कलारकोड श्री महादेव मंदिर

कलारकोड, जिल्हा अलाप्पुझा

कलारकोड श्री महादेव मंदिर हे अलाप्पुझा जिल्ह्यातील सर्वात प्रमुख आणि प्राचीन शिव मंदिरांपैकी एक आहे, जे राष्ट्रीय महामार्ग ६६ च्या पूर्व बाजूला कलारकोड येथे स्थित आहे. येथील मुख्य देवता भगवान शिव आहेत, ज्यांची येथे ‘कलारकोड महादेव’ म्हणून पूजा केली जाते. हे मंदिर श्रद्धा, परंपरा आणि सांस्कृतिक वारशाचा एक ऐतिहासिक दीपस्तंभ आहे, जो वर्षभर मोठ्या संख्येने भाविकांना आकर्षित करतो. भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की कलारकोडचे भगवान महादेव हे अलाप्पुझा मधील अत्यंत शक्तिशाली आणि कृपाळू देवतांपैकी एक आहेत. हे या प्रदेशातील शिव उपासनेचे एक शांत आणि पूजनीय केंद्र म्हणून ओळखले जाते. मंदिराच्या परिसराबाहेर असलेले अत्यंत विस्तीर्ण मंदिर तलाव हे देखील मुख्य आकर्षणांपैकी एक आहे आणि ते मंदिराच्या एकूण सौंदर्यात भर घालते. कोणत्याही वयोगटातील आणि लिंगाचे हिंदू भाविक दर्शनासाठी मंदिरात प्रवेश करू शकतात. येथे कलारकोड महादेवाची पूजा अनेकदा भाविकांकडून अपत्यप्राप्ती आणि यशस्वी वैवाहिक जीवनासाठी केली जाते.
हे मंदिर चेंपासेरी राजांच्या मालकीचे होते, ज्यांनी १६ व्या शतकापासून १७४६ पर्यंत अंबालापुझा प्रदेशावर राज्य केले. त्यांच्या आश्रयाखाली हे मंदिर राज्याच्या महत्त्वाच्या शिव मंदिरांपैकी एक म्हणून भरभराटीस आले. त्यांच्या राजवटीनंतर, मंदिराचे प्रशासन पाच उराळणमार (वंशपरंपरागत विश्वस्त कुटुंबे) आणि नीलिमाना इल्लम, वडक्केदथु वरियम आणि मन्नाथू नायर कुटुंबाकडे सोपवण्यात आले. त्यांनी १९५० पर्यंत पिढ्यानपिढ्या मंदिराचे विधी आणि मालमत्तेचे जतन केले. त्यानंतर, हिंदू धार्मिक संस्था कायद्यांतर्गत त्रावणकोर देवस्वम बोर्डाची स्थापना झाली आणि देवस्वमचा भाग म्हणून मंदिराचा ताबा त्यांनी घेतला. तेव्हापासून स्थानिक समुदायाच्या भक्तीपूर्ण सहभागातून मंदिराचे वेळोवेळी नूतनीकरण आणि विकास करण्यात आला आहे आणि आज ते एक सुस्थितीत असलेले पवित्र स्थान म्हणून उभे आहे, जिथे पारंपारिक पूजा पद्धती पूर्णपणे जपली जाते.

लोकश्रद्धेनुसार, कालरकोड येथील भगवान शिवांची प्रतिष्ठापना प्राचीन काळी कलिक्रोडा महर्षींनी केली होती. ऋषींनी त्यांच्या तपस्येद्वारे या ठिकाणी महादेवांचे अस्तित्व प्रकट केले. गावाचे नावच ‘कलिक्रोडा विलासम’ वरून पडले आहे, जे या प्रतिष्ठापनेची स्मृती जतन करते. भाविकांचा असा विश्वास आहे की येथील देव स्वयंप्रभाव आहेत — जे स्वतःच्या प्रकट शक्तीने परिपूर्ण आहेत.

मंदिरात प्रवेश करताना, आपल्याला समोर अन्नकोट्टिल (हत्तीची जागा) आणि ध्वजस्तंभ दिसतात. यानंतर, आपण नालंबलम येथे पोहोचतो, जो एक पारंपारिक आयताकृती अंगण आहे, ज्यामध्ये बलिकल्लू (देवतांना नैवेद्य आणि प्रतीकात्मक अर्पण ठेवण्यासाठी वापरला जाणारा बळीचा दगड) आणि दीपस्तंभ यांचा समावेश आहे. येथे भगवान महादेव नालंबलमच्या आत वट्ट श्रीकोविलमध्ये (वर्तुळाकार गर्भगृह) विराजमान आहेत आणि त्यांचे मुख पूर्व दिशेला आहे. श्रीकोविलच्या छतावर धातूचा कळस (ताझिकाक्कूडम) आहे, जो पूर्णपणे तांब्याच्या धातूपासून बनवलेला आहे. पारंपारिक केरळ हिंदू मंदिर वास्तुकलेनुसार श्रीकोविलच्या समोर नमस्कार मंडपम, एक पवित्र आयताकृती हॉल आहे. यात चार किंवा अधिक कोरीव खांबांसह एक उंच चौथरा आहे.

उपदेवतांची स्थापना नलंबालाच्या बाहेर करण्यात आली आहे. भगवान शिवांसोबत पार्वती देवीची पूजा केली जाते, ज्यामुळे शिव आणि शक्तीच्या एकत्रित उपस्थितीने हे मंदिर पावन झाले आहे. देवीचे श्रीकोविल नलंबालाच्या डाव्या बाजूला आहे. नलंबालाच्या उजव्या बाजूला श्री महागणपती आणि भद्रकाली अम्मा यांच्यासाठी स्वतंत्र श्रीकोविल आहे. याव्यतिरिक्त, भगवान नागराज यांची स्थापना पारंपारिक सर्पकाव (नागराज आणि नागदेवतांचे निवासस्थान मानली जाणारी एक पारंपारिक पवित्र नैसर्गिक जागा) मध्ये करण्यात आली आहे. या सर्व उपदेवतांचे मुख पूर्व दिशेला आहे. दैनंदिन विधी पूर्ण पारंपारिक पद्धतीने पार पडतात, ज्यामध्ये दररोज अभिषेक, पूजा आणि शिवेली मिरवणुका काढल्या जातात. दरमहा मल्याळम नक्षत्रातील ‘आयल्यम’ दिवशी, भगवान नागराज आणि नागदेवतांना प्रसन्न करण्यासाठी विशेष पूजा (आयल्यम पूजा) केली जाते. या उपदेवतांचे सर्व विधी मुख्य देवतेच्या पूजेनंतरच केले जातात.

मंदिराचा मुख्य उत्सव आठ दिवसांचा ‘तिरु उत्सव’ आहे, जो मल्याळम महिना ‘तुलाम’ (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर) मध्ये साजरा केला जातो. उत्सवाची सुरुवात ‘कोडीयेत्तु’ (ध्वजारोहण) ने होते आणि समारोप ‘आरट्टू’ने होतो, जो देवतेचा विधीवत पवित्र स्नान सोहळा असून तो तुलाम महिन्यातील अमावस्येला येतो. उत्सवाच्या दिवसांत मंदिर केळीचे खांब, नारळाच्या झावळ्या, फुले आणि पारंपारिक दिव्यांच्या रांगांनी सजवले जाते आणि संध्याकाळच्या वेळी शास्त्रीय मंदिर कला आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांनी वातावरण प्रसन्न होते, ज्यामुळे भाविकांची मोठी गर्दी जमते.

मंदिरातील इतर महत्त्वाच्या उत्सवांमध्ये कुंभम (फेब्रुवारी-मार्च) महिन्यातील शुभ शिवरात्री, धनु (डिसेंबर-जानेवारी) महिन्यातील तिरुवातिरा आणि चिंगम (ऑगस्ट-सप्टेंबर) महिन्यातील तिरुओणम यांचा समावेश आहे. विनायक चतुर्थी, अष्टमी रोहिणी, पूजा वैपू आणि विद्यारंभम् हे सण कन्नी (सप्टेंबर-ऑक्टोबर) महिन्यात, आयल्यम पूजा तुला (ऑक्टोबर-नोव्हेंबर) महिन्यात, मंडला पूजा हंगाम वृश्चिक (नोव्हेंबर-डिसेंबर) महिन्यात, विशुकणी मेदम् (एप्रिल-मे) महिन्यात, तर भागवत सप्ताहम् आणि रामायण मासचरणम् हे कर्क (जुलै-ऑगस्ट) महिन्यात साजरे केले जातात. शनिवार आणि प्रदोष हे दिवस देवाच्या दर्शनासाठी विशेष शुभ मानले जातात.

कलारकोड महादेवाला अर्पण केली जाणारी सर्वात महत्त्वाची सेवा (वळीपाडू) म्हणजे ‘धारा’, ज्यामध्ये शिवलिंगावर पवित्र जलाचा अखंड अभिषेक केला जातो, जो देवाच्या शांतीसाठी आणि सर्व अशुद्धी दूर करण्यासाठी केला जातो. ‘कूवलथु माला’, ही भगवान शिवाला अत्यंत प्रिय असलेली पवित्र बिल्वदलांची माळ, समृद्धी आणि अडथळ्यांपासून मुक्तीसाठी अर्पण केली जाते. श्री गणपतीसमोर आठ पवित्र द्रव्यांचा वापर करून केला जाणारा ‘अष्टद्रव्य महागणपती होम’ दैनंदिन भौतिक जीवनातील अडथळे यशस्वीपणे दूर करण्यासाठी केला जातो. ‘ऐक्यमत्य सूक्त अर्चना’ ही मंदिराची एक विशेष अर्चना असून ती कुटुंबात एकता, सुसंवाद आणि शांतता नांदावी यासाठी केली जाते. यासोबतच, देवाला ‘शैश्यम’ नावाचा विशेष पायसम (गूळ आणि तांदळापासून बनवलेली खीर) नैवेद्य म्हणून अर्पण केला जातो. हे वळीपाडू आशीर्वाद, आरोग्य, समृद्धी आणि मानसिक शांती मिळवण्यासाठी भाविकांकडून केले जातात.

मंदिर पहाटे ५:०० वाजता ‘नाडा तुराक्कल’ने उघडते, त्यानंतर ५:३० वाजता अभिषेक आणि ७:०० वाजता शिवेली होते. सकाळी ११:०० वाजता उच्च पूजा झाल्यानंतर ११:३० वाजता मंदिर बंद होते. संध्याकाळी ५:०० वाजता मंदिर पुन्हा उघडते आणि ६:४० वाजता दीपा आराधना केली जाते, त्यानंतर ७:३० वाजता अथाळा पूजा होते. अथाळा पूजेनंतर ७:४५ वाजता संध्याकाळची शिवेली पार पडते आणि रात्री ८:०० वाजता मंदिर बंद होते.

मुख्य वैशिष्ट्ये

  • अलाप्पुझा बस स्थानकापासून ४ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.
  • अलाप्पुझा रेल्वे स्थानकापासून ४.५ कि.मी. अंतरावर स्थित आहे.
  • अलाप्पुझा शहरापासून केवळ ४ कि.मी. अंतरावर आहे.
  • राज्य परिवहन आणि स्थानिक वाहतूक बसेस उपलब्ध आहेत.
  • खाजगी वाहने निश्चित केलेल्या पार्किंग क्षेत्रात उभी केली जाऊ शकतात.
  • जवळच्या परिसरात निवास आणि भोजनाची सोय उपलब्ध आहे.
  • संपर्क माहिती : ९६३३२९७६६०.
Back To Home