ഇസ്കോൺ ക്ഷേത്രം

കാത്രജ്-കൊണ്ഢവ ബൈപാസ്, പൂനെ

പുണെയിലെ കാത്രജ്-കൊണ്ഢവ ബൈപാസിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇസ്കോൺ ക്ഷേത്രം ‘ന്യൂ വേദിക് കൾച്ചറൽ സെന്റർ’ (NVCC) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്. ഇസ്കോണിന്റെ സ്ഥാപകനായ എ. സി. ഭക്തിവേദാന്ത സ്വാമി പ്രഭുപാദരുടെ പ്രേരണയാൽ സാക്ഷാത്കരിച്ച ഈ മന്ദിരത്തിന്റെ ഉദ്ഘാടനം ൨൦൧൩-ൽ അന്നത്തെ രാഷ്ട്രപതി പ്രണബ് മുഖർജിയുടെ കരങ്ങളാൽ നിർവ്വഹിക്കപ്പെട്ടു. ഏകദേശം ആറ് ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള, വെളുത്ത മാർബിളിൽ തീർത്ത സവിശേഷമായ കൊത്തുപണികളോട് കൂടിയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനമായും രാധാ-കൃഷ്ണൻ, വെങ്കടേശ്വര ബാലാജി എന്നിവർക്കായി രണ്ട് സ്വതന്ത്ര ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ പ്രസന്നമായ അന്തരീക്ഷം കാരണം ദിവസവും നൂറുകണക്കിന് ഭക്തർ ദർശനത്തിനും മനഃശാന്തിക്കുമായി ഈ ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം സന്ദർശിക്കുന്നു.

പുണെ നഗരത്തിലെ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഫോർ കൃഷ്ണ കോൺഷ്യസ്‌നസ് അഥവാ ഇസ്കോൺ എന്ന ആഗോള പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഗൗഡീയ വൈഷ്ണവ സമ്പ്രദായം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനായി എ. സി. ഭക്തിവേദാന്ത സ്വാമി പ്രഭുപാദർ സ്ഥാപിച്ച ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം ശ്രീകൃഷ്ണ ഭക്തിയും ഭഗവദ്ഗീതയിലെ തത്ത്വചിന്തകളും പ്രചരിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്. പുണെയിൽ ഇത്തരമൊരു വലിയ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ആവശ്യകത കണക്കിലെടുത്ത്, ക്ഷേത്രത്തോടൊപ്പം ഒരു ന്യൂ വേദിക് കൾച്ചർ സെന്റർ വികസിപ്പിക്കാനും പദ്ധതിയിട്ടു. ജനങ്ങൾക്ക് വൈദിക മൂല്യങ്ങളെയും ആത്മീയതയെയും പരിചയപ്പെടുത്തുക എന്ന പ്രധാന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഈ മന്ദിരത്തിന്റെ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചത്.

ഈ വാസ്തുവിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ ൨൦൦൩-ൽ ആരംഭിക്കുകയും അത് പൂർത്തിയാകാൻ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തെ കാലയളവ് എടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഏകദേശം ൪൦ കോടി രൂപ ചെലവിൽ ആറ് ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്ത് നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സമർപ്പണ ചടങ്ങ് ൨൦൧൩-ൽ നടന്നു. പൂനെയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ ഈ വാസ്തുവിൽ ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയും പരമ്പരാഗത ഭാരതീയ ക്ഷേത്രശൈലിയും തമ്മിലുള്ള മനോഹരമായ സംഗമം ദൃശ്യമാണ്. ഇന്ന് ഈ ക്ഷേത്രം പൂനെയിലെ ഭക്തർക്ക് ശ്രദ്ധയുടെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരിടമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

മനോഹരവും വിശാലവുമായ പരിസരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അങ്കണത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ അഞ്ചു നിലകളുള്ള പാർക്കിംഗ് കെട്ടിടം കാണാം. നൂറുകണക്കിന് വാഹനങ്ങൾ പാർക്ക് ചെയ്യാനുള്ള സൗകര്യത്തോടൊപ്പം ഇസ്കോൺ നടത്തുന്ന ‘ഗോവിന്ദ’ ഭക്ഷണശാല, ഭക്തനിവാസ്, ആത്മീയ പുസ്തകശാല എന്നിവയും ഇവിടെയുണ്ട്. കൊത്തുപണികളുള്ള തൂണുകളും കമാനങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച പ്രധാന പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ മുകളിൽ സവിശേഷമായ മൂന്ന് മേഘഡംബരങ്ങളുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിലൂടെ അകത്തേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ വലതുവശത്തായി ഒരു ഗോശാല കാണാം. ക്ഷേത്ര അങ്കണത്തിൽ ചിട്ടയായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഉദ്യാനത്തിൽ വിവിധ തരത്തിലുള്ള അലങ്കാരച്ചെടികളും പൂച്ചെടികളുമുണ്ട്. പൂജയ്ക്കായി ആവശ്യമായ പൂക്കളും തുളസിത്തൈകളും ഇവിടെ പ്രത്യേകം പരിപാലിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെ അങ്കണത്തിൽ കാളിയമർദ്ദനത്തിന്റെ ശില്പാവിഷ്കാരം കാണാൻ സാധിക്കും.

വാസ്തുവിദ്യയുടെ മികച്ചൊരു മാതൃകയായ ഈ മൂന്നുനില കെട്ടിടം വെളുത്ത മാർബിളും ചുവന്ന കല്ലും ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ താമരപ്പൂവിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഗോപുരത്തിൽ രാധാ-കൃഷ്ണന്മാരുടെ രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറംഭിത്തികളിലെ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജീവിതത്തിലെ വിവിധ സന്ദർഭങ്ങളെ ആവിഷ്കരിക്കുന്ന ചുവർചിത്രങ്ങളിൽ ഉത്തരേന്ത്യൻ ശൈലിയുടെ സ്വാധീനം വ്യക്തമായി കാണാം. സൂക്ഷ്മമായ കൊത്തുപണികളുള്ള ഓരോ തൂണിന്റെയും ഭിത്തിയുടെയും അടിഭാഗത്ത് ആനകളുടെ രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. രാത്രിയിൽ മാർബിൾ കെട്ടിടത്തിൽ ചെയ്യുന്ന വൈദ്യുത ദീപാലങ്കാരം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ബാഹ്യസൗന്ദര്യത്തിന് മാറ്റുകൂട്ടുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒന്നാം നിലയിലുള്ള വിശാലമായ സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ പൗരാണിക ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. മേൽക്കൂരയുടെ മധ്യഭാഗത്തായി ഒരു വലിയ ചാൻഡലിയർ ഘടിപ്പിച്ച വിതാനത്തിൽ ചക്രാകാരത്തിലുള്ള കൊത്തുപണികൾ കാണാം. സഭാമണ്ഡപത്തിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മുന്നിലായി ഒരു സിംഹാസനത്തിൽ ഇസ്കോണിന്റെ സ്ഥാപകനായ സ്വാമി പ്രഭുപാദരുടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. കൊത്തുപണികളുള്ള തൂണുകളുടെ മുകൾഭാഗത്തായുള്ള സജ്ജത്തിന്റെ ഘടന കാരണം, ഇവിടെ ഒരേസമയം നൂറുകണക്കിന് ഭക്തർക്ക് ഇരുന്ന് പ്രഭാഷണങ്ങളോ കീർത്തനങ്ങളോ കേൾക്കാൻ സാധിക്കും. ശാന്തവും പ്രസന്നവുമായ ഈ സഭാമണ്ഡപത്തിൽ ഭക്തർക്ക് ധ്യാനിക്കുന്നതിനായി സൗകര്യമൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ സ്ഥലം സാമൂഹികവും മതപരവുമായ ഒത്തുചേരലുകൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നു.

സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ മുൻഭാഗത്തായി അന്തരാളവും മൂന്ന് ഗർഭഗൃഹങ്ങളുമുണ്ട്. മരത്തിൽ കൊത്തുപണികൾ ചെയ്ത ദേവകോഷ്ഠങ്ങളോടുകൂടിയ ദ്വാരശാഖകളുള്ള ഓരോ ഗർഭഗൃഹത്തിലും മനോഹരമായ വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. മധ്യത്തിലുള്ള പ്രധാന ഗർഭഗൃഹത്തിൽ രാധാ-കൃഷ്ണന്മാരുടെയും, ഇടതുവശത്ത് ശ്രീനിത്യാനന്ദ പ്രഭുവിന്റെയും ശ്രീചൈതന്യ പ്രഭുവിന്റെയും, വലതുവശത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണൻ, സുഭദ്ര, ബലരാമൻ എന്നിവരുടെയും വിഗ്രഹങ്ങളാണുള്ളത്. ഈ വിഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം ദിവസവും വിവിധ തരത്തിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിയിച്ച് അലങ്കരിക്കുന്നു. പ്രദക്ഷിണ വഴിയുടെ ഭിത്തികളിൽ കൃഷ്ണലീലകൾ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഈ വഴി ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്തുകൂടിയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്.

മുഖ്യ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന് പിന്നിലായി അല്പം ഉയരത്തിൽ ശ്രീ വെങ്കടേശ്വര അഥവാ ബാലാജിയുടെ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ദ്രാവിഡ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തുന്നതിനായി അമ്പത് മുതൽ അറുപത് വരെ പടികൾ കയറേണ്ടതുണ്ട്. ഉയരമുള്ളതും കൊത്തുപണികളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ ഈ ക്ഷേത്രഗോപുരത്തിൽ കലശങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. തിരുപ്പതിയിലെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാതൃകയിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിനായി കോട്ട കല്ലുകളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലായി ധ്വജസ്തംഭവും ഗരുഡ മണ്ഡപവുമുള്ള ഗർഭഗൃഹത്തിൽ ഭഗവാൻ ബാലാജിയുടെ ചതുർഭുജ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ദ്രാവിഡ രീതിയിലുള്ള അഭിഷേകവും പൂജാവിധികളുമാണ് നിത്യവും നടന്നു വരുന്നത്. ഒരേ പരിസരത്ത് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത പ്രാദേശിക ക്ഷേത്ര ശൈലികൾ അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്നത് ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ പ്രത്യേക ആകർഷണമാണ്.

ക്ഷേത്രത്തിൽ എല്ലാ ദിവസവും പുലർച്ചെ ൪:൩൦-ന് ദർശന ആരതിയും ഉച്ചയ്ക്ക് ൧൨:൩൦-ന് രാജഭോഗ് ആരതിയും നടത്തപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരം മൃദംഗത്തിന്റെയും ഇലത്താളത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ നടക്കുന്ന നാമസങ്കീർത്തനം ഭക്തർക്ക് പ്രധാന ആകർഷണമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തുന്ന ഓരോ ഭക്തർക്കും എല്ലാ ദിവസവും ഉച്ചയ്ക്ക് പ്രസാദം വിതരണം ചെയ്യുന്നു. മതപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ഇവിടെ ഭഗവദ്ഗീതയുടെയും ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിന്റെയും പഠന ക്ലാസുകൾ പതിവായി നടത്താറുണ്ട്. വിദ്യാർത്ഥികൾക്കായി ആത്മീയ കൗൺസിലിംഗ്, യുവാക്കൾക്കായി വ്യക്തിത്വ വികസനം, കോർപ്പറേറ്റ് മേഖലയിലുള്ളവർക്കായി സമ്മർദ്ദ നിയന്ത്രണ ക്യാമ്പുകൾ എന്നിവ ഈ കേന്ദ്രത്തിൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുകാരണം ഈ ക്ഷേത്രം ഭക്തിയുടെ കേന്ദ്രം എന്നതിലുപരി അറിവിന്റെയും ഉണർവിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വർഷത്തിലെ എല്ലാ പ്രധാന ഹിന്ദു ഉത്സവങ്ങളും വലിയ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ജന്മാഷ്ടമി ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏറ്റവും വലിയതും മനോഹരവുമായ അലങ്കാരങ്ങൾ നടത്താറുണ്ട്. രാമനവമി, ഗോവർദ്ധന പൂജ, ഹോളി, ദസറ തുടങ്ങിയ വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ദർശനത്തിനായി എത്തുന്നു. ഉത്സവകാലങ്ങളിൽ ഇവിടെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ, ഭജൻ, പ്രഭാഷണങ്ങൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഭക്തർക്ക് ദർശന സമയം രാവിലെ ൪.൩൦ മുതൽ ൧൧.൫൫ വരെയും വൈകുന്നേരം ൪.൩൦ മുതൽ രാത്രി ൮.൪൫ വരെയും ആണ്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• പൂനെ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും ബസ് സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും ൧൨ കി.മീ അകലെ
• സ്വാർഗേറ്റ് എസ്‌ടി സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്ന് ൮ കി.മീ അകലെ
• രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള പല നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചേരുന്നതിനായി വിമാനം, ട്രെയിൻ, ബസ് സർവീസുകൾ ലഭ്യമാണ്.
• പൂനെയിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് പി.എം.പി.എം.എൽ (PMPML) ബസ് സൗകര്യം
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പാർക്കിംഗ് ഏരിയ വരെ വരാവുന്നതാണ്.
• പരിസരത്ത് താമസത്തിനും പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിനുമുള്ള സൗകര്യം
• ബന്ധപ്പെടുക : ക്ഷേത്ര കാര്യാലയം, മൊ. ൮൪൧൧൮൪൫൦൦൦