കാലേശ്വർ ക്ഷേത്രം

കോൾഗാവ്, താലൂക്ക് സാവന്ത്‌വാഡി, ജില്ല സിന്ധുദുർഗ്

കാലേശ്വർ എന്നതിനർത്ഥം കലകളുടെ അധിപൻ എന്നാണ്. ഭാരതത്തിലുടനീളം കാലേശ്വര രൂപത്തിലുള്ള പരമശിവന്റെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. കൊങ്കൺ മേഖലയിലും കലമത്ത്, നെവാലെ, നേരൂർ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ കാലേശ്വർ ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഒന്ന് സാവന്ത്‌വാഡിക്ക് സമീപമുള്ള കോൾഗാവിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടുത്തെ കാലേശ്വർ ഒരു ഗ്രാമീണ ദേവനാണ്. തന്റെ ഭക്തരുടെ വിളികൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാൻ ഓടിയെത്തുന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ദൈവമാണ് അദ്ദേഹമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. കോൾഗാവ്, കുങ്കേരി, അംബേഗാവ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജനങ്ങളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായ കാലേശ്വറിന്റെ വാർഷിക ജത്രോത്സവം (ഉത്സവം) എല്ലാ വർഷവും വലിയൊരു ഭക്തജനസഞ്ചയത്തെ ആകർഷിക്കുന്നു.

മനോഹരമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഒരു കുന്നിൻ മടിത്തട്ടിലാണ് കാലേശ്വറിന്റെ ഈ മനോഹരമായ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം അജ്ഞാതമാണെങ്കിലും, ഇത് വളരെ പുരാതനമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മുൻപ്, പരമ്പരാഗത കൊങ്കൺ ശൈലിയിലുള്ള വലിയ ഓടുമേഞ്ഞ ക്ഷേത്രമായിരുന്നു ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നത്. കുറച്ചു വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ്, ഗ്രാമവാസികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഈ ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപ്പണിതു. ഇന്ന്, രണ്ട് ശിഖരങ്ങളുള്ള ഒരു ഗംഭീരമായ ക്ഷേത്രം ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. വിശാലമായ മുറ്റത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുറ്റത്തിന് വലിയൊരു പ്രവേശന കവാടമുണ്ട്. അതിന്റെ രണ്ട് തൂണുകളിലും വൈഷ്ണവ ദ്വാരപാലകരായ ജയന്റെയും വിജയന്റെയും ഉയരമുള്ള പ്രതിമകൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന് മുകളിൽ, തേങ്ങയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള താഴികക്കുടത്തിൽ ഗണപതി ഭഗവാന്റെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ആനകളുണ്ട്. ഇവിടെ നിന്ന് അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, നേരെ മുന്നിലായി, ഉയർന്ന കൽത്തറയിൽ അഞ്ച് തട്ടുകളുള്ള ഒരു ദീപസ്തംഭം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പ്രധാന സഭാമണ്ഡപം, ഉപസഭാമണ്ഡപം, അന്തരളം, ഗർഭഗൃഹം, രണ്ട് ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്നതാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടന. ഉയർന്ന തറയിലാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

ദീപസ്തംഭത്തിന്റെ പീഠത്തിന് സമീപത്തായി, ക്ഷേത്രത്തിലെ സഭാ മണ്ഡപത്തിന്റെ ഇടതും വലതും വശങ്ങളിലായി പടികളുണ്ട്. ഈ പ്രധാന സഭാ മണ്ഡപത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ, മേൽക്കൂരയിൽ ചെറിയ താഴികക്കുടം ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു ഗോപുരമുണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപം രണ്ടു നിലകളുള്ളതും വിശാലവുമാണ്. ഇതിന് പുറംഭാഗത്ത് പത്ത് ഉരുണ്ട തൂണുകളുണ്ട്. പുറംഭാഗത്തുനിന്ന് അകത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ, കൊങ്കൺ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലി പിന്തുടർന്ന്, ഇരുവശങ്ങളിലും നിശ്ചിത അകലത്തിൽ ഉരുണ്ട തൂണുകൾ കാണാം. അവയ്ക്കിടയിലുള്ള തറയ്ക്ക് ഏതാനും ഇഞ്ചുകൾ താഴ്ചയുണ്ട്. ഉപസഭാ മണ്ഡപം വലിപ്പത്തിൽ ചെറുതും ഭാഗികമായി തുറന്നതുമാണ്. ഭക്തർക്ക് ഇരിക്കാൻ കരിങ്കൽ ബെഞ്ചുകൾ സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ സഭാ മണ്ഡപത്തിന്റെയും അന്തരാളത്തിന്റെയും മേൽക്കൂരകളിൽ ശിഖരങ്ങളുമുണ്ട്. ഈ രണ്ട് ശിഖരങ്ങളും വ്യത്യസ്ത വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലികളിലുള്ളവയാണ്. സഭാ മണ്ഡപത്തിലെ ശിഖരം താഴെ അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ളതും മുകളിലേക്ക് കൂർത്തതുമാണ്. ഇതിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള രണ്ട് തട്ടുകളിൽ ദൈവിക രൂപങ്ങൾ അടങ്ങിയ മാടങ്ങളുണ്ട്. ഈ ശിഖരത്തിന് മുകളിൽ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ആമലകവും അതിനു മുകളിൽ കലശവുമുണ്ട്. അന്തരാളത്തിലെ ശിഖരം ‘അർദ്ധോധ്വർ’ രീതിയിലുള്ളതാണ്, അതായത് ഇത് ഒരു നിശ്ചിത ഉയരം വരെ നേരെയായിരിക്കുകയും മുകൾഭാഗത്ത് പെട്ടെന്ന് ഉൾവലിയുകയും ചെയ്യുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുഖമണ്ഡപത്തിലേക്കുള്ള വാതിൽ വിശാലവും തടികൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതുമാണ്. അതിൽ പുഷ്പങ്ങളുടെ മാതൃകകളും സുരസുന്ദരിമാരുടെയും ദ്വാരപാലകരുടെയും രൂപങ്ങളും കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗർഭഗൃഹത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നതിനായി മുഖമണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പാതയുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗർഭഗൃഹം ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിൽ പോലെയാണ്. അതിന്റെ മുൻഭാഗത്തെ ഭിത്തിക്ക് സമീപം ജയൻ, വിജയൻ എന്നീ വൈഷ്ണവ ദ്വാരപാലകരുടെ ഉയരമുള്ള വർണ്ണാഭമായ പ്രതിമകളുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന് ഉയരം കുറവാണ്, അത് ഉരുണ്ട ആകൃതിയിലുള്ളതുമാണ്. ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുകളിൽ പിരമിഡ് ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു ശിഖരമുണ്ട്. ഉള്ളിൽ, പഞ്ചലോഹത്താൽ നിർമ്മിച്ച കമാനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്ന കറുത്ത ശിലയിൽ തീർത്ത കാളേശ്വരന്റെ ഉയരമുള്ള നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ള വിഗ്രഹമുണ്ട്. നാല് കൈകളുള്ള വിഗ്രഹത്തിൽ വാൾ, തൃശൂലം തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങൾ കാണാം. വിഗ്രഹത്തിന്റെ ഒരു കൈയിൽ ഒരു പാത്രവുമുണ്ട്. വിഗ്രഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾക്ക് സമീപം ഒരു കുതിരപ്പുറത്തുള്ള പരിചാരകന്റെയും ഒരു സ്ത്രീ പരിചാരകയുടെയും പ്രതിമകളുണ്ട്.

മാർഗ്ഗശീർഷ മാസത്തിലെ സങ്കഷ്ടി ചതുർത്ഥി നാളിൽ കാളേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ എല്ലാ വർഷവും ജാത്രോത്സവം ആഘോഷിക്കുന്നു. ഈ ദിവസം, ഭഗവാൻ കാളേശ്വരനെ വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിയിച്ചൊരുക്കുന്നു. ഭഗവാൻ കാളേശ്വരന്റെ തരംഗ്-കാത്തിയും (ഘോഷയാത്രയ്ക്കുള്ള കൊടി) പല്ലക്കും വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും ആഘോഷങ്ങളോടെയും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ സവിശേഷത ദേവന് സേവനമായി സമർപ്പിക്കുന്ന വെടിക്കെട്ടാണ്. ഈ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച്, കൊങ്കണിലെ പരമ്പരാഗത നാടോടി നാടകമായ ദശാവതാരത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളും ഇവിടെ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• സാവന്ത്‌വാടിയിൽ നിന്ന് ൫ കി.മീ ദൂരത്തിലും വെങ്ങുർളയിൽ നിന്ന് ൨൫ കി.മീ ദൂരത്തിലുമാണ്
• സാവന്ത്‌വാടിയിൽ നിന്ന് എസ്‌ടി ബസ്, സ്വകാര്യ വാഹന സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രം വരെ എത്തിച്ചേരാം
• പരിസരത്ത് താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനുമുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല