സംഭുഅപ്പ / ബുവ ഫൻ സമാധി മന്ദിരം

ഇസ്‌ലാമപുർ, താലൂക്ക് വാൾവ, ജില്ല സാംഗ്ലി

ഹിന്ദുക്കളിലെ ഭക്തി പ്രസ്ഥാനവും മുസ്ലിങ്ങളിലെ സൂഫി പന്ഥാവും തമ്മിലുള്ള ആത്മീയ ഐക്യത്തെ ഉദ്ഘോഷിച്ച നിരവധി സന്യാസിമാരും ഫക്കീർമാരും മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഇതിലെ വാർക്കരി സന്യാസിമാരിൽ ശൈഖ് മുഹമ്മദ്, ശൈഖ് ഫരീദ്, ശൈഖ് സുൽത്താൻ, ശൈഖ് സയ്യിദ്, ചാന്ദ് ബോധലെ, അംഗഡ്ഷാ ഫക്കീർ, ലത്തീഫ് തുടങ്ങിയ മുസ്ലിം സന്യാസിമാരുടെ പേരുകൾ എടുത്തുപറയാം. ഈ സന്യാസിമാരെപ്പോലെ തന്നെ മതസൗഹാർദ്ദം വളർത്താൻ ഇസ്‌ലാംപുരിലെ മഠത്തിൽ നിന്ന് ശംഭുഅപ്പ വിജയകരമായ ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി. മുസ്ലിം ഔലിയാവായ ബുവ ഫൻ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരു. ഈ മഠത്തിൽ ഈ ഗുരു-ശിഷ്യന്മാരുടെ സമാധി മന്ദിരങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

ഇവിടെനിന്ന് തൊട്ടടുത്തുള്ള മാൾഗാവിലെ ബുവാ അഥവാ ബാബാ ഫണിന്റെ പുരാതന ദർഗ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ‘സാങ്‌ലി ഗസറ്റിയറിലെ’ വിവരങ്ങൾ പ്രകാരം, ബുവാ ഫണിനെക്കുറിച്ച് നിരവധി അത്ഭുതകഥകൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ബുവാ ഫണിനോട് നേർച്ച നേർന്നാൽ പുത്രസൗഭാഗ്യം ലഭിക്കുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ, കാർത്തിക പൗർണ്ണമിക്ക് ശേഷം വരുന്ന ആദ്യത്തെ ചൊവ്വാഴ്ചകളിൽ ഇവിടെ നടക്കുന്ന ഉറൂസിന് ആയിരക്കണക്കിന് ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഭക്തജനങ്ങൾ ഒത്തുകൂടുന്നു. നേർച്ച പൂർത്തിയായ ശേഷം ആളുകൾ ഇവിടെ സ്വർണം, വെള്ളി അല്ലെങ്കിൽ തടികൊണ്ടുള്ള തൊട്ടിലുകൾ സമർപ്പിക്കുന്നു. ബുവാ ഫൻ എന്നവരുടെ ശിഷ്യനായിരുന്നു ശംഭുഅപ്പ. അദ്ദേഹം മച്ചീന്ദ്രഗഡിലെ മത്സ്യേന്ദ്രനാഥനെ ദർശിച്ച ശേഷം കോലാപ്പൂരിലേക്ക് നടന്നുപോകുകയായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. ഇസ്‌ലാംപൂരിന് സമീപമുള്ള വഴിയിലൂടെ പോകുമ്പോൾ ഖേൽജി പാട്ടീൽ എന്ന വ്യക്തി അദ്ദേഹത്തെ കാണുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭാരം വായുവിൽ ഒഴുകി നടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. 

ഈ അത്ഭുതം കണ്ടു ഇദ്ദേഹം ഒരു സിദ്ധപുരുഷനാണെന്ന് ഖേൽജി പാട്ടീൽ തിരിച്ചറിയുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ച് ഇവിടെത്തന്നെ താമസിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു. ഏകദേശം മുന്നൂറ്റമ്പത് വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപാണ് ഈ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഖേൽജി പാട്ടീൽ അന്ന് ഏകദേശം നൂറ് ഏക്കർ ഭൂമി ദാനം നൽകി ഇവിടെ മഠം പണികഴിപ്പിച്ചു. ഇതിനുശേഷം ക്രമേണ ശംഭുഅപ്പയുടെ കീർത്തി വർദ്ധിച്ചുവന്നു. വലിയൊരു ജനസമൂഹം അദ്ദേഹത്തെ തേടി വരാൻ തുടങ്ങി. ശംഭുഅപ്പ അവർക്ക് സമത്വത്തിന്റെ സന്ദേശം നൽകിയിരുന്നു. 

സംഭുഅപ്പയുടെ അത്ഭുതങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നിരവധി കഥകൾ ഇവിടെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ഒരു കഥയനുസരിച്ച്, ഗ്രാമത്തിലെ ചില ആളുകൾ സംഭുഅപ്പയോട് പണ്ഡർപൂർ വാരി നടത്താനുള്ള തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആ ആളുകൾക്ക് ഇരുന്നിടത്തുതന്നെ ഭാവസമാധി അനുഭവിപ്പിക്കുകയും പണ്ഡർപൂർ വാരി നടത്തിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. മുസ്ലീം ഔലിയാ ബുവ ഫൻ സംഭുഅപ്പയ്ക്ക് ശിഷ്യത്വം നൽകിയതിൽ ആ സമുദായത്തിലെ ചിലർക്ക് അതൃപ്തിയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ അവർ സംഭുഅപ്പയോട് ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ മഠത്തിലെത്തി. അപ്പോൾ സംഭുഅപ്പ അവർക്ക് ഖുർആൻ എഴുതി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അപ്പോൾ സംഭുഅപ്പ ഒരു സിദ്ധനാണെന്ന് അവർക്ക് ബോധ്യപ്പെടുകയും അവർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരിക്കൽ ചില വിഘ്നസന്തോഷികൾ സംഭുഅപ്പയ്ക്ക് കഴിക്കാൻ മാംസം പാകം ചെയ്ത് കൊണ്ടുവന്നു. എന്നാൽ മാംസമുണ്ടായിരുന്ന പാത്രം തുറന്നപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് ചെമ്പരത്തിപ്പൂക്കളാണ് പുറത്തുവന്നത്. മറ്റൊരു ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ചില സമൂഹദ്രോഹികൾ ശംഭുഅപ്പയ്ക്ക് നേരെ കല്ലെറിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ കല്ലുകൾ മാമ്പഴങ്ങളായി മാറി.

ശക്തമായ കോട്ടമതിലുകളുള്ള ഈ മഠത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിൽ ഹിന്ദു, ഇസ്‌ലാം വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലികളുടെ സ്വാധീനം കാണാം. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും തറകളും അതിനു മുകളിൽ കൊത്തുപണികളുള്ള ചതുരശ്ര തൂണുകളുമുണ്ട്. തൂണുകളുടെ അടിഭാഗത്ത് സിംഹശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു. അവയ്ക്ക് താഴെയും മുകളിലും അലങ്കാരപ്പണികളുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ കട്ടിളപ്പടികളിൽ വള്ളിച്ചെടികളുടെ ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന് കൊത്തുപണികളുള്ള തടിവാതിലുകളും ഉള്ളിലെ ഇരുവശങ്ങളിലും കാവൽക്കാരുടെ മുറികളുമുണ്ട്. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ ബാഷിംഗി ശൈലിയിലുള്ള കൈവരികളും, നാല് മൂലകളിലും മിനാരസ്തംഭങ്ങളും അവയ്ക്ക് മുകളിൽ താഴികക്കുടം പോലുള്ള ശിഖരങ്ങളുമുണ്ട്. 

പ്രവേശന കവാടത്തിലൂടെ അകത്തേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ മുറ്റത്ത് വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള ഉദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. ഇതിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ നാല് ചുവരുകൾക്കുള്ളിലായി ഉപ്പുവെള്ളമുള്ള ഒരു കിണറുണ്ട്. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെയൊരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്: ഒരിക്കൽ സംഭുഅപ്പയുടെ ഭക്തർ തങ്ങളുടെ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന കപ്പലിനെ രക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു. അപ്പോൾ സംഭുഅപ്പ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹം അബോധാവസ്ഥയിലായി. കുറച്ചു സമയത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം ബോധം വീണ്ടെടുത്തപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അംഗവസ്ത്രം ഉപ്പുവെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞിരുന്നു. ഭക്തരുടെ സഹായത്തിനായി സൂക്ഷ്മശരീരത്തോടെ ചെന്ന് അവരുടെ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന കപ്പലിനെ രക്ഷിച്ചു എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ശംഭുഅപ്പ തന്റെ അംഗവസ്ത്രം പിഴിഞ്ഞു. അതിൽ നിന്ന് ഉപ്പുവെള്ളം കിണറ്റിലേക്ക് വീണതിനാൽ ആ കിണറ്റിലെ വെള്ളം ഉപ്പുള്ളതായി മാറി. 

പ്രവേശനകവാടത്തിന്റെ വലതുവശത്തായി അന്നചത്രവും പ്രസാദാലയ മുറിയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ മഠത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മതിലും അതിലൊരു പ്രവേശനകവാടവും കാണാം. ഈ കവാടത്തിലൂടെ അകത്തേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ ഇടതുവശത്തായി ഒരു കപ്പേപ്പാവ് (കടുക് വേപ്പ്) മരവും അതിനു ചുറ്റുമായി കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ തറയും കാണാം. ഈ മഠം പണിയുന്ന സമയത്ത് തൊഴിലാളികൾക്ക് കൂലി നൽകാൻ പണം ബാക്കിയില്ലായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ ശംഭുഅപ്പ അവർക്ക് കപ്പേപ്പാവിന്റെ ചെറിയ കൊമ്പുകൾ നൽകി. മനസ്സറിഞ്ഞ് ജോലി ചെയ്ത തൊഴിലാളികളുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന കൊമ്പുകൾ സ്വർണ്ണമായും മറ്റുള്ളവരുടേത് വെള്ളിയായും മാറി എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ പ്രവേശനകവാടത്തിന് മുന്നിലായി തുറന്ന സഭാ മണ്ഡപമുണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപത്തിൽ അഞ്ച് വീതം വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തൂണുകളുള്ള നാല് നിരകളുണ്ട്. പുറംഭാഗത്തെ തൂണുകൾ പരസ്പരം മനോഹരമായ കമാനങ്ങളാൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ സഭാ മണ്ഡപത്തിൽ ഉത്സവകാലങ്ങളിൽ വിവിധ മതപരമായ ചടങ്ങുകൾ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപത്തിന് മുന്നിലായി വലതുവശത്തായി ബുവ ഫൻ ഇവരുടെയും ഇടതുവശത്തായി ശംഭുഅപ്പ ഇവരുടെയും സമാധി മന്ദിരങ്ങളുണ്ട്. രണ്ട് മന്ദിരങ്ങളും ഏകദേശം മൂന്ന് അടി ഉയരമുള്ള ജഗതിയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പ്രവേശന കവാടത്തിന് മുന്നിലായി അഞ്ച് ചതുരശ്ര ആകൃതിയിലുള്ള പടികളുണ്ട്. തിരക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി പടികളുടെ ഇരുവശങ്ങളിലും സ്റ്റെയിൻലെസ് സ്റ്റീൽ കൈവരികളും മുന്നിലായി തറകളും നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. 

ബുവ ഫൻ സമാധി മന്ദിരങ്ങളുടെ കവാടങ്ങളിൽ ലംബമായ വരകളും മുകൾഭാഗത്ത് താമരപ്പൂവിന്റെ കൊത്തുപണികളുമുണ്ട്. മന്ദിരത്തിനുള്ളിൽ തറയുടെ മധ്യഭാഗത്തായി ബുവ ഫൻ സമാധിയുണ്ട്. സമാധിക്ക് മുകളിൽ പച്ച നിറത്തിലുള്ള പുതപ്പും ചുറ്റുമായി സ്റ്റെയിൻലെസ് സ്റ്റീൽ കൊണ്ടുള്ള കൈവരിയുമുണ്ട്. സമീപത്തുള്ള ശംഭുഅപ്പ സമാധി മന്ദിരങ്ങളുടെ കവാടങ്ങളിലും ലംബമായ വരകളും മുകൾഭാഗത്ത് താമരപ്പൂവിന്റെ കൊത്തുപണികളുമുണ്ട്. മന്ദിരത്തിനുള്ളിൽ തറയുടെ മധ്യഭാഗത്തായി ശംഭുഅപ്പയുടെ സമാധിയുണ്ട്. അതിനു മുകളിൽ കാവി നിറത്തിലുള്ള പുതപ്പും ചുറ്റുമായി സ്റ്റെയിൻലെസ് സ്റ്റീൽ കൊണ്ടുള്ള സുരക്ഷാ കൈവരിയുമുണ്ട്. രണ്ട് സമാധി മന്ദിരങ്ങളുടെയും മേൽക്കൂരയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് താഴികക്കുടങ്ങളും, താഴികക്കുടങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രവും അടങ്ങിയ കലശങ്ങളുമുണ്ട്. രണ്ട് മന്ദിരങ്ങളുടെയും മേൽക്കൂരയുടെ നാല് മൂലകളിലും മിനാരസ്തംഭങ്ങളും അവയുടെ മുകളിലുള്ള താഴികക്കുടങ്ങളിൽ കലശങ്ങളുമുണ്ട്.

ഈ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ അങ്കണത്തിൽ ചാമ്പാർ സോപ, സോനാർ സോപ എന്നിങ്ങനെ ധർമ്മശാലകളുണ്ട്. അവയിൽ അതത് സമുദായങ്ങളിലെ ഭക്തർക്ക് താമസ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നു. ഇവിടെത്തന്നെ സമീപത്തുള്ള പല ചെറിയ മുറികളിലും തീർത്ഥാടകർക്ക് താമസ സൗകര്യം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുന്നിലായി നഗരഖാന സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. എല്ലാ ഉത്സവ വേളകളിലും ഇവിടെ നഗാരകൾ മുഴക്കാറുണ്ട്. ഇവിടെയുള്ള ഭണ്ഡാർമാൾ എന്ന മുറിയിൽ വെച്ചാണ് ശംഭുഅപ്പ ധ്യാനത്തിലിരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അങ്കണത്തിൽ അന്തരിച്ച മഠാധിപതികളുടെയും മഠത്തിനായി ഭൂമി ദാനം ചെയ്ത ഖേൽജി പാട്ടീലിന്റെയും സമാധികളുണ്ട്.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വർഷം മുഴുവനും നിരവധി ഉത്സവങ്ങൾ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ആഷാഢ പൗർണ്ണിമ അഥവാ ഗുരുപൗർണ്ണിമ നാളിൽ ഗ്രാമത്തിലെ എല്ലാ സമുദായങ്ങളുടെയും ദിണ്ടികൾ മഠത്തിൽ ഒത്തുചേർന്ന് ഇവിടെ ഗോപാലകാല ആഘോഷിക്കുന്നു. കാർത്തിക പൗർണ്ണിമ സംഭുഅപ്പയുടെ ജന്മദിനവും, പൗഷ വദ്യ നവമി സംഭുഅപ്പ സഞ്ജീവൻ സമാധി പ്രാപിച്ച ദിവസവുമാണ്. ഈ രണ്ട് ദിവസങ്ങളിലും ഇവിടെ ഉരൂസ് (ഉത്സവം) നടക്കുന്നു. കാർത്തിക ശുദ്ധ ദശമി നാളിൽ അഞ്ച് നക്ഷത്രങ്ങളുള്ള കശിദി മണ്ഡപം ഉയർത്തി, ശർക്കരയും പഞ്ചസാരയും വിതരണം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഇവിടുത്തെ ഉരൂസിന് തുടക്കം കുറിക്കുന്നു. മണ്ഡപത്തിന്റെ പ്രധാന നാല് തൂണുകൾ ഉയർത്താനുള്ള ബഹുമതി സമുദായത്തിലെ വിവിധ ജാതിക്കാർക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ സമുദായങ്ങളും ഒത്തൊരുമയോടെ ഉരൂസിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുന്നു. ഇവിടുത്തെ മണ്ഡപത്തിൽ നോമ്പ് അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പാരമ്പര്യം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതുകൂടാതെ തുളസീവിവാഹവും ഇവിടെ വളരെ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ആ സമയത്ത് സംഭുഅപ്പയുടെയും ബുവ ഫനിന്റെയും സമാധി മന്ദിരങ്ങളുടെ താഴികക്കുടങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പതാക കെട്ടുന്ന ഒരു പാരമ്പര്യമുണ്ട്. 

ക്ഷേത്രത്തിൽ കാർത്തിക ശുദ്ധ ചതുർദ്ദശി, പൗഷ വദ്യ നവമി (സംഭുഅപ്പ സമാധി പ്രാപിച്ച ദിവസം), സംഭുഅപ്പ ഇസ്‌ലാമ്പൂരിൽ എത്തിയ ദിവസമായ അനന്ത ചതുർദ്ദശി, മാഘ വദ്യ ഏകാദശി എന്നീ നാല് ദിവസങ്ങളിൽ ഗന്ധരാത്രി ഉത്സവം (ഉരൂസ്) ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഓരോ ഗന്ധരാത്രിക്ക് ശേഷവും പാഖളണി അഥവാ സമാധി സ്ഥലവും മഠവും കഴുകി വൃത്തിയാക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നു. ഈ സമയത്ത് എല്ലാ ജാതി-മത വിഭാഗങ്ങളിലെയും പ്രമുഖർ സന്നിഹിതരായിരിക്കും. മഹാശിവരാത്രിക്ക് ഒരു ദിവസം മുൻപ് മഠത്തിൽ പ്രമുഖർക്കും ഗ്രാമവാസികൾക്കും ഭക്തർക്കും മഹാഭോജനം നൽകുന്ന പതിവുണ്ട്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• ഇസ്‌ലാമ്പൂർ ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്ന് ൧.൫ കി.മീ, 
• സാങ്‌ലിയിൽ നിന്ന് ൪൨ കി.മീ അകലെ
• സാങ്‌ലി ജില്ലയിലെ പല നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഇസ്‌ലാമ്പൂരിലേക്ക് എസ്‌ടി ബസ് സൗകര്യം
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രം വരെ വരാം
• പരിസരത്ത് താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനുമായി നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്