वनदेव म्हणजे वनातील झाडांचे आणि प्राण्यांचे रक्षण करणारा देव, अशी लोकश्रद्धा आहे. जालना जिल्ह्यातील बदनापूर तालुक्यातील कंडारी खुर्द या गावात डोंगररांगांच्या मध्यभागी आणि घनदाट वनराईत हे पुरातन वनदेव महादेव मंदिर वसलेले आहे. हे मंदिर ऐतिहासिक वारसा आणि वास्तुशिल्पाचा एक उत्तम नमुना मानले जाते. या मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील दुर्मिळ त्रिलिंगी शिवपिंडी होय. एकाच शाळुंकेत तीन स्वतंत्र लिंगपाषाण असल्यामुळे येथे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या तिन्ही शक्तींचे एकत्रित दर्शन घडते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
हे मंदिर साधारण ६०० ते ७०० वर्षे प्राचीन असल्याचे ग्रामस्थांकडून सांगितले जाते. जालना जिल्ह्याचा इतिहास सातवाहन काळापासून सुरू होतो आणि भोकरदन येथील उत्खननातून याचे पुरावे मिळतात. मध्ययुगीन काळात यादव राजांच्या राजवटीत मराठवाड्यात मंदिरांच्या बांधकामाला सुवर्णकाळ आला होता. सतराव्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांचे सेनापती प्रतापराव जाधव यांनी या भागातील डोंगरदऱ्यांचा वापर निजामांच्या आक्रमणाला रोखण्यासाठी केला होता.
बदनापूर आणि कंडारीचा हा परिसर निजामाच्या राजवटीखाली होता. निजामाच्या सैन्याने जेव्हा हे मंदिर उद्ध्वस्त करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा मुख्य गाभाऱ्यातून एका वाघिणीने मोठी डरकाळी फोडली. त्यामुळे घाबरून सैनिकांनी तेथून पळ काढला, असा इतिहास आजही येथील जुनी जाणती मंडळी सांगतात. या घटनेमुळे या मंदिराला ‘वनदेव’ म्हणजे जंगलाचा रक्षक देव हे नाव अधिक सार्थ ठरले. या मंदिराबाबत अनेक आख्यायिका सांगितल्या जातात. त्यानुसार प्राचीन काळी येथे एका तपस्वी साधूची तपोभूमी होती आणि ते नियमितपणे महादेवाच्या नावाचा जप करत. तो काळ शैव आणि वैष्णव पंथांच्या समन्वयाचा होता. महादेवाने आपल्याला त्रिगुणात्मक रूपात दर्शन द्यावे, अशी त्यांनी प्रार्थना केली. त्यांच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन महादेवाने त्यांना वर मागण्यास सांगितले. तेव्हा महादेवाने येथे कायमस्वरूपी स्थापित व्हावे, असा वर ऋषींनी मागितला. भक्ताच्या इच्छेनुसार महादेव येथे त्रिगुणात्मक त्रिलिंगी शिवपिंडीच्या रूपात प्रकट झाले. दुसरी एक कथा अशी की प्राचीन काळी या अरण्यात एका क्रूर राक्षसाचा वावर होता. या राक्षसाने स्थानिक लोक आणि ऋषी-मुनींना त्रास दिला होता. 
लोकांनी भगवान शिवाची प्रार्थना करून संकटातून मुक्त करण्याची विनंती केली. तेव्हा महादेव येथे प्रकट झाले आणि त्यांनी त्या राक्षसाचा वध केला. या विजयानंतर महादेव येथे लिंग स्वरूपात स्थिर झाले. येथील शिवलिंगाला ‘अर्धनारीश्वर’ स्वरूप देखील मानले जाते. काही विशिष्ट कोनातून पाहिल्यास पिंडीवर शिव आणि शक्ती या दोन्ही रूपांचा आभास होतो. आणखी एक लोककथा अशी की प्रभू रामचंद्र जेव्हा वनवासात होते, तेव्हा त्यांनी आणि माता सीतेने या परिसरात काही काळ वास्तव्य केले होते. माता सीतेने स्वतःच्या हाताने वाळूचे शिवलिंग तयार करून येथे पूजा केली होती आणि त्याचे रूपांतर नंतर या पाषाणी शिवलिंगात झाले. कंडारी गावापासून काही अंतरावर असलेल्या या मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी पक्का रस्ता आहे. टेकडीच्या पायथ्याशी वाहनांसाठी मोठी जागा उपलब्ध आहे आणि तेथे सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी एक स्वतंत्र सभागृह बांधलेले आहे. पायथ्यापासून मंदिराकडे जाण्यासाठी पाषाणात कोरीव पायरी मार्ग आहे. या मार्गाच्या सुरुवातीलाच उजव्या हाताला बैरागी बाबांचे मंदिर लागते. त्यासमोर तुळशी वृंदावन आणि यज्ञकुंड आहे. या मंदिरातील वज्रपीठावर बैरागी बाबांची ध्यानस्थ मूर्ती आहे. मंदिराच्या छतावर गोलाकार निमूळते शिखर आणि त्यावर कळस आहे. 
या मंदिराच्या बाजूलाच मारुतीचे मंदिर आहे. भाविक या मारुती मंदिराचे दर्शन घेऊनच महादेवाच्या मंदिरात प्रवेश करतात. प्रवेशद्वारास चार पायऱ्या असलेल्या या मंदिरात वज्रपीठावर मारुतीच्या दोन पाषाणमूर्ती आहेत. यातील एक मूर्ती काळानुसार झिजलेली आहे. या मंदिराचे शिखर आठ थरांचे आहे. त्यातील खालचे पाच थर अष्टकोनी तर वरचे तीन थर गोलाकार आहेत.
वाहनतळापासून सुमारे २५ पायऱ्या चढून मंदिरासमोरील रांगमंडपात प्रवेश होतो. येथे लोखंडी खांबांवर पत्र्याचे छत आहे. मुख्य मंदिराच्या प्रवेशद्वारासमोर एकापुढे एक अशा तीन नंदींच्या मूर्ती दिसतात. बहुतेक शिवमंदिरांमध्ये केवळ एकच नंदी असतो, त्यामुळे ही रचना वास्तुकलेच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे. त्यातील दोन मूर्ती पुरातन तसेच झिजलेल्या आहेत, तर सुस्थितीत असलेली नंदीची मूर्ती वज्रपीठावर आहे. मंदिराच्या परिसरात प्राचीन मंदिराचे अनेक अवशेष विखुरलेले आहेत. यात मंडारक, तुळई आणि स्तंभांच्या भागांचा समावेश आहे. हे अवशेष पाहता मूळ मंदिराचे स्वरूप अत्यंत भव्य असावे याची कल्पना येते.
मंदिराची रचना सभामंडप आणि गर्भगृह अशी आहे. सभामंडपातील स्तंभ प्राचीन असले तरी भिंतींचे बांधकाम अलीकडच्या काळातील आहे. प्रवेशद्वाराजवळ चंद्रशिळा आहे. सभामंडपाच्या भिंतीत स्तंभ आणि देवकोष्टके आहेत. गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वारावर नक्षीदार द्वारशाखा आहे आणि ललाटबिंबावर गणपतीचे शिल्प आहे. चौकटीवर कीर्तिमुख कोरलेले आहे. गर्भगृहात चार कोपऱ्यांत चार कोरीव स्तंभ आहेत. छत वर्तुळाकार व तुळईवर तोललेले आहे.
येथील मुख्य शिवपिंडी वैशिष्ट्यपूर्ण आहे कारण तिच्या शाळुंकेत तीन लिंगपाषाण आहेत. मागील भिंतीत एका देवकोष्टकात देवीची मूर्ती आहे. गर्भगृहावर अष्टकोनी शिखर असून त्यावर आठ दिशांना आठ देवकोष्टके आहेत. शिखराच्या शीर्षभागी कळस आणि ध्वज आहे. हे मंदिर मूळचे अंतराळ आणि गर्भगृह अशा स्वरूपाचे असावे असा अभ्यासकांचा अंदाज आहे. मंदिराच्या मागील बाजूस मोठा तलाव आहे.
महाशिवरात्री हा येथील सर्वात मोठा सण आहे. या दिवशी पहाटे तीन वाजल्यापासूनच भाविकांच्या रांगा लागतात. जालना, छत्रपती संभाजीनगर आणि जिल्ह्याच्या सीमावर्ती भागातून हजारो भाविक येथे दर्शनासाठी येतात. 
महाशिवरात्रीला मंदिरात अखंड हरिनामाचा जप आणि रुद्रपठण केले जाते. रात्रीची महाआरती आणि त्यानंतरचा भंडारा हे या उत्सवाचे मुख्य आकर्षण असते. श्रावणात प्रत्येक सोमवारी येथे विशेष गर्दी असते.
मंदिरातील शिवलिंगाला दुग्धाभिषेक आणि फुलांची आकर्षक आरास केली जाते. याव्यतिरिक्त वैकुंठ चतुर्दशी, देवदिवाळी, मकर संक्रांत आणि हनुमान जयंती यांसारखे सण उत्साहात पार पडतात.
येथे दत्त जयंतीला देखील छोटेखानी उत्सव साजरा होतो. या काळात परिसरातील हजारो भाविक दर्शनासाठी येतात.
मंदिरात भजन आणि कीर्तनाचे आयोजन केले जाते. भाविकांसाठी महाप्रसादाची व्यवस्था असते. सोमवार, प्रदोष, पौर्णिमा आणि अमावस्या या दिवशी येथे भाविकांची मोठी वर्दळ पाहायला मिळते.
दररोज सकाळी सहा ते दुपारी एक आणि दुपारी साडेतीन ते रात्री साडेनऊ पर्यंत भाविकांना येथे दर्शन घेता येते.
