हिंदू धर्मात शैव, वैष्णव व शाक्त हे प्रमूख पंथ आहेत व देवी पार्वती ही शाक्त पंथाची मुख्य देवता आहे. महादेवाची पत्नी पार्वती देवीची अनेक रूपातील मंदिरे आहेत. महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपिठे, भारतातील एकावन्न शक्तिपिठे ही पार्वती देवीची रुपे मानली जातात. देवीला अंबाबाई, तुळजाभवानी, सप्तशृंगी, यमाई, जोगाई, दुर्गा, काली अशा विविध नावांनी ओळखली जाते. परंतू भूम तालुक्यातील रामकुंड गावात पार्वती देवीचे श्रीरामाची आई अर्थात रामाई या नावाने प्रसिद्ध मंदिर आहे. येथील देवी नवसाला पावते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
या मंदिराचे हेमाडपंती स्थापत्यशैलीतील बांधकाम सुमारे आठशे ते हजार वर्षापूर्वीचे आहे. मंदिराची अख्यायिका अशी की रावणाने सीतेचे अपहरण केल्याने श्रीराम सीतेच्या वियोगाने व्याकूळ होऊन ‘सीते, सीते…’ अशा हाका मारत रानावनात फिरू लागले. ते पाहून राम खरेच विष्णूचा अवतार आहे का, असा पार्वतीला संशय आला. तेव्हा रामाची परीक्षा पाहण्यासाठी पार्वती सीतेचे रूप धारण करून रामासमोर प्रकट झाली. रामाने पार्वतीला लगेचच ओळखले व ‘आईं, आपण सीतेचे रूप धारण करून का फिरत आहात?’ असा प्रश्न केला. रामाने आई हाक मारल्याने पार्वती माता रामाची आई अर्थात रामाई हे नाव धारण करून येथेच स्थापित झाली.
अशीच आख्यायिका गावाच्या रामकुंड नावाबाबत सांगितली जाते ती अशी की श्रीराम सीतेच्या शोधार्थ फिरत असताना त्यांना तहान लागली. परंतू आसपास पाणी उपलब्ध झाले नाही. तेव्हा श्रीरामाने जमिनीत बाण मारून पाण्याचे कुंड निर्माण केले. या कुंडामुळे गावास रामकुंड असे नाव पडले. गावापासून मंदिराकडे जाणाऱ्या रस्त्यावर मंदिराची स्वागतकमान आहे. मंदिराभोवती असलेल्या भक्कम तटबंदीत मंदिराचे प्रवेशद्वार आहे. प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूस द्वारपाल चित्रे व ललाटबिंबस्थानी गणपतीची मूर्ती आहे. रस्त्यापेक्षा खाली असलेल्या प्रांगणात उतरण्यासाठी प्रवेशद्वारासमोर आतील बाजूला पाच पायऱ्या आहेत. प्रांगणात समोर देवीचे मंदिर आहे.
सभामंडप, अंतराळ व गर्भगृह अशी मंदिराची संरचना आहे. मंदिराच्या सभोवती बाह्य बाजूने भाविकांना बसण्यासाठी आसने आहेत. प्रवेशद्वाराच्या डाव्या बाजूच्या आसनांवर पिठा-मिठाच्या परड्या ठेवलेल्या आहेत. येथे येणारे भाविक यात पिठ, मीठ, तेल, मसाले व धान्य आदी पदार्थ वाहतात. सभामंडपाचे प्रवेशद्वार काहीसे अरुंद आहे. प्रवेशद्वाराच्या द्वारशाखांवर व ललाटपट्टीवर पानाफुलांच्या नक्षी आहेत. बंदिस्त स्वरूपाच्या सभामंडपात प्रत्येकी तीन नक्षीदार चौकोनी स्तंभांच्या चार रांगा आहेत. बाह्य बाजूचे स्तंभ भिंतीत आहेत. मधल्या रांगांतील स्तंभांमधली जमीन काही इंच खाली आहे. स्तंभपादावर उभ्या असलेल्या स्तंभांच्या शीर्षभागी कणी, त्यावर हस्त व तुळया आहेत. सर्व स्तंभांत चौकोन, गोलाकार, षट्कोन असे वैशिष्ट्यपूर्ण आकार आहेत.
सभामंडपात उजव्या बाजूला उत्सवकाळात वापरली जाणारी देवीची पालखी आहे. सभामंडपाच्या भिंतींवर विविध चित्रे रंगवलेली आहेत. पुढे अंतराळाचे प्रवेशद्वार आहे. प्रवेशद्वाराच्या डावीकडे स्थानिक देवतेची शेंदूरचर्चित प्राचीन पाषाणमूर्ती आहे. अंतराळात डाव्या बाजूला देवीचे पलंग व उजवीकडे देवकोष्टकात प्राचीन पाषाणमूर्ती आहे. 
अंतराळात गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वाराच्या उजव्या बाजूला नगारा आहे. गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वाराच्या दोन्ही बाजूस दीपसुंदरी चित्रे रंगवलेली आहेत. द्वारशाखांना शेंदूर लावलेला आहे व ललाटबिंबस्थानी गणपतीची मूर्ती आहे. गर्भगृहात वज्रपिठावरील मखरात देवीचा मुखदर्शी तांदळा आहे. देवीच्या डोक्यावर चांदीचा मुकुट, अंगावर विविध वस्त्रे व अलंकार आहेत. मूर्तीचे डोळे, ओठ व नथ चांदीचे आहेत आणि छताला चांदीचे छत्र टांगलेले आहे. याशिवाय मूर्तीसमोर चांदीच्या पादुका आहेत. गर्भगृहात मागील भिंतीवर उठाव शैलीतील कमळफुलांची नक्षी आहे.
मंदिराच्या छतावर चहूबाजूने सुरक्षा कठडा आहे. सभामंडपाच्या छतावर पुढील बाजूस दोन्ही कोनांवर दोन सिंहशिल्पे आहेत. गर्भगृहाच्या छतावर चार थरांचे चौकोनी शिखर व शिखरावर उभ्या धारेची नक्षी आहे. शिखरात खालील तिन्ही थरांत चारही बाजूंना देवकोष्टके आहेत. शिखरावर शीर्षभागी आमलक व त्यावर कळस आहे.
रामाई मंदिराच्या बाजूला प्राचीन शिवमंदिर आहे. या मंदिरासमोर चौथऱ्यावर नंदी आहे. नंदीच्या बाजूला चुन्याच्या घाण्याचे चाक आहे. असे सांगितले जाते की हे चाक मंदिर बांधताना चूना तयार करण्यासाठी वापरले गेले असावे. मंदिरात प्राचीन शिवपिंडी दिसते. मंदिरासमोर तटबंदीत लहान दरवाजा आहे. त्यातून बाहेर पडल्यावर श्रीरामाने बाण मारून तयार केलेले रामकुंड आहे. कुंडाभोवती दगडी बांधणीचा सुरक्षा कठडा आहे व त्यात आत उतरण्यासाठी पायऱ्या आहेत. मंदिराच्या प्रांगणात प्रशस्त सभागृह आहे. येथे सांस्कृतीक कार्यक्रम आयोजित करण्यात येतात. या सभागृहाचा वापर मंगल कार्यालय म्हणूनही केला जातो. प्रांगणातील विविध इमारतींचा वापर भक्त निवास, अन्नछत्र, भांडारगृह असा विविध प्रयोजनासाठी केला जातो. प्रांगणात वीरगळ, सतीशिळा व काही समाध्या आहेत.
चैत्र कृष्ण अष्टमीपासून तीन दिवस देवीचा वार्षिक जत्रोत्सव साजरा केला जातो. यावेळी देवीची पालखी मिरवणूक काढून ग्रामप्रदक्षिणा करण्यात येते. मंदिरात तीन दिवस विविध धार्मिक कार्यक्रमांचे व महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते. तिन्ही रात्री मंदिरात पोत खेळतात. देवीचे भक्त पेटता सुंभ आपल्या अंगावर नाचवतात. यात्रेदरम्यान हजारो भाविक देवीच्या दर्शनासाठी तसेच नवस फेडण्यासाठी येतात.
