കണ്വമഹർഷി ആശ്രമം
സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രം

കാനൽദ, താലൂക്ക് ജൽഗാവ്, ജില്ല ജൽഗാവ്

ജൽഗാവ് താലൂക്കിലെ ഗിരണ നദിയുടെ തീരത്തുള്ള കാനൽദ എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് കണ്വമഹർഷിയുടെ ആശ്രമം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് പുരാതനമായ സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഗിരണ നദിയുടെ തീരത്തുള്ള ഈ ആശ്രമം പ്രകൃതിരമണീയമായ അന്തരീക്ഷത്തിലാണ്. വൈദിക കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രശസ്തനായ ഒരു മഹർഷിയായിരുന്നു കണ്വമഹർഷി. നാല് വേദങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഋഗ്വേദത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം ഭാഗങ്ങളും കണ്വമഹർഷിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വംശജരും ചേർന്നാണ് രചിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കർണ്ണേശൻ എന്ന പേരിലും ഈ മഹർഷി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവിടുത്തെ സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രവും കണ്വമഹർഷിയുടെ ആശ്രമവും ത്രേതായുഗത്തിലേതാണെന്നാണ് വിശ്വാസം.

പുരാണ ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, വിശ്വാമിത്രൻ ഒരു തപസ്വിയായ മഹർഷിയായിരുന്നു. എന്നാൽ മഹർഷിയാകുന്നതിന് മുൻപ് അദ്ദേഹം ഒരു രാജാവായിരുന്നു. വസിഷ്ഠ മഹർഷിയുടെ പക്കൽ നിന്ന് കാമധേനു എന്ന പശുവിനെ ലഭിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. അതിനായി അദ്ദേഹം വസിഷ്ഠ മഹർഷിയുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. ആ യുദ്ധത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ പരാജയപ്പെട്ടു. പരാജയം ഉൾക്കൊള്ളാനാവാതെ അദ്ദേഹം തപസ്സനുഷ്ഠിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഈ കാലയളവിലാണ് മേനക എന്ന അപ്സരസ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സ് ഭംഗപ്പെടുത്തിയത്. വിശ്വാമിത്രന്റെയും മേനകയുടെയും മകളായ ശകുന്തളയെ വളർത്തിയത് കണ്വമഹർഷിയാണ്. ഹസ്തിനപുരത്തിലെ രാജാവായ ദുഷ്യന്തനും ശകുന്തളയും തമ്മിലുള്ള ഗാന്ധർവ്വ വിവാഹം നടന്നത് ഈ ആശ്രമത്തിൽ വെച്ചായിരുന്നു. ശകുന്തളയുടെ പുത്രനായ ഭരതന്റെ ബാല്യകാലവും ഈ ആശ്രമത്തിലാണ് ചിലവഴിച്ചത്. പിൽക്കാലത്ത് ഈ ഭരത രാജാവിന്റെ പേരിലാണ് നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന് ‘ഭാരതം’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.

മുംബൈയിൽ താമസിച്ചിരുന്ന യോഗിരാജ് സ്വാമി ചന്ദ്രകിരൺ മഹാരാജിന് 1968 ഏപ്രിൽ 13-ന് ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ ഒരു സ്വപ്നദർശനം ലഭിക്കുകയും അതിലൂടെ ഈ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ദർശനപ്രകാരം അടുത്ത 11 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ സ്വാമി ഈ സ്ഥലം കണ്ടെത്തി. ഇവിടെ താമസിച്ചുകൊണ്ട് ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അദ്ദേഹം ഈ പരിസരം മുഴുവൻ മാറ്റിമറിച്ചു. അന്നുമുതൽ വിസ്മൃതിയിലായ ഈ സ്ഥലം നിരവധി ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രമായി മാറി.

കാനൽദ ഗ്രാമത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് ഗിരണ നദിയുടെ തീരത്താണ് കണ്വമഹർഷി ആശ്രമവും സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആശ്രമത്തിന്റെ ഈ പരിസരം വളരെ വിശാലമാണ്. ഈ പരിസരത്തിന് ചുറ്റും മതിൽക്കെട്ടുണ്ട്. ഈ മതിൽക്കെട്ടിലെ വലിയ പ്രവേശന കവാടത്തിലൂടെയാണ് ആശ്രമ പരിസരത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഈ മുഴുവൻ പ്രദേശത്തും ഇടതൂർന്ന മരങ്ങളുണ്ട്, കൂടാതെ ഒരു ഉദ്യാനവും വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിലൂടെയുള്ള നടപ്പാതയിലൂടെ കണ്വമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്താം. ആശ്രമ അങ്കണത്തിൽ വലിയൊരു കൽഗോപുരമുണ്ട്. ഈ ഗോപുരത്തിന് മുന്നിലായി പുരാതനമായ സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ സഭാമണ്ഡപത്തിൽ പത്ത് കൽത്തൂണുകളുണ്ട്. സഭാമണ്ഡപത്തിൽ ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുന്നിലായി ഒരൊറ്റ കല്ലിൽ കൊത്തിയെടുത്ത പുരാതനമായ നന്ദി വിഗ്രഹമുണ്ട്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ പ്രവേശന കവാടത്തിലെ കൽവാതിലുകളിൽ മനോഹരമായ കൊത്തുപണികളുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ എല്ലാ ഭിത്തികളും കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതാണ്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി സിദ്ധേശ്വരന്റെ ശിവലിംഗമുണ്ട്. തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് അല്പം ഉയരത്തിലുള്ള ഈ ശിവലിംഗം ഒരൊറ്റ കല്ലിൽ നിർമ്മിച്ചതാണ്. പഞ്ചലോഹത്താൽ നിർമ്മിച്ച നാഗദേവത ഇതിനെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഈ ശിവലിംഗം ത്രേതായുഗത്തിലേതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗോപുരം താഴികക്കുട ആകൃതിയിലുള്ളതാണ്, അതിന്റെ മുകളിൽ ആമലകവും കലശവുമുണ്ട്. സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം പുരാതനമായ ഒരു ആൽമരമുണ്ട്. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയും വനവാസകാലത്ത് കുറച്ചുസമയം ഈ മരച്ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം.

സിദ്ധേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന് മുൻവശത്തായി മലഞ്ചെരിവിനോട് ചേർന്ന് വലിയൊരു ഉയർന്ന പ്രദേശമുണ്ട്. കുറച്ച് പടികൾ കയറി ആ ഗോപുരസമാനമായ ഉയർന്ന പ്രദേശത്തെ അങ്കണത്തിൽ പ്രവേശിക്കാം. ഇവിടെ നിന്ന് കണ്വമഹർഷി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഗുഹയിലേക്ക് പോകാനുള്ള വഴിയുണ്ട്. ഈ വഴിയിലൂടെ കുറച്ച് പടികൾ ഇറങ്ങി താഴേക്ക് വന്നാൽ ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കാം. ഈ ഗുഹയിൽ രണ്ട് വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ശിലകളും കുറച്ച് ചതുരശ്ര ശിലകളും ഒന്നിനുമുകളിൽ ഒന്നായി അടുക്കി വെച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ഗുഹയുടെ ഇരുവശത്തും രണ്ട് തുരങ്കപാതകളുണ്ട്. അവിടെ നിന്ന് പുറത്തുവന്നാൽ ചന്ദ്രകിരൺ മഹാരാജിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായ സത്യാനന്ദ മഹാരാജിന്റെയും സമാധി സ്ഥലമുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപത്തായി ഒരു യജ്ഞശാലയുണ്ട്. സിമന്റ്-കോൺക്രീറ്റ് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ ഒരു കെട്ടിടമാണിത്. ഇതുകൂടാതെ ഇവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രവുമുണ്ട്. കയ്യിൽ ഓടക്കുഴലുമായി പ്രസന്നവദനനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ മനോഹരമായ വിഗ്രഹം അവിടെയുണ്ട്. ശ്രീകൃഷ്ണ വിഗ്രഹത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തായി വേദമാതാവായ ഗായത്രീദേവിയുടെ വിഗ്രഹമുണ്ട്. കൃഷ്ണ വിഗ്രഹത്തിന് മുന്നിലായി ചെറിയൊരു മാർബിൾ ശിവലിംഗവും നന്ദിയുമുണ്ട്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് കുറച്ച് പടികൾ കയറി മുകളിൽ വന്നാൽ ഭഗവതി മാതാവിന്റെ ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഗർഭഗൃഹത്തിൽ സിംഹാസനസ്ഥയായ ഭഗവതി മാതാവിന്റെ മാർബിൾ വിഗ്രഹമുണ്ട്. അഷ്ടഭുജധാരിയായ വിഗ്രഹത്തിന്റെ കൈകളിൽ ആയുധങ്ങൾ, പൂക്കൾ, ശംഖ് തുടങ്ങിയ വസ്തുക്കളുണ്ട്. തലയിൽ കിരീടവും ശരീരത്തിൽ ആഭരണങ്ങളും ഗുജറാത്തി രീതിയിൽ ഉടുത്ത സാരിയുമാണ് വിഗ്രഹത്തിനുള്ളത്. ഈ പരിസരത്ത് തന്നെ ശ്രീ ചന്ദ്രകിരൺ മഹാരാജിന്റെ പാദുകസ്ഥാനവുമുണ്ട്. അവിടെ കാവി വസ്ത്രം ധരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിഗ്രഹമുണ്ട്.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രാവണ മാസത്തിൽ എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ ഏഴ് മുതൽ രാത്രി ഏഴ് വരെ ‘ഓം നമഃ ശിവായ’ ജപം നടക്കാറുണ്ട്. ഈ സമയത്ത് ഗ്രാമവാസികളോടൊപ്പം നിരവധി ഭക്തരും പങ്കെടുക്കുന്നു. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ ആറ് മുതൽ വൈകുന്നേരം ഏഴ് മണി വരെ ഭക്തർക്ക് ഇവിടെ ദർശനത്തിനായി വരാവുന്നതാണ്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• ജൽഗാവിൽ നിന്ന് 14 കി.മീ അകലെ
• ജൽഗാവിൽ നിന്ന് എസ്.ടി ബസ് സൗകര്യം
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രം വരെ വരാം
• പരിസരത്ത് താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനും സൗകര്യമുണ്ട്