மும்பாதேவி கோயில்,

புலேஷ்வர், மும்பை நகரம், மும்பை

மும்பாதேவி மும்பையின் ‘கிராமதேவதை’ ஆவார். இந்த ரட்சகியான தேவியின் பெயராலேயே இந்த மாநகரம் மும்பை என்று அழைக்கப்படுவதாகக் கூறப்படுகிறது. மும்பாதேவி மும்பையின் ஆதிவாசிகளான ஆகரி-கோலி சமூகத்தின் குலதெய்வம் ஆவார். குறைந்தது ௭௦௦ ஆண்டுகளாக மும்பை தீவில் வீற்றிருக்கும் மும்பாதேவியின் புலேஷ்வர் கோயில் பதினெட்டாம் நூற்றாண்டில் கட்டப்பட்டது. இக்கோயிலில் தேவி பார்வதியின் ரூபத்தில் வழிபடப்படுகிறார். இக்கோயிலில் ஜகதம்பா மற்றும் அன்னபூரணா மாதாவிற்கும் தனித்தனி சன்னதிகள் உள்ளன. சக்தி மற்றும் செழுமையின் தெய்வமான இவரை தரிசிக்க மும்பை மட்டுமின்றி, வெளியூர்களில் இருந்தும் பக்தர்கள் தினமும் வரிசையில் காத்திருக்கின்றனர்.

மும்பை என்ற நகரத்தின் பெயர் மும்பாதேவியின் பெயரிலிருந்து வந்ததே என்பது இப்போது அனைவரும் ஏற்றுக்கொண்ட உண்மை. இந்த பெயரின் வரலாறு மிகவும் சுவாரஸ்யமானது. பதினைந்தாம் நூற்றாண்டின் கடைசி தசாப்தம் வரை இங்கு நகரமும் இல்லை, அதற்கு மும்பை என்ற பெயரும் இல்லை. இங்கு பெரிய குலாபா, சிறிய குலாபா, மசகான், பரேல், வொர்லி, மாதுங்கா மற்றும் மாஹிம் என ஏழு தீவுகள் இருந்தன. கிரேக்க கணிதவியலாளர் மற்றும் புவியியலாளர் கிளாடியஸ் தாலமி, கி.பி. ௧௫௦-இல் இந்த தீவுகளை அபராந்தத்தின் ‘ஹெப்டனேசியா’ என்று குறிப்பிட்டுள்ளார். போர்த்துகீசியர்கள் மாஹிம் தீவில் முதன்முதலில் கால் பதித்தது ௨௧ ஜனவரி ௧௫௦௯ அன்று. பின்னர் கி.பி. ௧௫௩௪-இல் குஜராத்தின் சுல்தான் பகதூர் இந்த தீவுகளை போர்த்துகீசியர்களிடம் ஒப்படைத்தார். போர்த்துகீசியர்கள் இந்த தீவை ‘பான் விடா’, ‘புவான் பாஹியா’, ‘பாம்பைம்’ போன்ற பெயர்களால் அழைத்து வந்தனர். இந்த பெயர்கள் மருவி பாம்பே என்றும், அதிலிருந்து மும்பை என்றும் பெயர் வந்ததாகக் கூறப்படுகிறது.

இருப்பினும், எஸ். எம். எட்வர்ட்ஸின் ‘தி ரைஸ் ஆஃப் பாம்பே – ஏ ரிட்ரோஸ்பெக்ட்’ (௧௯௦௨) என்ற ஆய்வு நூல் மற்றும் ‘கிரேட்டர் பாம்பே கெசட்டியர்’ தொகுதி ௧ ஆகியவை இந்த கருத்தை மறுக்கின்றன. எட்வர்ட்ஸ் தெளிவாகக் கூறியுள்ளதாவது, இந்த நகரத்தின் உண்மையான பெயர் மும்பை என்பதே. போர்த்துகீசியர்கள் அதை பாம்பைம் என்றும், ஆங்கிலேயர்கள் பாம்பே என்றும் மாற்றினர். இந்த பெயர் நிச்சயமாக மும்பாதேவியின் பெயரிலிருந்தே வந்தது. ‘தி ஆரிஜின் ஆஃப் பாம்பே’ (௧௯௦௦) என்ற புத்தகத்தில் வரலாற்றாசிரியர் ஜே. கெர்சன் டா குன்ஹாவும் இதை உறுதிப்படுத்தியுள்ளார்.
மும்பாதேவி என்ற பெயர் குறித்து பல ஐதீகங்கள் சொல்லப்படுகின்றன. ஸ்ரீ மும்பாதேவி கோயில் அறக்கட்டளை ௧௯௮௫-இல் வெளியிட்ட ‘சக்திதத்வ அனே சிவதத்வ’ என்ற குஜராத்தி புத்தகத்தில், ஜே. எச். தவே ஒரு ஐதீகத்தைக் குறிப்பிட்டுள்ளார். அதன்படி, ராவணனின் மாமனான மாரீசன் எந்த தேவியை குலதெய்வமாக வழிபட்டானோ, அந்த தேவி சௌராஷ்டிரத்தில் மாமாயி என்று அழைக்கப்படுகிறாள். சௌராஷ்டிரத்திலிருந்து மும்பைக்கு நான்கைந்நூறு ஆண்டுகளுக்கு முன்பு வந்த குஜராத்தி வணிகர்கள் இந்த தேவியை இங்கு பிரதிஷ்டை செய்தனர். மாமாயி என்பதிலிருந்து மும்பாதேவி என்று பெயர் வந்ததாகக் கூறப்படுகிறது. இருப்பினும், ‘கேம்பிரிட்ஜ் யுனிவர்சிட்டி பிரஸ்’ வெளியிட்ட மாரிகா விக்ஜியானி மற்றும் ஜெயந்த் பாபட் ஆகியோரின் ‘மும்பாதேவி அண்ட் த அதர் மதர் காடசஸ் இன் மும்பை’ (மார்ச் ௨௦௦௯) என்ற ஆய்வறிக்கையில் இந்த ஐதீகம் குறித்து சந்தேகம் எழுப்பப்பட்டுள்ளது. இந்த ஐதீகத்திற்கு வேறு எந்த ஆதாரமோ அல்லது விளக்கமோ இல்லை என்று அந்த ஆசிரியர்கள் குறிப்பிட்டுள்ளனர்.

மும்பாதேவி குறித்த ஒரு பிரபலமான ஐதீகம் கோலி சமூகத்துடன் தொடர்புடையது. கோவிந்த் நாராயண் மாட்காவ்கரின் ‘மும்பைச்சே வர்ணன்’ (௧௮௬௩) புத்தகத்தின்படி, மும்பாதேவி கோலிகளின் குலதெய்வம், இதை முங்கா என்ற கோலி பெண்மணி நிறுவினார். ‘இந்துக்களின் சாஸ்திரப்படி அவர் தனது பெயரையே முங்கா தேவி என்று வைத்தார். அந்தப் பெயரே மும்பாதேவி என்று மாறியிருக்கலாம். அல்லது ஏதேனும் ஒரு பிராமணர் ‘கா’ என்ற எழுத்திற்குப் பதிலாக ‘பா’ என்ற எழுத்தைப் பயன்படுத்தியிருக்கலாம்.’ இந்த தேவியின் பெயர் குறித்த ஒரு ஐதீகம் ௫௨ சுலோகங்கள் கொண்ட சமஸ்கிருத மகாத்மியத்தில் உள்ளது. அதன்படி, ‘முன்பு மும்பாரகன் என்ற ஒரு மகா அரக்கன் இந்த தீவில் இருந்தான். அவன் தவம் செய்து பிரம்மதேவனை மகிழ்வித்து, தனக்கு யாரிடமிருந்தும் மரணம் ஏற்படக்கூடாது என்றும், எப்போதும் வெற்றி பெற வேண்டும் என்றும் வரம் கேட்டான். பிரம்மதேவன் அவனது விருப்பத்தை நிறைவேற்றினார். அதனால் அவன் பூமியில் உள்ள மக்களையும் தேவர்களையும் துன்புறுத்தத் தொடங்கினான். அப்போது அனைத்து தேவர்களும் விஷ்ணுவிடம் சரணடைந்து, அந்த அரக்கனை அழிக்குமாறு வேண்டினர். அப்போது விஷ்ணு, சிவன் உள்ளிட்ட தேவர்கள் தங்கள் சக்தியை ஒன்றிணைத்து அந்த அரக்கனை அழிக்க தேவியை உருவாக்கினர். அந்த தேவி மும்பாரகனை மரணப் படுக்கையில் வீழ்த்தி பூமியில் தள்ளினாள். அப்போது அந்த அரக்கன் தேவியிடம் சரணடைந்தான். அவன் தேவியை துதித்தான். அப்போது தேவி அவனிடம் வரம் கேட்கச் சொன்னாள். அதற்கு அவன், எனது பெயர் உனது பெயருடன் சேர்ந்து இருக்க வேண்டும், அது உலகில் எப்போதும் புகழுடன் இருக்க வேண்டும் என்று கூறினான்.’ இந்த மும்பாரக அரக்கனின் பெயரிலிருந்தே தேவி மும்பாதேவி என்ற பெயரைப் பெற்றாள். மும்பாதேவி அறக்கட்டளையின் அதிகாரப்பூர்வ இணையதளத்திலும் இந்த ஐதீகம் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. கோவிந்த் நாராயண் மாட்காவ்கர், ‘இந்த அரக்கன் ஒருவேளை முதல் முபாரக்காக இருக்கலாம்’ என்று கூறியுள்ளார். ஜே. எச். தவே மற்றும் ௧௮௯௫-இல் ‘தி இந்து டெம்பிள்ஸ் ஆஃப் பாம்பே’ என்ற புத்தகத்தை வெளியிட்ட கிருஷ்ணராவ் ரகுநாத்ஜி நவால்கர் என்கிற கே. ரகுநாத்ஜியும் இதே கருத்தை வெளிப்படுத்தியுள்ளனர்.

‘தி கெசட்டியர் ஆஃப் பாம்பே சிட்டி அண்ட் ஐலேண்ட்’ (தொகுதி ௧)-இன் படி, முபாரக் ஷா முதலாம் என்பவர் பதினான்காம் நூற்றாண்டின் குஜராத் சுல்தான் ஆவார். கி.பி. ௧௩௧௮-இல் அவர் மாஹிம் மற்றும் சால்ஷெட் பகுதிகளைக் கைப்பற்றினார். அப்போது முஸ்லிம் படைகள் இங்குள்ள மகாலட்சுமி மற்றும் மும்பாதேவி கோயில்களை இடித்தன. தேவியின் மூலக் கோயில் நிறுவப்பட்டதற்கான சரியான வரலாறு தெரியவில்லை. ஆனால், மும்பையின் ஆதி அரசன் பிரதாப் பிம்பின் தளபதி பாலகிருஷ்ணராவ் சோம்வன்ஷி, கி.பி. ௧௧௪௨-இல் வாலுகேஷ்வர் வரையிலான பகுதியை தனது கட்டுப்பாட்டில் கொண்டு வந்தபோது, அங்கு வாலுகேஷ்வரைப் போலவே மும்பாதேவியின் கோயிலும் இருந்தது. மும்பையில் தற்போது சத்ரபதி சிவாஜி மகாராஜ் டெர்மினஸ் (சிஎஸ்எம்டி, முன்னதாக விக்டோரியா டெர்மினஸ்) இருக்கும் இடத்தில் முன்பு ‘பாஷி தலாப்’ (தூக்கு மேடை குளம்) இருந்தது. இந்தக் குளத்திற்கு அருகில் மும்பாதேவியின் மூலக் கோயில் இருந்தது. மும்பை கோட்டையைச் சுற்றி புதிய மதில் சுவர் கட்டுவதற்காக அக்கோயில் அங்கிருந்து மாற்றப்பட்டது. ‘கிரேட்டர் பாம்பே டிஸ்ட்ரிக்ட்’ (தொகுதி ௧) கெசட்டியரின்படி, இந்த நிகழ்வு கி.பி. ௧௭௬௬-இல் நடந்தது. கோவிந்த் நாராயண் மாட்காவ்கரின் கூற்றுப்படி, பாஷி தலாபில் இருந்த மூலக் கோயிலுக்கு உண்மையான வாரிசு யாரும் இல்லாததால், கிழக்கு இந்திய கம்பெனி அரசு அந்த ஆலயத்தின் மதிப்பை நிர்ணயித்து அதை இடித்தது. இந்தக் கோயிலை தற்போதைய இடத்தில் எழுப்பும் பொறுப்பு பாண்டுஷேத் சோனாரிடம் ஒப்படைக்கப்பட்டது. அவர் அக்காலகட்டத்தின் புகழ்பெற்ற வணிகரும், அரசு தர்பாரில் செல்வாக்கு மிக்க மரியாதைக்குரிய மனிதரும் ஆவார். அவரே புலேஷ்வரில் தற்போதுள்ள இடத்தில் இந்த ஆலயத்தை எழுப்பினார். பிரிட்டிஷ் பயணக் குறிப்பாளர் மரியா கிரஹாம் (லேடி கால்காட்) எழுதிய ‘ஜர்னல் ஆஃப் ஏ ஷார்ட் ரெசிடென்ஸ் இன் இந்தியா’ என்ற புத்தகத்தில் புதிய மும்பாதேவி ஆலயத்தைப் பற்றிய குறிப்பு காணப்படுகிறது. மரியா கிரஹாம் அவர்கள் ௧௫ ஆகஸ்ட் ௧௮௦௯ அன்று இந்த ஆலயத்திற்கு நேரில் வருகை தந்திருந்தார். அவர் எழுதுகையில், ‘பம்பாயில் உள்ள மிகப்பெரிய பகோடா (ஆலயம்) கோட்டையிலிருந்து சுமார் ஒன்றரை மைல் தொலைவில் பிளாக் டவுனில் உள்ளது. இது மும்பாதேவிக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்டது. அவளது திருவுருவம் மற்றும் அடையாளங்களைக் கொண்டு பார்க்கையில், அவள் சிவனின் மனைவியான பார்வதியாக இருக்க வேண்டும் என்று தோன்றுகிறது. உயர்ந்த சுவர்களால் சூழப்பட்ட பெரிய சதுக்கத்திற்குள் ஒரு அழகான குளம் உள்ளது. அது கற்களால் கட்டப்பட்டுள்ளது மற்றும் நீர் மட்டத்திற்கு ஏற்ப பக்தர்கள் நீராடுவதற்கு வசதியாக படிகள் அமைக்கப்பட்டுள்ளன. குளத்தைச் சுற்றி பிராமணர்களின் வீடுகள், பயணிகளுக்கான தங்குமிடம் (தர்மசாலா) மற்றும் பல்வேறு தெய்வங்களின் ஆலயங்கள் உள்ளன. இவற்றில் ஒரு ஆலயத்தில் அழகாக செதுக்கப்பட்ட மும்மூர்த்தி வடிவம் உள்ளது. இது ஒரு பிரம்மாண்டமான அரைச் சிலையைப் போன்றது மற்றும் மூன்று முகங்களைக் கொண்டது. நடுவில் உள்ள முகம் படைப்புக் கடவுளான பிரம்மதேவருடையது, வலதுபுறம் உள்ள முகம் சம்ஹாரக் கடவுளான சிவனுடையது மற்றும் இடதுபுறம் உள்ள முகம் காக்கும் கடவுளான விஷ்ணுவினுடையது. இந்த தெய்வங்களுக்கு தினமும் அரிசி, பழங்கள், பால் மற்றும் மலர்கள் அர்ப்பணிக்கப்படுகின்றன மற்றும் அவற்றின் மீது இடைவிடாது நீராபிஷேகம் செய்யப்படுகிறது.’ (ஜர்னல் ஆஃப் ஏ ஷார்ட் ரெசிடென்ஸ் இன் இந்தியா, இரண்டாம் பதிப்பு, ௧௮௧௩, பக். ௧௪). கிரஹாம் குறிப்பிட்ட மும்பாதேவியின் குளத்தை சேத் நாகர்தாஸ் நவலகா கட்டியிருந்தார்.

புலேஷ்வரில் உள்ள பெரிய சாலையில் பல கடைகளின் நெரிசலுக்கு மத்தியில் மும்பாதேவி ஆலய வளாகத்தின் நுழைவாயில் உள்ளது. இங்குள்ள தரிசன வரிசை மற்றும் பக்தர்களின் கூட்டத்தைக் கொண்டே இதை எளிதில் கண்டறியலாம். ஒரு நகாரகானா (முரசு மண்டபம்) போன்ற இந்த நுழைவாயிலின் மேல் மண்டபத்தில் நடுப்பகுதியில் பதினெட்டு கரங்களைக் கொண்ட துர்க்காதேவியின் திருவுருவம் வீற்றிருக்கிறது. இங்கே தேவி அசுரர்களை அழிக்கும் வடிவில் (தைத்யசம்ஹாரிணி) அருள்பாலிக்கிறாள். இந்த திருவுருவத்தின் பக்கவாட்டில் இரண்டு முனிவர்களின் சிலைகள் உள்ளன. மேல் பகுதியில் மூன்று கலசங்கள் உள்ளன. இங்கிருந்து பூஜை பொருட்கள் மற்றும் பிற பொருட்களின் கடைகளின் நெரிசலுக்கு இடையே சிறிது தூரம் சென்ற பிறகு, இரண்டரை நூற்றாண்டுகள் பழமையான இந்த தேவியின் ஆலயம் வருகிறது. ஆலயத்தின் முன்பகுதியில் சிறிய பிரகாரம் உள்ளது. அதன் மேல் பக்தர்களின் வசதிக்காக யானையின் முதுகு போன்ற வடிவத்தில் (கஜபிருஷ்டம்) கூரை அமைக்கப்பட்டுள்ளது. இந்த பிரகாரத்தில் ஒரு பெரிய தூண் உள்ளது. அதன் அருகிலேயே சங்கின் பெரிய வடிவம் நிறுவப்பட்டுள்ளது. இங்கே அருகிலேயே பெரிய ஹோம குண்டமும் உள்ளது. ஆலயத்தின் படிகளுக்கு முன்னால் பெரிய தங்க நிற திரிசூலம் உள்ளது. தேவியின் இந்த ஆலயம் உயர்ந்து பிரம்மாண்டமாக, பளிங்குக் கற்களால் கட்டப்பட்டுள்ளது. சபா மண்டபம் மற்றும் கருவறை என இந்த ஆலயத்தின் அமைப்பு உள்ளது. ஆலயத்தின் கோபுரம் நாகர கட்டிடக்கலை பாணியிலான உருஷ்ருங்கி முறையில் உள்ளது. அதன் மேல் ஆமலக்கமும் கலசமும் உள்ளன. கோபுரத்தின் உச்சியில் தர்மக்கொடி பறந்து கொண்டிருக்கிறது. ஆலயத்தின் சபா மண்டபம் சுமார் இரண்டு மாடி உயரத்திற்கு உள்ளது. சபா மண்டபத்திற்கு மூன்று நுழைவாயில்கள் உள்ளன. இதில் இரண்டு நுழைவாயில்கள் அகலமாகவும், மூன்றாவது ஒப்பீட்டளவில் சிறியதாகவும் உள்ளது. இந்த நுழைவாயில்களின் வளைவுகளில் மகர தோரணங்கள் உள்ளன. அந்த இடங்களில் சுரசந்தரிகளின் சிலைகளும், சங்கு மற்றும் வீணை வாசிக்கும் தவசிகளின் சிலைகளும் உள்ளன. இரண்டு வளைவுகளுக்கு இடையில் மேல் பகுதியில் பதினெட்டு கரங்களைக் கொண்ட தைத்யசம்ஹாரிணி துர்க்கா மாதாவின் திருவுருவம் வீற்றிருக்கிறது.

இங்குள்ள தரிசன வரிசை வழியாக சபா மண்டபத்திற்குள் நுழையலாம். நேராகவே ஆலயத்தின் கருவறைகள் உள்ளன. இந்த கருவறைகளின் முன்பகுதி செதுக்கப்பட்ட வேலைப்பாடுகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளது. கருவறைகளின் நுழைவாயில்களில் வேலைப்பாடு செய்யப்பட்ட தங்கத் தகடு பதிக்கப்பட்டுள்ளது. மும்பாதேவியின் கருவறை வாசலின் மேல் பகுதியில் விநாயகரின் திருவுருவம் உள்ளது. உள்ளே உயர்ந்த பளிங்கு பீடத்தில் மும்பையின் காவல் தெய்வமான மும்பாதேவி வீற்றிருக்கிறாள். தேவியின் மூலத் திருவுருவம் கருங்கல்லால் ஆனது மற்றும் அது நின்ற கோலத்தில் உள்ளது. தேவிக்கு வஸ்திரங்கள், ஆபரணங்கள் மற்றும் மலர் மாலைகளால் அலங்காரம் செய்யப்பட்டுள்ளது. தேவியின் கண்கள் பெரிய அளவில் உள்ளன. அவள் மூக்கில் மராத்திய ஆபரணமான ‘நத்’ (மூக்குத்தி) அணிந்துள்ளாள். விசேஷ பண்டிகைகள் மற்றும் உற்சவ காலங்களில் தேவியின் முகத்தில் தங்க முகமூடி அணிவிக்கப்படுகிறது. தேவியின் தலையில் தங்க கிரீடம் உள்ளது. அவளுக்கு முன்னால் தங்க முலாம் பூசப்பட்ட சிங்கத்தின் முகம் தெரிகிறது. தேவிக்கு முன்னால் ஒரு பித்தளை ஸ்டாண்டில் வாள் வைக்கப்பட்டுள்ளது. தேவியின் இந்த திருவுருவம் பழங்காலத்திலிருந்தே உள்ளது. மும்பாதேவியின் கருவறைக்கு அருகில் உள்ள மிகவும் அலங்கரிக்கப்பட்ட கருவறையில் உள்ள மகுடங்களில் ஜகதம்பா மாதா மற்றும் அன்னபூரணா தேவியின் திருவுருவங்கள் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டுள்ளன. ஜகதம்பாவின் திருவுருவம் பளிங்குக் கல்லால் ஆனது. இங்கே தேவி சிங்கத்தின் மீது அமர்ந்துள்ளாள். இந்த திருவுருவத்தின் அருகில் தேவியின் சிறிய பித்தளை திருவுருவம் உள்ளது. அன்னபூரணா தேவியின் திருவுருவம் மூலக் கல்லால் ஆனது மற்றும் அதற்கு குங்குமம் (செந்தூரம்) பூசப்பட்டுள்ளது. திருவுருவத்தின் மூலக் கல்லின் மீது வெள்ளித் தகடு பொருத்தப்பட்டுள்ளது. ௧௮௯௫-ஆம் ஆண்டில் கிருஷ்ணராவ் ரகுநாத்ஜி நவல்கர் என்கிற கே. ரகுநாத்ஜி மும்பாதேவியைப் பற்றி எழுதி வைத்தபோது, அப்போது இங்கே மும்பாதேவி மற்றும் அன்னபூரணா தேவியின் திருவுருவங்கள் மட்டுமே இருந்தன. இங்கே நவராத்திரி காலத்தைத் தவிர மற்ற நேரங்களில் மும்பாதேவி மற்றும் ஜகதம்பா மாதாவின் வாகனங்கள் மாற்றப்படுகின்றன. தேவியின் வஸ்திரங்களும் வாரத்திற்கு ஏற்ப மாற்றப்படுகின்றன. ஆலய பூசாரிகள் அளித்த தகவலின்படி, இங்கே திங்கட்கிழமை வெள்ளை, செவ்வாய்க்கிழமை சிவப்பு, புதன்கிழமை பச்சை, வியாழக்கிழமை மஞ்சள், வெள்ளிக்கிழமை இளம்பச்சை, சனிக்கிழமை நீலம், மற்றும் ஞாயிற்றுக்கிழமை மீண்டும் சிவப்பு நிற வஸ்திரங்களால் தேவிக்கு அலங்காரம் செய்யப்படுகிறது.

இந்த ஆலயத்தின் ஒரு சிறப்பு அம்சம் இங்குள்ள ஸ்ரீயந்திரம். மும்பாதேவியின் கருவறையில் இந்த தங்க ஸ்ரீயந்திரம் வைக்கப்பட்டுள்ளது. காஞ்சி காமகோடி பீடத்தின் சங்கராச்சாரியார் ஜெயேந்திர சரஸ்வதி அவர்களால் பூஜிக்கப்பட்ட ஸ்ரீயந்திரம் இது. இதற்கு இங்கே நவராத்திரியின் போது ராஜோபசாரம் எனப்படும் சிறப்பு பூஜை செய்யப்படுகிறது. நவமி அன்று ஆலயத்திற்கு முன்னால் ஹோமம் செய்து இந்த பூஜை நிறைவு பெறுகிறது.

இந்த ஆலயத்தில் அதிகாலையிலிருந்தே பக்தர்கள் தரிசனத்திற்காகக் கூடுகிறார்கள். ஆலயத்தில் காலை ௬.௩௦ முதல் இரவு ௯ மணி வரை பக்தர்கள் தேவியைத் தரிசிக்கலாம். நவராத்திரி காலத்தில் தரிசன நேரம் அதிகாலை ௫.௩௦ முதல் இரவு ௧௦.௩௦ வரை இருக்கும். ஆலயத்தில் தினமும் காலை ௫.௩௦ மணிக்கு ஆரத்தி நடைபெறுகிறது. அதன் பிறகு காலை ௯.௩௦ மணிக்கு முக்கிய ஆரத்தி, ௧௧.௩௦ மணிக்கு பால் மற்றும் பழங்களின் நைவேத்தியம் மற்றும் ஆரத்தி, மாலை ௬.௩௦ மணிக்கு தூபாரத்தி, இரவு ௮ மணிக்கு முக்கிய ஆரத்தி மற்றும் ௧௦.௧௫ மணிக்கு சயன ஆரத்தி நடைபெறுகிறது. தேவியின் முக்கிய ஆரத்திகளின் போது ஆலயத்தில் பக்தர்கள் கூட்டம் அதிகமாக இருக்கும். இந்த ஆலயத்தில் ஆண்டில் சாரதீய, சைத்ர, ஆஷாட மற்றும் மாக் ஆகிய நான்கு நவராத்திரி உற்சவங்கள் கொண்டாடப்படுகின்றன. அக்காலகட்டத்தில் புலேஷ்வரில் உள்ள இந்த ஆலய வளாகம் ஒரு பெரிய திருவிழாவைப் போல காட்சியளிக்கும். இது தவிர ஆலயத்தில் ராமநவமி, அனுமன் ஜெயந்தி, மகாவீர ஜெயந்தி, கிருஷ்ண ஜெயந்தி ஆகிய உற்சவங்களும் கொண்டாடப்படுகின்றன. ஒவ்வொரு ஆண்டும் கார்த்திகை பிரதமையன்று இங்கே மும்பாதேவி அன்னகூட உற்சவம் நடைபெறுகிறது, அதேபோல் ஒவ்வொரு பௌர்ணமியன்றும் நவச்சண்டி யாகம் செய்யப்படுகிறது. மாக் ஏகாதசி ஆலயத்தின் ஸ்தாபன தினமாக (பாட்டோத்சவம்) கொண்டாடப்படுகிறது. மும்பை மக்களின் நம்பிக்கை மற்றும் பக்தியின் மையமாகத் திகழும் இந்த ஆலயத்தில் நடைபெறும் அனைத்து உற்சவங்களின் போதும் பக்தர்களின் கூட்டம் பெருமளவில் இருக்கும். இந்த ஆலயத்திற்கு அருகில் இந்திராயணி அம்பாஜி ஆலயம் உள்ளது. அதில் அம்பா மாதாவின் தானிய வடிவிலான (தாந்துல்) திருவுருவம் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்டுள்ளது.

பயனுள்ள தகவல்

• சத்ரபதி சிவாஜி மகாராஜ் டெர்மினஸ் ரயில் நிலையத்திலிருந்து ௨.௫ கி.மீ தொலைவில்
• மும்பை சென்ட்ரல் ரயில் நிலையம் மற்றும் எஸ்டி நிலையத்திலிருந்து ௩ கி.மீ தொலைவில்
• நகரின் பல்வேறு பகுதிகளிலிருந்து பெஸ்ட் (BEST) பேருந்து வசதி
• தனியார் வாகனங்கள் கோயில் வரை வரலாம்
• இப்பகுதியில் தங்குவதற்கும் உணவிற்கும் பல வசதிகள் உள்ளன
• தொடர்பு : கோயில் அலுவலகம், தொலைபேசி எண். ௦௨௨-௨௨௪௨௪௩௩௩