തിലെ തൂണുകളിൽ അപ്സരസ്സുകളുടെ (സുർസുന്ദരികൾ) ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്.

സഭാമണ്ഡപത്തിൽ, മാർബിൾ തറയിൽ കറുത്ത കല്ലിൽ തീർത്ത നന്ദിയുടെ വിഗ്രഹം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്, അതിന് മുന്നിലായി ഒരു ആമയുടെ വിഗ്രഹവുമുണ്ട്. അന്തരാളത്തിനുള്ളിൽ, ഇടതുവശത്തുള്ള മാർബിൾ ശ്രീകോവിലിൽ കാൽഭൈരവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു, വലതുവശത്ത് ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹവുമുണ്ട്.

ഗർഭഗൃഹത്തിലേക്കുള്ള കമാനവാതിൽ സങ്കീർണ്ണമായ കൊത്തുപണികളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. വാതിലിന് മുകളിൽ നടരാജന്റെ (നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ശിവൻ) വലിയ ശില്പവും ഇരുവശത്തുമായി രണ്ട് ആമകളുടെ കൊത്തുപണികളും കന്യകമാരുടെ ചിത്രങ്ങളുമുണ്ട്. ഇടതുവശത്ത് സൂര്യദേവന്റെയും വലതുവശത്ത് ചന്ദ്രദേവന്റെയും ചിത്രങ്ങളുണ്ട്.

ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി വലിയൊരു ശാലുങ്കയിൽ (പീഠം) ബൃഹത്തായ ശിവലിംഗം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ശിവലിംഗത്തിന് പിന്നിലെ ഭിത്തിയിലുള്ള ഒരു അറയിൽ പാർവ്വതീദേവിയുടെ ശില്പമുണ്ട്.

കപിലേശ്വർ മഹാദേവ് സമുച്ചയത്തിൽ മറ്റ് പല ചെറിയതും വലിയതുമായ ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ ലക്ഷ്മി-നാരായണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണ-സീത-ഹനുമാൻ, രാധാ-കൃഷ്ണൻ എന്നിവരുടെ മനോഹരമായ വിഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. മറ്റൊന്നിൽ സായിബാബ, ഗണപതി, ദത്താത്രേയൻ എന്നിവരുടെ വിഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. സമീപത്തുള്ള ശനി ക്ഷേത്രത്തിൽ ശനിദേവന്റെ മനോഹരമായ വിഗ്രഹവും അതിന് മുന്നിലായി ധ്യാനനിരതനായ ശിവന്റെ ചിത്രവുമുണ്ട്. സമുച്ചയത്തിലെ മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിൽ തറയിൽ നാല് ശിവലിംഗങ്ങളും ഉയർത്തിയ പീഠത്തിൽ ബലിദേവന്റെയും ശീതള മാതാവിന്റെയും വിഗ്രഹങ്ങളുമുണ്ട്.

കപിലേശ്വർ മഹാദേവൻ ആരെയും വെറുംകൈയോടെ മടക്കി അയക്കില്ലെന്നും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുമെന്നും ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. വർഷം മുഴുവനും ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ദർശനത്തിനായി ഇവിടെ എത്തുന്നു. പ്രധാന ഹൈന്ദവ ഉത്സവങ്ങൾ ഇവിടെ വലിയ ആഘോഷത്തോടെ കൊണ്ടാടുന്നു.

മഹാശിവരാത്രി നാളിൽ, ധാരാളം ഭക്തർ ശിവലിംഗത്തിൽ ബിൽവപത്രം സമർപ്പിക്കുകയും പാൽ അല്ലെങ്കിൽ ജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്രാവണ മാസത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വലിയ തിരക്കാണ് അനുഭവപ്പെടാറുള്ളത്. എല്ലാ ദിവസവും ശിവലിംഗത്തിന് പ്രത്യേക പൂജകളും അലങ്കാരങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്. ശ്രാവണ മാസത്തിലെ തിങ്കളാഴ്ചകളിൽ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ ദർശനത്തിനായി എത്താറുണ്ട്. ശ്രാവണ അമാവാസി നാളിലെ പാവതി മേളയിൽ മതപരമായ പരിപാടികളും ദീപാലങ്കാരങ്ങളും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്, ഇത് വടക്കൻ ഗുജറാത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടുംബങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നു.

ദീപാവലി നാളിൽ വലിയൊരു ദീപാവലി ആഘോഷം നടക്കുന്നു. നരക ചതുർദ്ദശി നാളിൽ, പ്രദേശം മുഴുവൻ ദീപങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുകയും, ഗംഭീരമായ ആരതി നടക്കുകയും, രാത്രി ആകാശത്ത് പടക്കങ്ങൾ നിറയുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭക്ഷണശാലയിൽ ഭക്തർക്കായി ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ് (അൺലിമിറ്റഡ് ഗുജറാത്തി താലിക്ക് ₹70-ഉം അൺലിമിറ്റഡ് പഞ്ചാബി താലിക്ക് ₹80-ഉം). സമുച്ചയത്തിൽ ഒരു ഗോശാലയുമുണ്ട്.

പ്രധാന സവിശേഷതകൾ :

• കലോൾ ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് 10 മിനിറ്റ് നടക്കാനുള്ള ദൂരം
• ഗാന്ധിനഗറിലെ പല നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും കലോലിലേക്ക് എസ്.ടി ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളിൽ നേരിട്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്താം
• സമീപത്തായി താമസ സൗകര്യങ്ങളും പ്രഭാതഭക്ഷണ സൗകര്യങ്ങളും ലഭ്യമാണ്
• ബന്ധപ്പെടാൻ: ക്ഷേത്ര ഓഫീസ്, ഫോൺ: 02764 221941