കാളറാം മന്ദിർ, പഞ്ചവടി

നാസിക്, ജില്ല നാസിക്

നാസിക്കിലെ ശ്രീ ക്ഷേത്ര പഞ്ചവടി, ഭഗവാൻ ശ്രീരാമൻ, സീതാദേവി, ലക്ഷ്മണൻ എന്നിവരുടെ സാന്നിധ്യത്താൽ പവിത്രമായ ഒരു സ്ഥലമാണ്! അഞ്ച് പേരാലുകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് ‘പഞ്ചവടി’ എന്ന് പേര് ലഭിച്ചത്. ഭഗവാൻ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഏകദേശം രണ്ട് വർഷത്തോളം ഇവിടെ വസിച്ചിരുന്നുവെന്ന് രാമായണ പണ്ഡിതന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ രാമചന്ദ്രൻ ഒരു കുടിൽ (പർണ്ണശാല) നിർമ്മിച്ച് താമസിച്ചിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്താണ് പിന്നീട് ഒരു വലിയ ക്ഷേത്രം പണിതതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് കാളറാം മന്ദിർ!

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാമകരണത്തെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്ന ഐതിഹ്യം ഇതാണ്: ഭഗവാൻ ശ്രീരാമൻ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടും ഒപ്പം വനവാസകാലത്ത് ഇവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ രാവണന്റെ സഹോദരിയായ ശൂർപ്പണഖ അവിടെ എത്തി. അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്കും ചെവിയും മുറിച്ചുമാറ്റി. തുടർന്ന്, പതിന്നാലായിരം രാക്ഷസന്മാർ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും ആക്രമിക്കാൻ എത്തി. ഭഗവാൻ രാമൻ അവരെയെല്ലാം നിഗ്രഹിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ, രാമൻ അതിഭീമവും ‘കാൽ-സ്വരൂപ’വുമായ (കാലത്തിന്റെ/മരണത്തിന്റെ രൂപം) ഭാവം കൈക്കൊണ്ടു. ‘കാൽ-സ്വരൂപൻ’ എന്ന നിലയിൽ ‘ശ്രീ കാളറാം’ എന്ന നാമം പ്രശസ്തമായി. കരിങ്കല്ലിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണ ചരിത്രവും വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. മുൻപ് ഇവിടെ ഒരു മരത്താലുള്ള ക്ഷേത്രമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശ്രീ ചക്രധർ സ്വാമി ദർശനത്തിനായി ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിച്ചതായി ലീലചരിത്രത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ൧൫൯൯-ൽ ശ്രീരാമ ദർശനത്തിനായി സന്ത് ഏകനാഥ് മഹാരാജും ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. സമർത്ഥ രാമദാസ് സ്വാമി ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ചാണ് ശ്രീരാമനെ ആരാധിച്ചിരുന്നത്. സന്ത് ശ്രീ ഗജാനൻ മഹാരാജിന് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ഭഗവാൻ ശ്രീരാമന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചുവെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. പേഷ്വാ ഭരണകാലത്താണ് ഈ പഴയ മരത്താലുള്ള ക്ഷേത്രം പുതുക്കിപ്പണിതത്.

ബാലാജി ബാജിറാവു അഥവാ നാനാസാഹേബ് പേഷ്വയുടെ പത്നിയായ ഗോപികാബായി പേഷ്വയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, പേഷ്വയുടെ സർദാർ ആയിരുന്ന രംഗറാവു ഓധേകർ ൧൭൭൮-നും ൧൭൯൦-നും ഇടയിൽ ഈ ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിച്ചു. പൂർണ്ണമായും കറുത്ത ശിലകൾ ഉപയോഗിച്ച് നഗര ശൈലിയിലാണ് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. നാസിക്കിൽ നിന്ന് അഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ‘റാംഷെജ്’ എന്ന കുന്നിൽ നിന്നാണ് ഈ കല്ലുകൾ കൊണ്ടുവന്നത്. ഭഗവാൻ ശ്രീരാമൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങാൻ ഈ കുന്നിലേക്ക് പോകാറുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കാൻ രണ്ടായിരം ശില്പികളും വാസ്തുശില്പികളും ൧൨ വർഷത്തോളം കഠിനാധ്വാനം ചെയ്തു. അക്കാലത്ത് ൨൩ ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു ഇതിന്റെ നിർമ്മാണച്ചെലവ്. ക്ഷേത്രത്തിന് ൨൪൫ അടി നീളവും ൧൪൫ അടി വീതിയുമുണ്ട്, കൂടാതെ താഴികക്കുടം (കലശം) വരെയുള്ള ഉയരം ൬൯ അടിയാണ്. ത്രയംബകേശ്വരത്തെ പുരാതന ജ്യോതിർലിംഗ ക്ഷേത്രത്തിന് സമാനമാണ് കാളറാം മന്ദിരത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ. ക്ഷേത്രഗോപുരം സ്വർണ്ണം പൂശിയതാണ്.

നാലുഭാഗവും മതിലുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്ക് വശത്ത് കമാനങ്ങളോടുകൂടിയ പ്രവേശന കവാടമുണ്ട്. അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ കമാനങ്ങളും തൂണുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഒരു ക്ഷേത്രമുറ്റം കാണാം. അവിടെ നിന്ന് ഗർഭഗൃഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചാൽ ശ്രീരാമൻ, സീത, ലക്ഷ്മണൻ എന്നിവരുടെ വിഗ്രഹങ്ങളുടെ ദർശനം ലഭിക്കും. പൂർണ്ണമായും കറുത്ത ശിലയിൽ കൊത്തിയെടുത്ത ഈ വിഗ്രഹങ്ങൾക്ക് രണ്ട് അടി ഉയരമുണ്ട്. വനവാസക്കാലത്തെ ദേവന്മാരെയാണ് ഈ വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് എന്നതിനാൽ, മരവുരി (വൽക്കലം) ധരിച്ചാണ് ഇവയെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ചില നാഗപന്തി സാധുക്കൾ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് താമസിച്ചിരുന്നുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഗോദാവരി നദീതീരത്ത് നിന്ന് രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, സീത എന്നിവരുടെ സ്വയംഭൂവായ വിഗ്രഹങ്ങൾ അവർ കണ്ടെത്തി. രാമന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ടെത്തിയ സ്ഥലം രാംകുണ്ഡ് എന്നും, ലക്ഷ്മണന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ടെത്തിയ സ്ഥലം ലക്ഷ്മൺകുണ്ഡ് എന്നും, സീതയുടെ വിഗ്രഹം കണ്ടെത്തിയ സ്ഥലം സീതാകുണ്ഡ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

ശ്രീരാമ ജന്മോത്സവം ഇവിടെ ഗുഡി പഡ്‌വ മുതൽ ദ്വാദശി വരെ അതീവ ഭക്തിസാന്ദ്രമായും ആവേശത്തോടെയും ആഘോഷിക്കുന്നു. പഡ്‌വ ദിവസം രാവിലെ ൯ മുതൽ ൧൦ വരെ മംഗള ആരതി നടക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത അവകാശികളായ പൂജാരിമാർ, മങ്കാരി ബുവയും സൽകാരി ബുവയും, തങ്ങളുടെ പത്നിമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് പൂജാകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. വിഗ്രഹങ്ങൾക്ക് വിശേഷാൽ അഭിഷേകം നടത്തുകയും, വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ അണിയിക്കുകയും, പുഷ്പാലങ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.


ചൈത്ര ശുദ്ധ ഏകാദശി നാളിൽ ശ്രീരാമന്റെ രഥയാത്ര എഴുന്നള്ളിക്കുന്നു. നരസിംഹ ജയന്തി, ഗണേശോത്സവം, ശ്രീകൃഷ്ണ ജയന്തി തുടങ്ങിയ എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും ഇവിടെ വലിയ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ദീപാവലി കാലത്ത് ഗോവത്സ ദ്വാദശി (വസൂബാരസ്) മുതൽ കാർത്തിക പൗർണ്ണമി വരെ ക്ഷേത്രം ദീപാലംകൃതമായിരിക്കും. നരക ചതുർദ്ദശി നാളിൽ പുലർച്ചെ എല്ലാ വിഗ്രഹങ്ങൾക്കും അഭ്യംഗസ്നാനം (എണ്ണ അഭിഷേകം) നടത്തുന്നു.

മുൻകാലങ്ങളിൽ ദളിതർക്ക് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ൧൯൩൦ മാർച്ച് ൨-ന് ഡോ. ബാബാസാഹേബ് അംബേദ്കറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇവിടെ ക്ഷേത്രപ്രവേശന സത്യാഗ്രഹം നടന്നു. ഈ സംഭവം ചരിത്രത്തിൽ ‘കാളറാം മന്ദിർ പ്രവേശ് സത്യാഗ്രഹം’ എന്ന പേരിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഗോദാവരി നദീതീരത്തുള്ള ഘട്ടങ്ങൾക്ക് സമീപമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ:

•  നാസിക് നഗരത്തിലെ പഞ്ചവടി പ്രദേശത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്
• എസ്‌ടി, മുനിസിപ്പൽ ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് ബസ് സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്
•  സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് എസ്‌ടി, റെയിൽവേ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം
• പ്രദേശത്ത് താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനുമുള്ള നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്