भीमनाथ महादेव मंदिर

सयाजीगंज, वडोदरा, जि. वडोदरा

वडोदरा (बडोदा), ज्याला प्राचीन काळी वटपद्रक किंवा वटपद्रपूर म्हणून ओळखले जात होते, हे नवनाथ महादेव देवतांनी संरक्षित केलेले एक ऐतिहासिक शहर आहे, ज्यापैकी भीमनाथ महादेव हे सहावे आहेत. आख्यायिकेनुसार, या ठिकाणचे शिवलिंग पांडव राजकुमार भीमाने आपल्या गदेने प्रहार केल्यानंतर तयार झाले. असे म्हटले जाते की आजही या शिवलिंगावर भीमाच्या गदेचे निशाण दिसतात. पौराणिक कथेनुसार, ऋग्वेदातील पवित्र गायत्री मंत्राचे रचनाकार ब्रह्मर्षी विश्वामित्रांनी येथे या शिवलिंगाची स्थापना केली होती. या मंदिराचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे ते पारंपरिक शिखराशिवाय आहे आणि त्यावर फक्त कळस आहे.

असे मानले जाते की या मंदिराचा पांडवांच्या वनवासाशी संबंध आहे. व्यासांनी लिहिलेल्या महाभारतात, सभा पर्व आणि वन पर्वात त्यांच्या वनवासाची कथा सांगितली आहे. फासे खेळात पराभव झाल्यामुळे पांडवांना १२ वर्षे वनवासात आणि १ वर्ष अज्ञातवासात घालवावे लागले. त्या काळात, त्यांनी महाराष्ट्रातील शूर्पारक (सोपारा) प्रदेशातून, तसेच गुजरात आणि सौराष्ट्रातून दक्षिणेकडे प्रवास केला असे मानले जाते. या ठिकाणाच्या महत्त्वाप्रमाणे, सर्व पांडव वटपद्रक (आताचे वडोदरा) च्या जंगलात थांबले होते.

भीम शिवपूजा केल्याशिवाय कधीही जेवत नसे. येथे आल्यावर तो शिवलिंगाच्या शोधात निघाला. खूप प्रयत्न करूनही त्याला शिवलिंग सापडले नाही. दरम्यान, इतर पांडवांना भूक लागली होती, परंतु भीम आपली पूजा पूर्ण करेपर्यंत ते जेवण करू शकत नव्हते. त्यावेळी, अर्जुनाने मातीच्या भांड्याला शिवलिंगासारखा आकार दिला आणि भीमाला सांगितले की त्याला शिवलिंग सापडले आहे.

भीमाने भक्तीभावाने त्याची पूजा केली. तथापि, जेवणानंतरच्या संभाषणात, अर्जुनाने “शिवलिंग” कसे बनवले होते हे उघड केले. आपण खऱ्या शिवलिंगाची नव्हे, तर मातीच्या भांड्याची पूजा केली हे लक्षात येताच, भीम क्रोधीत झाला आणि त्याने आपल्या गदेने ते फोडले. त्याच क्षणी, तुटलेल्या भांड्यातून एक खरे शिवलिंग प्रकट झाले. भीमाने पूजा केल्यामुळे, येथील देवतेला भीमनाथ महादेव म्हणून ओळखले जाते. मंदिराची सध्याची रचना वडोदराच्या गायकवाड राजवटीत बांधली गेली. अलीकडेच त्याचे नूतनीकरण करण्यात आले, ज्यामुळे मंदिराला त्याचे सध्याचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.

हे मंदिर वडोदरा येथील भीमनाथ पुलाजवळ एका उंच ठिकाणी वसलेले आहे. एक मोठे प्रवेशद्वार प्रवेशाची खूण आहे. काही पायऱ्या मंदिराच्या अंगणात घेऊन जातात, जे उंच भिंतींनी वेढलेले आहे आणि सर्वत्र फरसबंदी आहे. समोर नंदी मंडप आहे, ज्याच्याजवळ एका प्राचीन वटवृक्षाजवळ घुमटदार शिखर आहे. त्यात नंदीची एक मोठी दगडी मूर्ती आहे. नंदी मंडपासमोर एक कासव आहे. काही अंतरावर भीमनाथ महादेवाचे दगडी मंदिर उभे आहे. मंदिरात एक सभामंडप आणि दोन गर्भगृह आहेत. सभामंडपाच्या बाहेरील भिंतींवर शिव आणि कालभैरवाच्या मोठ्या प्रतिमा आहेत.

मुख्य सभागृहात रुंद दगडी खांब आहेत आणि एका मजबूत तुळईवर महादेवाची पितळी मूर्ती आहे. गर्भगृहात, जमिनीच्या पातळीवर, एक मोठे शिवलिंग आहे, जे पंचधातूच्या गोलाकार शालुंकेने (आधार) वेढलेले आहे. हे शिवलिंग वडोदरा येथील इतर मंदिरांमधील शिवलिंगांपेक्षा मोठे असल्याचे म्हटले जाते. दगडी शिवलिंगावरील काही खुणा भीमाच्या गदेच्या प्रहाराच्या असल्याचे स्थानिक श्रद्धेनुसार मानले जाते. शिवलिंगाभोवती एक उंच धातूची नागाची मूर्ती वेटोळे घालून आहे, ज्याच्या वर अभिषेक पात्र आणि एक सजावटी पितळी छत्री आहे. गर्भगृहातील संगमरवरी भिंतींच्या कोनाड्यांमध्ये गणपती, कार्तिकेय आणि पार्वतीच्या मूर्ती आहेत. कार्तिकेयाच्या चतुर्भुज संगमरवरी मूर्तीत वरच्या हातांमध्ये शिवलिंग आणि गणेशाची प्रतिमा आहे.

मुख्य सभागृहाच्या डावीकडे सोमनाथ महादेवाचे गर्भगृह आहे, जिथे सुमारे दहा पायऱ्या उतरून पोहोचता येते. तिथे पितळी आधारात एक शिवलिंग आहे, ज्याच्या वर एक मोठी तांब्याची नागाची मूर्ती आहे. मंदिराच्या अंगणात दोन छोटी शिव मंदिरे आणि एक हनुमान मंदिर आहे. गुजरात पवित्र यात्राधाम विकास मंडळाच्या अनुदानातून मंदिराच्या परिसराचे नूतनीकरण करण्यात आले. दररोज सकाळी ७:३० वाजता आणि संध्याकाळी ६:३० वाजता आरती केली जाते. दर सोमवारी भजन आणि कीर्तन आयोजित केले जातात. महाशिवरात्री आणि श्रावण महिना मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो, ज्यामुळे हजारो भाविक आकर्षित होतात. श्रावणात, पाटोत्सव (देवतेच्या स्थापनेचा वर्धापनदिन) साजरा केला जातो.

प्रमुख वैशिष्ट्ये

  • वडोदरा रेल्वे स्थानकापासून फक्त १ किमी अंतरावर
  • गुजरातच्या विविध शहरांमधून राज्य परिवहन आणि रेल्वे संपर्क
  • खाजगी वाहने मंदिरापर्यंत पोहोचू शकतात
  • जवळपास निवास आणि जेवणासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध
  • संपर्क: मंदिर कार्यालय, मो. ०७९२३९७७२२९
Back To Home