जालना शहरापासून काही अंतरावर असलेल्या देवमूर्ती भागातील श्री दत्त आश्रम संस्थान हे भक्ती आणि सामाजिक सेवेचे महत्त्वाचे केंद्र आहे. मराठवाड्याच्या महान संत परंपरेत या आश्रमाला मोठे स्थान लाभले आहे. परमपूज्य ताई महाराज यांच्या अनेक वर्षांच्या प्रदीर्घ तपस्येतून हे संस्थान उभे राहिलेले आहे. हे संस्थान दक्षिण भारतातील प्रसिद्ध श्रृंगेरी शारदा पीठाशी जोडले गेले असून या स्थानाला प्राचीन गुरुपरंपरेचा आधार मिळाला आहे. राम मंदिर, दत्त पादुका आणि शिव मंदिर यांच्यामुळे हे ठिकाण सर्व देवतांचे निवासस्थान झाले आहे. जालन्याच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक ओळखीमध्ये या आश्रमाचे योगदान अत्यंत मोलाचे आहे.
येथील दत्त आश्रम निसर्गसमृद्ध परिसरात असून आश्रमाची अधिकृत स्थापना १९ एप्रिल १९९४ रोजी, म्हणजेच रामनवमीच्या मुहूर्तावर झाली. या आश्रमाच्या निर्मितीमागे एका निस्पृह गुरु-शिष्य परंपरेचा त्याग आणि मेहनत आहे. या परंपरेतील पहिले मुख्य आधारस्तंभ परमपूज्य श्री धुंडीराज महाराज हे होत. त्यांना ‘कविश्वर’ या नावानेही ओळखले जाते. धुंडीराज महाराज हे दत्त संप्रदायातील संत होते आणि त्यांचे मूळ वास्तव्य बुलढाणा जिल्ह्यातील देऊळगाव राजा येथे होते. या परंपरेतील दुसरे महत्त्वाचे नाव म्हणजे परमपूज्य श्री काजळकर महाराज होय. भक्तांमध्ये ते ‘अण्णा’ म्हणून प्रसिद्ध होते.
ते ताई महाराज यांचे वडील आणि धुंडीराज महाराजांचे शिष्य होते. त्यांनी आपल्या आयुष्यात प्रभू श्रीरामांच्या नावाचा १३ कोटी वेळा जप पूर्ण केला होता. त्यांच्या या कडक साधनेमुळे त्यांना साक्षात प्रभू श्रीरामांचे दर्शन झाले होते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
परमपूज्य श्री दत्तमहाराज कविश्वर हे धुंडीराज महाराजांचे पुत्र आणि ताई महाराजांचे गुरुबंधू होते, मात्र ताई महाराज त्यांना आपले गुरू मानत असत. दत्तमहाराज कविश्वर हे वेदांत आणि धर्मशास्त्राचे गाढे अभ्यासक होते. त्यांच्याच सन्मानार्थ आणि स्मृतीप्रीत्यर्थ या आश्रमाचे नाव ‘श्री दत्त आश्रम’ असे ठेवण्यात आले आहे. आश्रमाच्या मुख्य संस्थापिका परमपूज्य ताई महाराज म्हणजेच शशिकला काजळकर यांचा जन्म रामनवमीला झाला. त्यांचे बालपण सामान्य मुलांसारखे खेळण्यात गेले नाही. जन्मानंतर काही दिवसांतच त्यांच्या वडिलांनी त्यांना धुंडीराज महाराजांच्या स्वाधीन केले होते. तेव्हापासून त्यांचा सांभाळ धुंडीराज महाराज आणि त्यांच्या पत्नी आईसाहेब यांनी केला. ताई महाराजांनी लहानपणापासूनच भक्ती आणि सेवेचे संस्कार स्वतःमध्ये रुजवले. घरातील कामे करणे आणि देवाची स्तोत्रे म्हणणे यातच त्यांचा संपूर्ण वेळ व्यतीत व्हायचा. 
१९५८ मध्ये त्यांना धुंडीराज महाराजांकडून गुरुमंत्र मिळाला. लग्नानंतर जालना शहरात आल्यावर त्यांनी संसाराच्या सर्व जबाबदाऱ्या पार पाडत आपली आध्यात्मिक साधना सातत्याने सुरू ठेवली. सुरुवातीला त्यांनी जालन्यात एक छोटे मंदिर बांधले होते, जेथे त्यांच्या गुरूंच्या प्रतिमा होत्या. पुढे दत्तमहाराज कविश्वर यांच्या आशीर्वादाने या जागेचे रूपांतर एका मोठ्या आश्रमात झाले. दत्तमहाराज कविश्वर यांनी या स्थानाबद्दल भाकीत केले होते की हे स्थान सर्व देवतांचे निवासस्थान असून भविष्यात अध्यात्माचे मोठे केंद्र होईल.
श्री दत्त आश्रम संस्थान आता ‘श्री श्री जगद्गुरु शंकराचार्य महासंस्थानम् दक्षिणाम्नाय श्रीशारदापीठम् श्रृंगेरी’ यांच्याशी जोडले गेले आहे. श्रृंगेरी पीठाची स्थापना आद्य शंकराचार्यांनी सुमारे १२०० वर्षांपूर्वी केली होती. हे सनातन धर्माच्या चार महत्त्वाच्या पीठांपैकी सर्वात जुने आणि पहिले पीठ मानले जाते. सध्या या पीठाचे ३७ वे पीठाधीश कार्यरत आहेत. परमपूज्य ताई महाराजांनी आश्रमाला या पीठाशी संलग्न करण्याचा निर्णय घेतल्यामुळे या ठिकाणाला एका महान आणि प्राचीन परंपरेचे संरक्षण मिळाले आहे. 
आता या आश्रमाची सर्व व्यवस्था श्री शंकराचार्यांनी नेमलेले अधिकृत विश्वस्त मंडळ पाहत आहे. आश्रमाचे संकुल अत्यंत नियोजित पद्धतीने बांधलेले आहे. प्रवेश केल्यावर सर्वात आधी श्री राघवधाम हे मुख्य राम मंदिर दिसते. या मंदिराची बाह्यरचना एखाद्या कुटीसारखी साधी असली, तरी त्याचे बांधकाम आरसीसी पद्धतीचे आहे. येथे श्रीराम, सीता, लक्ष्मण आणि हनुमान यांच्या अत्यंत देखण्या मूर्ती आहेत. त्या राजस्थानमधील जयपूर येथून बनवून आणल्या आहेत. मंदिराच्या समोरचा मोकळा भाग प्रवचने आणि कीर्तने करण्यासाठी एका मोठ्या व्यासपीठासारखा वापरला जातो. आश्रमातील दुसरे महत्त्वाचे मंदिर म्हणजे ‘श्री दत्त पादुका मंदिर’ होय. हे मंदिर नगारखान्याच्या उजव्या बाजूला असून ते पूर्वाभिमुख आहे. या वास्तूचे वैशिष्ट्य म्हणजे हे मंदिर एका औदुंबराच्या झाडाभोवती बांधलेले आहे. ज्या जागी दत्तमहाराज कविश्वर एकदा बसले होते, नेमक्या त्याच जागी चांदीच्या पादुका बसवलेल्या आहेत. पादुकांच्या जवळच श्री जगदंबेची मूर्ती देखील आहे.
आश्रमात ‘श्री संत धाम’ हे ठिकाण परंपरेतील सर्व संतांच्या स्मृतीसाठी असून येथे दररोज नामजप होतो. या संत धामाच्या खाली ‘श्री प्रभुधाम’ नावाचे एक तळघर आहे. 
आश्रमाच्या वायव्य बाजूला ‘श्री अभिरामेश्वर’ हे महादेवाचे मंदिर आहे. येथील शिवपिंड आणि नंदीची मूर्ती कर्नाटकच्या खास शैलीत तयार केलेली आहे. याशिवाय वैदिक विधींसाठी येथे बारा खांबांची एक मोठी यज्ञशाळा बांधलेली आहे. या खांबांना वेदांनुसार विशिष्ट रंग दिलेले आहेत. येथे पाच स्वतंत्र यज्ञकुंड आहेत व दरवर्षी येथे मोठे यज्ञ केले जातात. आश्रमात एक मोठी गोशाळा देखील आहे. तेथील दूध देवाच्या पूजेसाठी आणि भाविकांच्या अल्पोपाहारासाठी वापरले जाते. येथे सर्व सण आणि उत्सव शिस्तीत साजरे केले जातात. रामनवमी आणि ताई महाराजांचा जन्मदिवस हा येथील सर्वात मोठा उत्सव असतो. या काळात अखंड नामस्मरण आणि प्रवचने होतात. मार्गशीर्ष महिन्यात दत्त जयंती साजरी केली जाते, तसेच २००७ सालापासून येथे दरवर्षी लक्षचंडी आणि शतचंडी यज्ञ केले जातात. आषाढ महिन्यात गुरुपौर्णिमेसाठी हजारो भक्त जालन्यात येतात. आश्रमाची दैनंदिनी पहाटे पाच वाजता काकड आरतीने सुरू होते. शनिवारी रात्री १० वाजल्यापासून रविवारी पहाटे ५ वाजेपर्यंत अखंड ‘दिगंबरा दिगंबरा’ ही धून गायली जाते. प्रत्येक एकादशीला महिला भाविक डोक्यावर तुळशी घेऊन पायी चालत आश्रमात येतात. ती ‘एकादशी वारी’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. आश्रमात भाविकांना विनामूल्य महाप्रसादाचे वाटप केले जाते; विशेषतः होळीच्या काळात सलग ८ ते १० दिवस हा उपक्रम राबवला जातो.
