രാമേശ്വര ക്ഷേത്രം

പളസോദ്, താലൂക്ക് ജൽഗാവ്, ജില്ല ജൽഗാവ്

ജൽഗാവ് താലൂക്കിലെ പൽസോദിൽ താപി, ഗിരണ, അഞ്ജനി എന്നീ മൂന്ന് നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് രാമേശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വനവാസകാലത്ത് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയും ഒരു മാസം ഇവിടെ താമസിച്ചിരുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിത്യപൂജയ്ക്കായി നദിയിലെ മണൽ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച രണ്ട് ശിവലിംഗങ്ങൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട്. കൂടാതെ, വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി ഇവിടെ ഗായത്രി യജ്ഞം നടത്തിയിരുന്നു. രാമായണ കാലഘട്ടം മുതൽക്കേ പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ രാമേശ്വര ക്ഷേത്രം ജില്ലയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 

രാമേശ്വരൻ എന്നത് ശിവന്റെ ഒരു നാമമാണ്. ഈ നാമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുരാണകഥ ഇതാണ്: ശ്രീരാമൻ രാവണനെ വധിച്ചു, എന്നാൽ രാവണൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു. അതിനാൽ ശ്രീരാമന് ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം ഉണ്ടായി. ആ പാപത്തിൽ നിന്ന് മുക്തി നേടുന്നതിനായി ശ്രീരാമൻ ഒരു ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കണമെന്ന് ഋഷിമാർ നിർദ്ദേശിച്ചു. അപ്പോൾ സീതാദേവി സമുദ്രതീരത്ത് മണൽ കൊണ്ട് ശിവലിംഗം നിർമ്മിച്ചു. ആ ശിവലിംഗമാണ് രാമേശ്വരം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തുടങ്ങി. രാമേശ്വരൻ എന്ന നാമത്തിന്റെ അർത്ഥം വിശദീകരിച്ചു നൽകണമെന്ന് ഋഷിമാർ ശ്രീരാമനോട് അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: ‘രാമസ്യ ഈശ്വരഃ സഃ യഃ രാമേശ്വരഃ’, അതായത് രാമന്റെ ഈശ്വരൻ ആരാണോ അദ്ദേഹമാണ് രാമേശ്വരൻ. ശിവശങ്കരനാണ് എന്റെ ഈശ്വരൻ. അതിനാൽ രാമേശ്വരൻ എന്നാൽ ശങ്കരനാണ്. 

പളസോദയിലെ രാമേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഐതിഹ്യം ഈ പുരാണ കഥയുമായി സാമ്യമുള്ളതാണ്. രാമായണ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇത് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നുവെന്ന് ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു. വിന്ധ്യാചല പർവ്വതം മുതൽ ഗോദാവരി വരെ ദണ്ഡകാരണ്യം വ്യാപിച്ചുകിടന്നിരുന്നു. വനവാസക്കാലത്ത് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയും കുറഞ്ഞത് ൰ വർഷമെങ്കിലും ഈ വനത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. നിലവിൽ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്ത് പണ്ട് വിശ്വാമിത്ര മഹർഷിയുടെ ആശ്രമമുണ്ടായിരുന്നു. വനവാസക്കാലത്ത് ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിശ്വാമിത്ര മഹർഷിയുടെ ഈ ആശ്രമത്തിൽ ൱ മാസം താമസിച്ചിരുന്നു. അക്കാലത്ത് തങ്ങളുടെ നിത്യപൂജയ്ക്കായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇവിടുത്തെ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്തുനിന്നും മണൽ കൊണ്ടുവരികയും അതിൽ നിന്നും ശിവലിംഗങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി ഈ രണ്ട് മണൽ ശിവലിംഗങ്ങളുടെയും ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. അന്നുമുതൽ ഇവിടുത്തെ ഗർഭഗൃഹത്തിൽ രണ്ട് ശിവലിംഗങ്ങളുണ്ട്. ശ്രീരാമൻ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചതുകൊണ്ടാണ് ഈ തീർത്ഥക്ഷേത്രത്തെ രാമേശ്വരം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ചില ധർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, രാജാ ദശരഥൻ അന്തരിച്ചപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ഈ പ്രദേശത്തായിരുന്നു. അതിനാൽ അദ്ദേഹം ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ ദശക്രിയകളും പിണ്ഡദാനവും ഇവിടുത്തെ ത്രിവേണീ സംഗമത്തിൽ വെച്ച് നിർവ്വഹിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പല അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുമുണ്ട്. ചിലരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനോടും സീതയോടും കൂടി വനവാസകാലത്ത് നാസിക്കിലെ പഞ്ചവടിയിൽ ഗോദാവരീ തീരത്ത് പോയിരുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹം ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചു. അന്നുമുതൽ ആ സ്ഥലം ‘രാമകുണ്ഡം’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. 

ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് നടന്ന പുനരുദ്ധാരണത്തിന് ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിന് ആധുനിക രൂപം ലഭിച്ചുവെങ്കിലും, ഇവിടുത്തെ രേഖകൾ പ്രകാരം പുണ്യശ്ലോക അഹല്യാബായിയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ, അതായത് ക്രിസ്തുവർഷം ൧൭൬൬ മുതൽ ൧൭൯൫ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുനരുദ്ധാരണം നടന്നിട്ടുണ്ട്. ത്രിവേണീ സംഗമത്തിന് സമീപം മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ഉയർന്ന കുന്നിൻ മുകളിലാണ് രാമേശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വാഹന പാർക്കിംഗ് സ്ഥലത്ത് നിന്ന് കുറച്ച് പടികൾ കയറിയാൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അങ്കണത്തിൽ പ്രവേശിക്കാം. കുന്നിൻ മുകളിലെ പീഠഭൂമിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അങ്കണത്തിൽ നിന്ന് ഇവിടുത്തെ പരിസരത്തിന്റെയും ത്രിവേണീ സംഗമത്തിന്റെയും മനോഹരമായ ദൃശ്യം കാണാൻ സാധിക്കും. അങ്കണത്തിന് ചുറ്റും മതിൽക്കെട്ടും അതിനു മുകളിൽ സുരക്ഷാ വേലികളുമുണ്ട്. അങ്കണത്തിലുടനീളം പേവർ ബ്ലോക്കുകൾ പാകിയിരിക്കുന്നു. അങ്കണത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ൨൦ പടികൾ കയറി ഉയർന്ന തറയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാം. നക്ഷത്രാകൃതിയിലുള്ള സഭാമണ്ഡപവും മധ്യഭാഗത്ത് ഗർഭഗൃഹവുമുള്ള സവിശേഷമായ വാസ്തുവിദ്യയിൽ നിർമ്മിച്ച വിശാലമായ ക്ഷേത്രമാണിത്. 

അടച്ചുറപ്പുള്ള ഈ സഭാമണ്ഡപത്തിന്റെ ഭിത്തികളിൽ അനേകം ജനലുകളുണ്ട്. അതിനാൽ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ സഭാമണ്ഡപത്തിൽ വായുവും വെളിച്ചവും ധാരാളമായി ലഭിക്കുന്നു. പ്രധാന പ്രവേശന കവാടത്തിനും സഭാമണ്ഡപത്തിനും മധ്യഭാഗത്തായി നന്ദിയുടെ മാർബിൾ പ്രതിമയുണ്ട്. മധ്യഭാഗത്തായി ആഴത്തിലുള്ള ഗർഭഗൃഹത്തിന് ചുറ്റും വട്ടത്തിലുള്ള തൂണുകളുണ്ട്. ഈ തൂണുകളിലാണ് ശിഖരത്തിന്റെ ഭാരം താങ്ങിനിർത്തിയിരിക്കുന്നത്. സഭാമണ്ഡപത്തിൽ നിന്ന് ൪ പടികൾ ഇറങ്ങിയാൽ മധ്യഭാഗത്തുള്ള ഗർഭഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കാം. ഗർഭഗൃഹത്തിൽ മധ്യഭാഗത്തായി ഏതാനും ഇഞ്ച് താഴ്ചയുള്ള ചതുരാകൃതിയിലുള്ള തറയിൽ രണ്ട് ശിവലിംഗങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ ഒന്ന് വലുതും മറ്റൊന്ന് ചെറുതുമാണ്. ഈ രണ്ട് ശിവലിംഗങ്ങൾക്കും മുകളിൽ നാഗം കുട പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, മുകളിലുള്ള കലശത്തിൽ നിന്ന് ജലാഭിഷേകം നടക്കുന്നു.

ഈ ഗർഭഗൃഹത്തിലുള്ള രണ്ട് ശിവലിംഗങ്ങളെക്കുറിച്ച് പ്രചാരത്തിലുള്ള ഐതിഹ്യം ഇതാണ്: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇവിടെ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, ഒരു ശിവലിംഗം നിർമ്മിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ചില കാരണങ്ങളാൽ ലക്ഷ്മണന് താമസമുണ്ടായി. അതിനാൽ ശ്രീരാമൻ സ്വയം ഒരു ശിവലിംഗം നിർമ്മിച്ച് പൂജ ആരംഭിച്ചു. അതേസമയം ലക്ഷ്മണനും ശിവലിംഗവുമായി എത്തി. ലക്ഷ്മണന് വിഷമം തോന്നാതിരിക്കാൻ, അദ്ദേഹം കൊണ്ടുവന്ന ശിവലിംഗം അടുത്തുതന്നെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ശ്രീരാമൻ അതിനെയും പൂജിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ട് ശിവലിംഗങ്ങൾ ഉള്ളത്. 

മഹാശിവരാത്രി നാളിൽ ഇവിടെ വലിയ ഉത്സവം നടക്കാറുണ്ട്. ആ സമയത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ രാമേശ്വര ദർശനത്തിനായി എത്തിച്ചേരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ, ശ്രാവണ മാസത്തിലും ഇവിടെ ഭക്തജനങ്ങളുടെ വൻ തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. 

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• ജൽഗാവുവിൽ നിന്ന് ൪൧ കി.മീ അകലെ
• ജൽഗാവുവിൽ നിന്ന് എസ്.ടി. ബസ് സൗകര്യം
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രം വരെ വരാവുന്നതാണ്.
• പരിസരത്ത് താമസ സൗകര്യമോ പ്രഭാതഭക്ഷണമോ ലഭ്യമല്ല.
• ബന്ധപ്പെടുക : ക്ഷേത്ര കാര്യാലയം, മൊബൈൽ: ൯൫൨൭൧൭൦൦൪൬