ഘോഡപ്ദേവ് ക്ഷേത്രം

കേശവ് ബോർകർ ചാവ്, ഘോഡപ്ദേവ്, റേ റോഡ്, മുംബൈ

ഏകദേശം ൬ കോടി ൬൦ ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഉണ്ടായ ഭീമാകാരമായ അഗ്നിപർവ്വത സ്ഫോടനത്തിന്റെ ഓർമ്മ നിലനിർത്തുന്ന ചെറിയ എന്നാൽ സവിശേഷമായ ഒരു ക്ഷേത്രം ഘോഡപ്ദേവിലുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നുതന്നെയാണ് ഇവിടുത്തെ ദേവന് ‘ഘോഡപ്ദേവ്’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. പ്രകൃതി ആരാധന ഹിന്ദു മത പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ്, അവിടെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളെ ദിവ്യമായി കണക്കാക്കുന്നു; തൽഫലമായി, കല്ലുകളെപ്പോലും ദൈവമായി ആരാധിക്കുന്നു. ഇതിനൊരു ഉദാഹരണം ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കാണാം, ഇവിടെ ഘോഡപ്ദേവ് തണുത്തുറഞ്ഞ ലാവ ശിലയുടെ രൂപത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതൊരു ശക്തമായ ദേവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ചില ഭക്തരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഘോഡപ്ദേവ് ഹനുമാൻ സ്വാമിയുടെ ഒരു രൂപമാണ്.

ഭൂഗർഭശാസ്ത്രമനുസരിച്ച്, ഏകദേശം ൬ കോടി ൬൦ ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ‘ക്രിറ്റേഷ്യസ്’ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ, ഭൂമിയിലെ വലിയ വിള്ളലുകളിലൂടെ അഗ്നിപർവ്വത സ്ഫോടനങ്ങൾ (ഫിഷർ ഇറപ്ഷൻസ്) ഉണ്ടായി. ഭൂമിയുടെ ആഴത്തിൽ നിന്ന് വലിയ അളവിൽ ലാവ സാവധാനം പുറത്തുവരികയും കിലോമീറ്ററുകളോളം വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ലാവയുടെ പാളികൾ ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അടിഞ്ഞുകൂടി ‘ഡെക്കാൻ ട്രാപ്സ്’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഡെക്കാൻ വോൾക്കാനിക് പ്രൊവിൻസ്’ രൂപപ്പെട്ടു. മഹാരാഷ്ട്രയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം ഈ ലാവ സ്ഫോടനങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട ബസാൾട്ട് ശിലകളാൽ നിർമ്മിതമാണ്. മുംബൈയിലെ ദ്വീപുകളും ഈ സ്ഫോടനത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്. ആ പ്രകൃതി പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഒരു അവശിഷ്ടമാണ് ഘോഡപ്ദേവ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ലാവ ശിലയുടെ രൂപത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മുംബൈയിലെ പല സ്ഥലനാമങ്ങളെയും പോലെ, ‘ഘോഡപ്ദേവ്’ എന്ന പേരിന് പിന്നിലും ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ഈ പ്രദേശത്ത് പണ്ട് വലിയൊരു കുന്ന ഉണ്ടായിരുന്നു. മുംബൈ ചരിത്രകാരനായ നിതിൻ സാലുങ്കെയുടെ ‘അജ്ഞാത് മുംബൈ’ (അജ്ഞാതമായ മുംബൈ) എന്ന പുസ്തകമനുസരിച്ച്, ഈ കുന്ന ഘോഡപ്ദേവ് ക്ഷേത്രം മുതൽ ന്യൂ ഹിന്ദ് മിൽ പ്രദേശം വരെയും, മസ്ഗാവുവിന്റെ വടക്കൻ അതിർത്തി വരെയും വ്യാപിച്ചിരുന്നു.

പണ്ട് കടൽ ഈ കുന്നിൻ്റെ അടിവാരം വരെ എത്തിയിരുന്നു, അതിൻ്റെ മുകൾഭാഗത്ത് വലിയൊരു പാറ ഉയർന്നു നിന്നിരുന്നു. ഈ പാറയ്ക്ക് ഒരു കുതിരയുടെ തലയുടെ ആകൃതിയായിരുന്നു. കടലിൽ നിന്ന് വരുന്ന കോലി മത്സ്യത്തൊഴിലാളികൾക്ക് ഈ പാറ ഒരു പ്രധാന അടയാളമായിരുന്നു. പ്രകൃതിയെ ആരാധിച്ചിരുന്ന ആ കോലികൾ ഈ പാറയെ ദിവ്യമായി കരുതി ‘ഘോരപ്‌ദേവ്’ എന്ന് വിളിച്ചു, പിന്നീട് അത് ‘ഘോഡപ്‌ദേവ്’ എന്നായി മാറി. മുംബൈയെക്കുറിച്ച് എഴുതിയ ചില പഴയ ഇംഗ്ലീഷ് പുസ്തകങ്ങളിലും ഈ ദൈവത്തെ ‘ഘോരപ്‌ദേവ്’ എന്ന് പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ൧൮൮൯-ൽ ബാലകൃഷ്ണ ആചാര്യയും മോറോ വിനായക് ഷിങ്‌നെയും ചേർന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘മുംബൈ-ചാ വൃത്താൻത്’ എന്ന പുസ്തകത്തിലും ഘോഡപ്‌ദേവിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നുണ്ട്. അതിൽ ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു, “മസ്ഗാവോണിൻ്റെ അറ്റത്താണ് മോട്ടേച്ചെ മസ്ഗാവോൺ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇതിനടുത്ത് ഒരു ചെറിയ കുന്നുണ്ട്; ഈ കുന്നും അതിനു ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശവും ഘോഡപ്‌ദേവ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സ്ഥലത്തിന് ഘോഡപ്‌ദേവ് എന്ന് പേര് വരാൻ കാരണം, ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ ഈ കുന്നിൻ്റെ ആകൃതി ഒരു കുതിരയുടേതുപോലെ തോന്നിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ്.” ഈ കുന്നിൻ പ്രദേശം ൧൮൯൩-നും ൧൯൦൮-നും ഇടയിൽ ഇടിച്ചുനിരത്തി.

൧൮൫൭-ലെ വിപ്ലവത്തിന് ആറ് വർഷത്തിന് ശേഷം, ൧൮൬൩-ൽ ഗോവിന്ദ് നാരായൺ മഡ്ഗാവോങ്കറുടെ ‘മുംബൈ-ചെ വർണ്ണൻ’ എന്ന പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഘോഡപ്‌ദേവ് ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് അതിൽ പറയുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്, “ഘോഡപ്‌ദേവിൻ്റെ യഥാർത്ഥ പേര് ഖഡക്ദേവ് (പാറയുടെ ദൈവം) എന്നായിരിക്കണം, കാരണം അതൊരു വലിയ പാറയാണ്, അതിൻ്റെ മുൻഭാഗത്ത് സിന്ദൂരം പൂശി അതിനെ ഒരു ദൈവമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.” ‘മുംബൈ-ചാ വൃത്താൻത്’ എന്ന പുസ്തകത്തിൻ്റെ രചയിതാവിൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഈ സ്ഥലം വളരെ പുരാതനമാണ്. ആൺകുട്ടികൾ ജനിക്കുന്നതിനായി ഭക്തർ അടയ്ക്ക സമർപ്പിച്ച് ദൈവത്തിൻ്റെ അനുഗ്രഹം (കൗൾ) തേടാറുണ്ടെന്നും, കുട്ടികൾ ജനിച്ച ദമ്പതികൾ ഇവിടെ തൊട്ടിലുകളും ഊഞ്ഞാലുകളും കെട്ടി തങ്ങളുടെ നേർച്ചകൾ നിറവേറ്റാൻ തിരിച്ചെത്താറുണ്ടെന്നും പുസ്തകത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ഘോഡപ്‌ദേവിലെ ബാരിസ്റ്റർ നാഥ് പൈ മാർഗിലുള്ള (റേ റോഡ്) കേശവ് ബോർക്കർ ചാളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചൗൾ ഉടമയായ ബോർക്കറുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതാണ് ഈ ക്ഷേത്രം, ചൗളിൻ്റെ വലിയ ലോഹ ഗേറ്റിന് അല്പം അപ്പുറത്തായി ഇത് കാണാം.

ക്ഷേത്രത്തിന് മുൻവശത്തായി ഒരു ചെറിയ മുറ്റം ഉണ്ട്, അതിൽ ഉയരമുള്ള ഒരു കൽദീപസ്തംഭവും തുളസിത്തറയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദേവിയുടെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലും ഇവിടെയുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് കൊങ്കണി ശൈലിയിലുള്ള ചരിഞ്ഞ മേൽക്കൂരയോടുകൂടിയ ലളിതമായ നിർമ്മിതിയാണുള്ളത്, ഇത് ഒരു പഗോഡ പോലെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ മുകളിൽ ഒരു കലശം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. സഭാമണ്ഡപവും അതിനു മുന്നിൽ ദേവതയുടെ പീഠവും (ചൗതറ) ചേർന്നതാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടന. സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ ഭിത്തികളിൽ ഇരുമ്പ് ഗ്രില്ലുകൾ ഉണ്ട്, പ്രവേശന കവാടവും ഇരുമ്പ് വല കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. സഭാമണ്ഡപത്തിലെ പീഠം സ്റ്റീൽ റെയിലിംഗുകൊണ്ട് വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. നാല് വലിയ ഓട്ടു മണികളും ഒരു ചെറിയ ചാൻഡലിയറും മേൽക്കൂരയിൽ തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്നു. മുൻവശത്തെ പീഠത്തിൽ ഘോഡപ്‌ദേവിന്റെ വിശാലമായ ശിലയുണ്ട്, ഇതിന്റെ അടിഭാഗം കറുപ്പ് നിറത്തിലും മുകൾഭാഗം സിന്ദൂരമണിഞ്ഞതുമാണ്. ഈ ശിലയുടെ വലതുവശത്ത് കല്ലിൽ കൊത്തിയ പാദുകങ്ങളും, മുൻവശത്ത് വിവിധ ദേവതകളുടെ ചെറിയ ഓട്ടു വിഗ്രഹങ്ങളുമുണ്ട്.

ബോർക്കർ കുടുംബത്തിന്റെ ആറാം തലമുറയാണ് നിലവിൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടത്തിപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നത്. പൗഷ പൗർണ്ണമി നാളിൽ ഇവിടെ ദേവതയുടെ യാത്ര (ഘോഷയാത്ര) നടക്കുന്നു, ഈ സമയത്ത് ദേവതയുടെ പല്ലക്ക് എഴുന്നള്ളിക്കുന്നു. പ്രദേശത്തെ അനേകം ഭക്തർ ഈ ചടങ്ങിൽ പങ്കുചേരുന്നു. ഈ ദിവസം പ്രത്യേക ഭജനകൾ, കീർത്തനങ്ങൾ, മഹാപ്രസാദം, സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ എന്നിവയും സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഘോഡപ്‌ദേവ് ഭഗവാൻ ഹനുമാന്റെ ഒരു രൂപമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നതിനാൽ, ഹനുമാൻ ജയന്തി ഉത്സവവും വലിയ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കുന്നു. ഭക്തർക്ക് രാവിലെ ൬:൩൦ മുതൽ രാത്രി ൮:൩൦ വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനം നടത്താം.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജ് ടെർമിനസ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ൫ കി.മീ
• മുംബൈ സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും എസ്.ടി ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നും ൪ കി.മീ
• നഗരത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ബെസ്റ്റ് (BEST) ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം
• ഈ പ്രദേശത്ത് താമസത്തിനും പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിനുമായി നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്.