जिंतूर तालुक्याचे आराध्य दैवत म्हणून जगदंबा देवीची ओळख सर्वदूर पसरलेली आहे. डोंगरटेकड्यांच्या पायथ्याशी आणि एका मोठ्या तलावाच्या किनाऱ्यावर वसलेले हे सुंदर मंदिर परिसरातील नागरिकांचे महत्त्वाचे श्रद्धास्थान मानले जाते. ‘श्री देवीसाहेब संस्थान’चे हे मुख्य मंदिर महाराष्ट्र राज्यातील परभणी जिल्ह्यातील जिंतूर तालुक्यात असलेल्या भोगाव देवी या गावात वसले आहे. मुख्य रस्ता ओलांडून आत गेल्यावर भोगाव गावापासून दीड किलोमीटर अंतरावर हे मुख्य मंदिर दिसते. येथे परभणी आणि शेजारील जिल्ह्यांतून हजारो भाविक दर्शनासाठी येतात. देवीच्या नवसाला पावण्याच्या प्रसिद्धीमुळे भाविक नवस बोलण्यासाठी आणि ते फेडण्यासाठी मोठ्या संख्येने येथे येतात.
परभणी जिल्ह्याला प्राचीन काळापासून मोठा ऐतिहासिक आणि धार्मिक वारसा लाभलेला आहे. मौखिक परंपरेनुसार हे देवस्थान श्री क्षेत्र तुळजापूर येथील मुख्य तुळजाभवानी देवीचे एक प्रमुख उपपीठ मानले जाते. भोगाव येथील देवी जगदंबा मंदिराला त्रेतायुगातील अत्यंत प्राचीन पौराणिक वारसा लाभलेला आहे. प्रभू रामचंद्र जेव्हा चौदा वर्षांच्या वनवासात होते, तेव्हा ते भोगाव येथील घनदाट जंगलात आले होते.
लंकेचा राजा रावण याने सीतामातेचे हरण केल्यावर प्रभू श्रीराम सीतामातेचा शोध घेण्यासाठी नाशिक आणि आसपासच्या परिसरात फिरत होते. सीतामातेचा शोध घेताना प्रभू श्रीराम अत्यंत व्याकुळ झाले होते. प्रभू रामचंद्रांना त्यांचे कार्य पूर्ण व्हावे म्हणून एका ऋषितुल्य महर्षींनी भोगाव येथे आदिशक्ती जगदंबा मातेची स्थापना करण्याचा सल्ला दिला. महर्षींच्या सल्ल्यानुसार प्रभू श्रीरामांनी स्वतः आपल्या हातांनी येथे जगदंबा मातेच्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा केली. रामराज्यातील या आख्यायिकेमुळे मंदिराला अनन्यसाधारण आध्यात्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. वाईट प्रवृत्तींचा नाश करणारी आणि संकटकाळात भक्तांचे रक्षण करणारी देवी म्हणून भाविक तिला पूजतात. भाविकांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारी देवी म्हणून जगदंबा मातेची पंचक्रोशीत मोठी श्रद्धा आहे.
या मंदिराचा कारभार व पूजाअर्चा करण्याचा मान मोरे-देशमुख घराण्याकडे ऐतिहासिक काळापासून चालत आलेला आहे. देवस्थान समितीच्या नोंदीनुसार देवस्थानच्या एकूण २३ गुंठे क्षेत्रावर मुख्य मंदिराचे दगडी बांधकाम उभे आहे.
शेकडो वर्षांचा प्रदीर्घ इतिहास लाभलेले हे मंदिर जुन्या काळातील शिल्पकलेची साक्ष देते. मंदिराभोवती असलेल्या तटबंदीतील प्रवेशद्वारातून मंदिराच्या प्रांगणात प्रवेश होतो. मुख्य मंदिरासमोर सुमारे २५ फूट उंचीचा दगडी दीपस्तंभ आहे. हा दीपस्तंभ प्रामुख्याने महाराष्ट्र आणि उत्तर कर्नाटकातील ऐतिहासिक मराठा स्थापत्यशैलीचे उत्तम उदाहरण आहे. याची रचना खालील बाजूने मजबूत आहे. ती वरच्या बाजूला हळूहळू निमुळती होत गेलेली दिसते. हा संपूर्ण स्तंभ एका मोठ्या चौरस दगडी चबुतऱ्यावर उभारलेला आहे.
चबुतऱ्याच्या वरच्या भागाला एका जाड गोल कड्याने जोडले आहे. या कड्याच्या वरच्या बाजूला स्तंभाच्या चारही बाजूंना कीर्तिमुख आणि प्राण्यांच्या आकृत्यांचे सुंदर कोरीव काम केलेले आहे. स्तंभाचा मध्यवर्ती भाग अष्टकोनी आहे. त्याला आडव्या कोरीव पट्ट्यांनी वेगवेगळ्या मजल्यांमध्ये विभागले आहे. या प्रत्येक मजल्याच्या कोपऱ्यावर आणि मध्यभागी तेलाचे दिवे लावण्यासाठी वैशिष्ट्यपूर्ण दगडी कोनाडे म्हणजेच दिवे लावण्याच्या जागा बनवल्या आहेत.
स्तंभाच्या समोरच्या बाजूला एक कोरीव देवकोष्टक आहे. त्याच्या आत एका देवतेची मूर्ती कोरलेली दिसते. ही मूर्ती मंदिराची रक्षक देवता मानली जाते. 
स्तंभाचा सर्वात वरचा भाग निमुळता होत जाऊन तिथे एका लहान कलशाची रचना केलेली आहे.
मंडप, सभामंडप व गर्भगृह अशी येथील मुख्य मंदिराची रचना आहे. अर्धखुल्या स्वरूपाच्या मंडपात देवीच्या दर्शनाला येथे येणाऱ्या भाविकांच्या रांगांसाठी स्वतंत्र मार्गिका आणि सुरक्षित कठडे बसवण्यात आले आहेत. सभामंडपाच्या प्रवेशद्वारावर दोन्ही बाजूला द्वारपालांची शिल्पे आहेत. गर्भगृहात स्थापित साडेतीन ते चार फूट उंचीची जगदंबा देवीची मूर्ती काळ्या पाषाणात कोरलेली आहे. आसनस्थ स्वरूपात कोरलेली देवीच्या मुखावर अत्यंत शांत भाव दिसतात. देवीची ही मूर्ती २५ किलो वजनाच्या शुद्ध चांदीच्या सिंहासनावर स्थापित करण्यात आली आहे. मुख्य मंदिराच्या बाहेरील बाजूस खर्जुल्या देवीचे दुसरे एक लहान मंदिर बांधलेले आहे. मंदिराच्या मुख्य प्रांगणात दक्षिणमुखी हनुमानाचे मंदिर भाविकांना पाहायला मिळते.
अश्विन महिन्यातील प्रतिपदेला मंदिरात घटस्थापना करून शारदीय नवरात्रोत्सवाला सुरुवात होते. नवरात्रीच्या संपूर्ण नऊ दिवसांच्या काळात मंदिर परिसरात विविध धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. उत्सव काळात मंदिरात दररोज काकडा आरती व नियमित उपासना पार पडते. देवीला प्रसन्न करण्यासाठी अभिषेक विधी आणि सूक्तसहस्रनाम पठण केले जाते. 
दररोज सकाळी देवीचा लघुरुद्र अभिषेक व शृंगार केला जातो. अष्टमीच्या दिवशी देवीचा जागर म्हणून लहान मुलींचे म्हणजेच कुमारिकांचे पूजन केले जाते. अष्टमीच्या दिवशीच मध्यरात्री मुख्य मंदिरात होमहवन विधी संपन्न होतो. नवमीच्या दिवशी कोहळ्याची पूर्णाहुती दिली जाते. नवमीच्या दिवशी सायंकाळी देवीची भव्य पालखी संपूर्ण गावातून फिरवली जाते. विजयादशमीच्या दिवशी सीमोल्लंघनाचा सोहळा पार पडल्यावर नवरात्र उत्सवाची सांगता होते. नवरात्रोत्सवाच्या दरम्यान देवस्थानच्या परिसरात एक मोठी जत्रा भरते. यात्रा काळात संपूर्ण मराठवाड्यातून आणि आसपासच्या भागातून हजारो भाविक येथे दर्शनासाठी येतात. उत्सव काळात देवस्थानच्या वतीने सर्व भाविकांसाठी मोफत अन्नछत्राची उत्तम सोय केली जाते. यात्रेकरूंच्या प्रवासासाठी जिंतूर एसटी आगारातून थेट मंदिरापर्यंत विशेष एसटी बस फेऱ्या सोडल्या जातात.
मंदिराच्या जवळच एक मोठा तलाव पसरलेला आहे. तलावाच्या मधोमध एक छोटे बेट तयार झालेले दिसते. भोगाव हे गाव जिंतूर तालुक्यातील एक अवर्षणप्रवण गाव मानले जाते. येथे पावसाचे प्रमाण अत्यंत कमी असते आणि वारंवार सुक्या दुष्काळाची परिस्थिती निर्माण होते. या गावातील जमीन माळरानाची व हलक्या प्रतीची असल्यामुळे उपलब्ध २० ते २५ टक्के जमिनीवर शेती करणे अत्यंत कठीण मानले जाते. गावकऱ्यांनी पाण्याचा प्रश्न मिटवण्यासाठी देवी मंदिराजवळ असलेल्या तलावातील गाळ काढला. या तलावातील पाणीपातळी सुधारल्यामुळे पडीक शेतजमिनी पुन्हा सुपीक बनल्या. जंगली प्राण्यांच्या उपद्रवापासून पिकांचे रक्षण करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी हळद लागवडीकडे लक्ष दिले. अवघ्या ५ ते ६ वर्षांत गावातील हळद लागवडीचे क्षेत्र तब्बल ४५० हेक्टरपर्यंत वाढले. याशिवाय गावातील मंदिर परिसराचा विकास करण्यासाठी स्थानिक ग्रामस्थांच्या आणि देवस्थानच्या वतीने परिसरातील देवस्थानच्या मालकीच्या ७० एकर जमिनीवर एक मोठा पर्यटन प्रकल्प उभा केला जात आहे. ‘एक मूल ३० झाडे’ ही योजना येथे राबविली जात आहे. त्याअंतर्गत श्रमदानातून शेकडो फळझाडांची लागवड करण्यात आलेली आहे. वृक्षारोपणाच्या या मोहिमेमुळे मंदिराचा संपूर्ण परिसर हिरवागार झालेला आहे. भाविकांना दर्शनासाठी हे मंदिर पहाटेपासून रात्री उशिरापर्यंत खुले असते.
