आणि ऐतिहासिक गाव आहे. रामायणकालीन आख्यायिकेनुसार, सीतामातेच्या शोधासाठी निघालेल्या वानरसेना आणि ऋक्षराज जांबुवंत यांनी या गावात एक रात्र मुक्काम केला होता. या जांबुवंताच्या वास्तव्यामुळेच या गावाला ‘जांब’ नाव पडले. या गावात अकराव्या शतकातील चालुक्य राजवटीत उभारलेले एक प्राचीन आणि शिल्पसमृद्ध पूर्वाभिमुख श्रीविष्णू मंदिर आहे. जमिनीपासून आठ फूट उंच भव्य दगडी अधिष्ठानावर बांधलेले हे मंदिर स्थापत्यशास्त्र व मूर्तींच्या अभ्यासासाठी महत्त्वपूर्ण मानले जाते. मंदिराच्या प्रदक्षिणामार्गावर सलग हत्तींची रांग म्हणजेच ‘गजथर’ कोरलेला असून, बाह्य भिंतींवर श्रीविष्णूंचे दशावतार, चोवीस रूपे, सुरेख सूरसुंदरी आणि विनम्र मुद्रेतील भक्त प्रल्हादाची दुर्मिळ मूर्ती पाहायला मिळते.
जांब हे गाव या प्रदेशातील एक जुने आणि शेतीप्रधान गाव म्हणून ओळखले जाते. जांब गाव ज्या परभणी क्षेत्रात येते, त्या भागाला प्राचीन काळात ‘प्रभावतीनगर’ म्हणून ओळखले जात असे. मौर्य साम्राज्याच्या काळात, म्हणजे इसवी सन पूर्व तिसऱ्या शतकात, हा भाग मुलक महाजनपद या प्राचीन राज्याचा एक भाग होता. त्यानंतरच्या काळात येथे सातवाहन राजवंशाची सत्ता आली. सातवाहन राजांच्या राजवटीत मराठवाडा प्रांतात मोठ्या प्रमाणावर शेतीचा विस्तार झाला आणि गोदावरी खोऱ्यात अनेक नवी गावे उभी राहिली. 
मध्ययुगीन काळात, विशेषतः अठराव्या शतकापासून हा संपूर्ण भूभाग हैदराबादच्या निजामाच्या अधिपत्याखाली आला. निजामाच्या राजवटीत दख्खनच्या पठारावरील कापूस उत्पादनावर आधारित अर्थव्यवस्थेमुळे जांबसारखी लहान गावे महत्त्वपूर्ण कृषि केंद्रे म्हणून विकसित झाली. निजामांच्या काळात इ.स. १८८४ मध्ये लागू करण्यात आलेल्या रयतवारी महसूल रचनेच्या दस्तऐवाजांमध्ये या भागातील ग्रामीण प्रशासनाची नोंद आढळते. इ.स. १९४८ मध्ये झालेल्या ‘ऑपरेशन पोलो’ या लष्करी कारवाईनंतर हैदराबाद संस्थान भारतात विलीन झाले आणि जांबसह संपूर्ण परभणी जिल्हा भारतीय संघराज्याचा भाग बनला.
या ऐतिहासिक गावाच्या अगदी मधोमध श्रीविष्णूंचे एक प्राचीन मंदिर उभे आहे. अकराव्या शतकात चालुक्य राजवटीच्या काळात उभारण्यात आलेले हे पूर्वाभिमुख मंदिर स्थापत्यशास्त्र आणि मूर्तींच्या अभ्यासासाठी अतिशय महत्त्वपूर्ण मानले जाते. परभणी जिल्ह्यात अनेक शिल्पसमृद्ध मंदिरे आढळतात. त्यामध्ये या मंदिराची गणना होते. हे संपूर्ण मंदिर जमिनीपासून सुमारे आठ फूट उंच अशा भव्य दगडी जोत्यावर म्हणजेच अधिष्ठानावर उभारण्यात आले आहे. 
मंदिराची मूळ रचना पूर्वाभिमुख मुखमंडप, दक्षिण व उत्तर दिशेला अर्धमंडप, मध्यभागी सभामंडप, अंतराळ आणि गर्भगृह अशा पारंपरिक चालुक्य स्थापत्य रचनेत होती. कालौघात या मंदिराचा मुखमंडप, दोन्ही बाजूंचे अर्धमंडप आणि सभामंडप पूर्णपणे भग्न झाले आहेत. असे असले तरी मंदिराचे उपपीठ, मुख्य अधिष्ठान, अंतराळ, गर्भगृह आणि मूर्तीपीठ आजही अतिशय सुस्थितीत टिकून आहेत. पूर्वी या मंदिराला पूर्व, दक्षिण आणि उत्तर अशा तिन्ही दिशांनी प्रवेशद्वारे होती. सद्यस्थितीत समोरील मुख्य प्रवेशमार्ग अस्तित्वात नाही. आता केवळ प्रवेशाच्या पायऱ्या आणि त्यांच्या बाजूला असलेली देवकोष्टके शिल्लक राहिली आहेत.
या शिल्पसमृद्ध मंदिराच्या गर्भगृहात मुख्य विष्णूमूर्तीच्या जागी अनेक वर्षे देवीची मूर्ती पूजली जात होती. त्यामुळे स्थानिक भाविक या देवालयाला ‘आईचे मंदिर’ म्हणून ओळखत असत. या मंदिरातील श्रीविष्णूंची मूळ प्राचीन मूर्ती परभणी शहरातील बालाजी मंदिरात सुरक्षित ठेवली असल्याचे सांगितले जाते. गर्भगृहातील प्राचीन मूर्तीपीठावर पूर्वी देवीची मूर्ती आणि तिच्या डावीकडे तिन शेंदूरचर्चित तांदळे पूजली जात होती. त्यानंतर नजीकच्या काळात, म्हणजेच नोव्हेंबर २०२५ मध्ये ग्रामस्थांनी या ठिकाणी श्रीविष्णूंच्या नवीन मूर्तीची पूर्ण विधिवत आणि शास्त्रोक्त प्रतिष्ठापना केली.
मंदिराच्या अंतराळाचे प्रवेशद्वार एकशाखीय पद्धतीचे आहे. या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूंना सुंदर ‘जालवातायन’ म्हणजेच कोरीव दगडी खिडक्या बसवलेल्या आहेत.
प्रवेशद्वाराच्या चौकटीवर सप्तमातृकांचे पटल कोरलेले आहे. द्वारशाखेच्या अगदी मध्यभागी म्हणजेच ललाटबिंबावर गणेशाचे सुंदर द्वारशिल्प दिसते. अंतराळात प्रवेश करताना दोन्ही बाजूंच्या भिंतींवरील देवकोष्टकांमध्ये दोन प्राचीन मूर्ती आहेत. डाव्या बाजूला बाहेरच्या भागात एक शेंदूरचर्चित उभी मूर्ती पाहायला मिळते. सध्या मंदिरासमोरील खुल्या जागेवर पत्र्याचे छप्पर टाकण्यात आले आहे. मंदिराचे अंतराळ उत्कृष्ट कलाकुसरीने नटलेले आहे. गर्भगृहाचे मुख्य प्रवेशद्वार पंचशाखीय पद्धतीचे आहे आणि त्यावर अतिशय सुरेख कोरीव काम केले आहे. या द्वारपट्टीच्या मध्यभागी असलेल्या ललाटबिंबावरही गणेशाचे शिल्प कोरलेले आहे. गर्भगृहाच्या वरच्या बाजूला निमुळते होत जाणारे शिखर आहे. त्यावर अनेक देवकोष्टके कोरलेली आहेत. या शिखराच्या माथ्यावर द्विस्तरीय आमलक आणि त्यावर कळश बसवलेला आहे.
या मंदिराच्या बाह्यांगावर अनेक शिल्पे कोरलेली आहे. मंदिराच्या पायथ्याशी संपूर्ण प्रदक्षिणामार्गावर एक सलग ‘गजथर’ म्हणजेच हत्तींची रांग कोरलेली आहे.
त्यामुळे हे संपूर्ण भव्य मंदिर हत्तींच्या पाठीवर पेललेले आहे, असा अप्रतिम भास होतो. मंदिराच्या बाह्य भिंतींवर श्रीविष्णूंच्या २४ रूपांमधील विविध मूर्ती आणि अनेक सूरसुंदरींच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. या सूरसुंदरींच्या शिल्पांवरील विविध भावमुद्रा आणि त्यांची आल्हाददायक अदाकारी पाहण्यासारखी आहे. मंदिराच्या बाह्यांगावर एका ठिकाणी प्रखर आणि उग्र चेहऱ्याची भैरवीची मूर्ती कोरलेली दिसते. या भैरवीच्या डाव्या हातामध्ये ‘खट्वांग’ नावाचे शस्त्र आहे. तिचा उजवा हात कालौघात खंडित झालेला आहे. या मूर्तीच्या गळ्यात सुंदर हार, कमरेला मेखला, मांड्यांवर मोत्यांच्या माळा आणि पायाशी मुंडमाळ कोरलेली आहे. या देवीच्या पायात तोडे हे दागिनेही स्पष्ट दिसतात.
मंदिराच्या मंडोवरावर, म्हणजेच बाह्य भिंतींच्या वरच्या भागावर सूरसुंदरी आणि इतर देवदेवतांच्या मूर्तींबरोबरच विनम्र मुद्रेतील भक्त प्रल्हादाची एक अत्यंत दुर्मिळ मूर्ती कोरलेली आहे. या मूर्तीच्या मुखावर अतिशय नम्र, सोज्ज्वळ आणि शांत भाव आहेत. ती मूर्ती कमरेपासून काहीशी पुढे झुकलेली आहे. प्रल्हादाच्या या मूर्तीच्या अंगावर मेखला, तोडे आणि ग्रीविका हे दागिने कोरलेले आहेत. त्याच्या जोडलेल्या हातांमध्ये एक मोत्यांची माळ दिसते. मूर्तीच्या मस्तकावर करंड मुकुट आहे. तिच्या पाठीमागे सुंदर प्रभावळ कोरलेली आहे. मंदिराच्या बाह्य भागावर विष्णूंचे दशावतार अतिशय बारीक कोरीव कामात रेखाटले आहेत. मंदिराच्या दक्षिण दिशेला असलेल्या एका देवकोष्टकामध्ये विष्णूंच्या वराह अवताराचे शिल्प आहे. 
तसेच पश्चिम दिशेकडील देवकोष्टकामध्ये श्रीविष्णूंची योगमुद्रेतील मूर्ती कोरलेली आहे. पद्मासनात बसलेल्या या विष्णूमूर्तीला चार हात आहेत. मूर्तीच्या वरच्या दोन हातांमध्ये शंख आणि चक्र धारण केलेले आहे. खालचे दोन्ही हात योगमुद्रेमध्ये आहेत. तिच्या उजव्या हातामध्ये ‘पद्म’ म्हणजेच कमळ धरलेले आहे. या मूर्तीवर विविध अलंकार कोरलेले आहेत. तिच्या पाठीमागे एक प्रभावळ आहे. चालुक्य आणि राष्ट्रकूट कालीन स्थापत्यात आढळणारी अशा प्रकारची वैशिष्ट्यपूर्ण योग विष्णूची मूर्ती लातूर जिल्ह्यातील उमरगा आणि तळीखेड येथील प्राचीन मंदिरांमध्येही आढळते.
गर्भगृहाच्या पाठीमागच्या बाह्य भिंतीवर गर्भगृहातील मूर्तीवरील अभिषेकाचे पवित्र तीर्थ बाहेर वाहून नेण्यासाठी एक ‘मकरप्रणाल’ म्हणजेच मकरीच्या मुखाचा पन्हाळ बसवलेला आहे. सामान्यतः शिवमंदिरांमध्ये हे तीर्थ वाहून नेण्यासाठी ‘गोमुख’ असते, तर विष्णू मंदिरांमध्ये अशा पद्धतीचे मकरप्रणाल आवर्जून बनवले जाते. या मकरप्रणालाच्या अगदी वरच्या बाजूला असलेल्या देवकोष्टकामध्ये भगवान नृसिंहाची उग्र मूर्ती कोरलेली आहे. 
या मंदिराच्या एका बाजूला पूर्वी प्राचीन काळातील एक दगडी बारव म्हणजेच विहीर अस्तित्वात होती, परंतु सद्यस्थितीत ती पूर्णपणे बुजवण्यात आली आहे. या शिल्पसमृद्ध ऐतिहासिक विष्णू मंदिराचा आणि येथील उत्कृष्ट शिल्पकलेचा अभ्यास करण्यासाठी दरवर्षी अनेक इतिहास संशोधक व वास्तुकला अभ्यासक येथे भेट देतात. या मंदिरावरील अद्वितीय सूरसुंदरींच्या शिल्पांचा विशेष विषय घेऊन मराठवाड्यातील अनेक विद्यार्थ्यांनी आपली ‘पीएच.डी.’ म्हणजेच डॉक्टरेट पदवी मिळवली असल्याचे सांगितले जाते.
या मंदिरात प्रामुख्याने वैष्णव संप्रदायाशी संबंधित पारंपरिक उत्सव साजरे केले जातात. त्यात आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला विशेष पूजा, भजन आणि कीर्तनाचे आयोजन केले जाते. श्रावण महिन्यात येणारी गोकुळाष्टमी म्हणजेच श्रीकृष्ण जन्माष्टमी हा या मंदिरातील एक मुख्य उत्सव आहे. या दिवशी भगवान विष्णूंचे अवतार असलेल्या श्रीकृष्णाच्या जन्मोत्सवानिमित्त मंदिरात रात्री विशेष धार्मिक विधी, महाआरती आणि पाळणा कार्यक्रम केला जातो. त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी दहीहंडीचा उत्सव पार पडतो. साधारणतः भाविकांसाठी हे मंदिर पहाटेपासून रात्री उशिरापर्यंत दर्शनासाठी खुले असते.
