उंबा हनुमानजी मंदिर

रोजघाट-तिलपाडा, ता. डेडियापाडा, जि. नर्मदा

विविध ठिकाणी अशा अनेक देवतांची मंदिरे आहेत जी भक्तांच्या इच्छा पूर्ण करण्यासाठी ओळखली जातात. तथापि, गुजरातच्या डेडियापाडा तालुक्यातील रोजघाट-तिलपाडा येथे असलेल्या उंबा हनुमान मंदिरात, भक्तांची अशी श्रद्धा आहे की, देव त्यांना त्यांच्या कार्यात यश मिळेल की नाही याचे संकेत देतात. भक्त मूर्तीला विचारतात की त्यांचे काम यशस्वी होईल का. जर ते काम पूर्ण होणार असेल, तर ते हनुमानाची मूर्ती सहज उचलतात; अन्यथा, कितीही प्रयत्न केले तरी मूर्ती जागची हलत नाही.

या श्रद्धेमुळे दररोज शेकडो भक्त मारुती रायाचा (हनुमान) कौल घेण्यासाठी विविध ठिकाणांहून मंदिरात येतात. या मंदिराचे नेमके वय माहित नाही. हनुमानाची मूर्ती स्थानिक भाषेत ‘उंबा’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या झाडाखाली स्थित आहे. दंतकथेनुसार, अनेक वर्षांपूर्वी एक नागा साधू या झाडाखाली ध्यान करत होते आणि ते हनुमानाचे भक्त होते. त्यांच्या कठोर तपश्चर्येमुळे त्यांना हनुमानाचा आशीर्वाद प्राप्त झाला. त्यांच्या विनंतीवरून, हनुमानाने भक्तांना उत्तरे देण्यास सुरुवात केली.

हे मंदिर सुरतपासून सुमारे १०० किमी अंतरावर, तिलपाडा जवळ आहे. हे गावापासून दूर एका वनक्षेत्रात वसलेले आहे. मंदिर एका मोठ्या अंगणात असून त्याच्या सभोवताली घनदाट झाडी आहे आणि एका बाजूला नदी वाहते. अंगणाच्या एका बाजूला मंदिराची रचना आहे. उंबा हनुमान मंदिराव्यतिरिक्त, येथे श्री राम आणि उंबाेश्वर महादेवाची मंदिरे देखील आहेत. ही तिन्ही मंदिरे आधुनिक बांधकामाची असून त्यांची शिखरे वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत. उंबा हनुमान मंदिराचे शिखर पिरॅमिड आकाराचे आणि उंच आहे, तर इतर दोन मंदिरांची शिखरे लहान आहेत. या मंदिरांना जोडणारा एक अर्ध-मंडप शैलीचा हॉल आहे.

उंबा हनुमान मंदिराच्या रचनेत एक हॉल (मुखमंडप) आणि गर्भगृह आहे. संपूर्ण मंदिर संगमरवरी फरशांनी सुशोभित केलेले आहे. गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वारावर ललाटबिंबाच्या ठिकाणी गणेशाची मूर्ती आहे. गर्भगृहाच्या मागील भिंतीला टेकून शेंदूर फासलेली हनुमानाची दगडी मूर्ती संगमरवरी चौथऱ्यावर उभी आहे. या मूर्तीच्या डोक्यावर मुकुट कोरलेला आहे, तर इतर वैशिष्ट्ये काहीशी अस्पष्ट आहेत. या मूर्तीशेजारी एक मोठी पितळी गदा आहे. याव्यतिरिक्त, जवळच एका लाकडी शेल्फवर पंचमुखी हनुमानाची छोटी संगमरवरी मूर्ती आहे. या मूर्तीमध्ये मध्यभागी हनुमानाचा चेहरा असून दोन्ही बाजूंना नरसिंह, गरुड, वराह आणि हयग्रीवाचे चेहरे आहेत. याच्या मागे पितळाची एक मोठी गदा आणि पायाशी एक मोठा शंख ठेवलेला आहे.

उंबा हनुमान मंदिराला लागून श्री रामाचे मंदिर आहे. त्याच्या गर्भगृहाच्या प्रवेशद्वाराजवळ डाव्या भिंतीवर गणेशाची आणि उजव्या भिंतीवर हनुमानाची मूर्ती आहे. गर्भगृहाच्या आत एका उंच संगमरवरी चौथऱ्यावर काचेच्या पेटीत बंदिस्त, वस्त्रे आणि दागिन्यांनी सजवलेल्या श्री राम, लक्ष्मण आणि सीतेच्या संगमरवरी मूर्ती आहेत. त्यांच्या डाव्या बाजूला त्यांना वंदन करणारी हनुमानाची छोटी मूर्ती आहे. या मूर्तींची प्रतिष्ठापना ४ ऑगस्ट २०२१ रोजी झाली. दोन्ही मंदिरे दक्षिणमुखी आहेत आणि हॉलमधून प्रदक्षिणा मार्ग उपलब्ध आहेत.

या मंदिरांच्या शेजारी उंबाेश्वर महादेवाचे पूर्वमुखी मंदिर आहे. प्रवेशद्वाराजवळील दर्शनी भिंतीवर डाव्या बाजूला हनुमानाची आणि उजव्या बाजूला गणेशाची सुंदर मूर्ती आहे. दरवाजातून आत प्रवेश केल्यावर, समोरच नंदी आणि कासवाची छोटी संगमरवरी मूर्ती असलेला एक छोटा चौथरा दिसतो. गर्भगृहाच्या मध्यभागी उंबाेश्वर महादेवाला समर्पित शिवपिंड आहे. येथे एक गोलाकार संगमरवरी चौथरा आहे ज्यावर दगडी लिंग आहे आणि त्यावर नागाचा फणा आहे. या पिंडीवर वरून लटकलेल्या पात्रातून अभिषेक केला जातो. या पात्राच्या वर चांदीचा छत्र आहे. शिवलिंगाच्या मागे भिंतीवर पार्वती मातेची मूर्ती असून तिच्या बाजूला शिव, पार्वती आणि गणेशाच्या प्रतिमा आहेत.

उंबा हनुमान मंदिराच्या परिसरात एक प्राचीन उंबाचे झाड आहे, ज्याखाली मारुती रायाची मूळ शेंदूर फासलेली मूर्ती आणि उंबाेश्वर महादेवाला समर्पित मूळ प्राचीन शिवलिंग आहे. जवळच, एका उंच चौथऱ्यावर भैरवनाथाची काळ्या दगडाची छोटी मूर्ती आहे. भक्त शनिवारी, रविवारी आणि मंगळवारी सकाळी ७ ते संध्याकाळी ७ या वेळेत मारुती रायाच्या या मूळ मूर्तीपाशी आपल्या नियोजित कामाच्या यशाबद्दल प्रश्न विचारतात. ते हवे तितके प्रश्न विचारू शकतात; मात्र, प्रत्येक प्रश्नापूर्वी हनुमान चालीसा पठण करणे अनिवार्य आहे. या मूर्तीजवळ हनुमान चालीसा लिहिलेला फलक लावलेला आहे. हनुमान ब्रह्मचारी मानले जात असल्याने, स्त्रियांना या मूर्तीला स्पर्श करण्यास मनाई आहे.

मंदिर परिसरात एक केशरी रंगाची मूर्ती आहे जिथे भक्त नैवेद्य म्हणून नारळ फोडतात. या भागात एक यज्ञकुंड देखील आहे जिथे हनुमान जयंती मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. दर महिन्याला पौर्णिमेच्या रात्री पौर्णिमा भंडारा आयोजित केला जातो. भक्त येथे होम करू शकतात तसेच महाशिवरात्री आणि राम नवमीचे सण मोठ्या भक्तीभावाने साजरे करू शकतात.

मुख्य वैशिष्ट्ये

  • डेडियापाडापासून २४ किमी अंतरावर स्थित
  • डेडियापाडापासून एसटी सेवा उपलब्ध
  • खाजगी वाहने मंदिरापर्यंत पोहोचू शकतात
  • परिसरात राहण्याची किंवा जेवणाची सोय उपलब्ध नाही
  • संपर्क: पुजारी: मो.: ६३५४९२०७१६; जितूभाई कुंभाणी: सेवक: मो.: ९९०९१६००३८
Back To Home