ഹിന്ദാല ദേവി ക്ഷേത്രം

ധൻരത്, താലൂക്ക്: നവാപൂർ, ജില്ല: നന്ദുർബാർ

നന്ദുർബാർ ജില്ലയിലെ താലൂക്ക് ആസ്ഥാനത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നവാപൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സവിശേഷമാണ്, കാരണം ഇതിന്റെ പകുതി ഭാഗം മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനത്തും ബാക്കി പകുതി ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനത്തുമായാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഈ താലൂക്കിൽ ചെറുതും വലുതുമായ നിരവധി അണക്കെട്ടുകളുണ്ട്. ഭാർദു, ഖഡ്കി, ബോർപാഡ, നഗ്ഝരി (രംഗാവലി), ഖോക്സ, ഖേർവ, ഭാവരെ, ഹൽദാനി തുടങ്ങിയ പദ്ധതികൾ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഈ താലൂക്കിലെ ധൻരത് ഗ്രാമത്തിലുള്ള പുരാതനമായ ഹിന്ദാല ദേവി ക്ഷേത്രം വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. ഇവിടെയുള്ള ജാഗൃതയായ ദേവി ഭക്തരുടെ നേർച്ചകൾ നിറവേറ്റുകയും അവരുടെ വിളികൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാൻ ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്യുമെന്ന അഗാധമായ വിശ്വാസം ഭക്തർക്കുണ്ട്. മാഘ പൂർണ്ണിമ മുതൽ എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഇവിടുത്തെ ഉത്സവം, ആ സമയത്ത് നടക്കുന്ന കാളച്ചന്ത എന്നിവ പ്രത്യേകം പ്രശസ്തമാണ്.

ഹിന്ദാല ദേവി സമീപത്തുള്ള കാമോദ് ഗ്രാമത്തിലാണ് ജനിച്ചതെന്നാണ് ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യം പറയുന്നത്. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്ന ഈ ദേവി തന്റെ ബാല്യം ഈ ഗ്രാമത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ചിലവഴിച്ചു. ഒരു ദിവസം, ഒരു വലിയ മരത്തിൽ കെട്ടിയ ഊഞ്ഞാലിൽ ആടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കയർ പൊട്ടുകയും ഹിന്ദാല ദേവി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു പറന്ന് ധൻരത് ഗ്രാമത്തിൽ വന്നിറങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഇവിടെ വന്നിറങ്ങിയ ശേഷം, ഈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ തുടരാൻ ദേവി തീരുമാനിക്കുകയും, ദേവിയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഭക്തർ അവൾക്കായി ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ, ദേവി ധൻരത് ഗ്രാമത്തെ തന്റെ സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലമാക്കി മാറ്റി. പുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഈ പുണ്യസ്ഥലം ഇവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നടത്തിയ നവീകരണത്തിന് ശേഷമാണ് ക്ഷേത്രം ഇന്നത്തെ രൂപം കൈവരിച്ചത്.

ഗ്രാമത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് രണ്ട് വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തൂണുകൾ ഒരു ബീമിനെ താങ്ങിനിർത്തുന്ന രീതിയിലുള്ള ഒരു സ്വാഗത കവാടമുണ്ട്. ചെറിയ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് ഒരു സഭാ മണ്ഡപവും ഗർഭഗൃഹവും ഉണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപത്തിന് മുൻവശത്ത് രണ്ട് പ്രവേശന കവാടങ്ങളുണ്ട്. ഉള്ളിൽ, മേൽക്കൂരയിലെ ബീമിനെ താങ്ങിനിർത്തുന്ന ൨൦ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തൂണുകളുണ്ട്. അടച്ചിട്ട സഭാ മണ്ഡപത്തിൽ വെളിച്ചത്തിനും വായുസഞ്ചാരത്തിനുമായി ജനലുകളുണ്ട്. സഭാ മണ്ഡപത്തിൽ ഭക്തർക്ക് ഇരിക്കാൻ ഇരിപ്പിടങ്ങളുണ്ട്. മുന്നോട്ട് പോയാൽ അന്തരാളത്തിലേക്കുള്ള (മുഖമണ്ഡപം) പ്രവേശന കവാടമാണ്. പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും മുകളിൽ കമാനത്തോടുകൂടിയ അലങ്കരിച്ച വൃത്താകൃതിയിലുള്ള തൂണുകളുണ്ട്. ഇതിനപ്പുറം ഗർഭഗൃഹത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടമാണ്. ഗർഭഗൃഹത്തിനുള്ളിൽ ദേവിയുടെ മാർബിളിൽ തീർത്ത പാദുകങ്ങളുണ്ട്, മുന്നിലെ മാളികയിൽ ഹിണ്ഡാല ദേവിയുടെ ൧൬ കൈകളുള്ള വിഗ്രഹവുമുണ്ട്. ദേവി തന്റെ കൈകളിൽ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. തലയിൽ കിരീടവും ശരീരത്തിൽ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വിഗ്രഹത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്തെ ശിലയിൽ പുഷ്പങ്ങളുടെ കൊത്തുപണികൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. മാളികയുടെ ഇടതുവശത്തായി ഒരു ചെറിയ ശ്രീകോവിലിൽ ദേവിയുടെ പുരാതന വിഗ്രഹമുണ്ട്, അതിനു മുന്നിലായി ‘നവ്‌സാച്ചെ പാഷാൻ’ (നേർച്ചക്കല്ലുകൾ) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഭക്തർ തങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ഒരു ആഗ്രഹം വെച്ചുകൊണ്ട് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന കല്ല് ഉയർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം സഫലമാകുമെങ്കിൽ മാത്രമേ ആ കല്ല് ഉയർത്താൻ കഴിയൂ എന്നാണ് ഭക്തരുടെ വിശ്വാസം. ഗർഭഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ വലതുവശത്തും ഇടതുവശത്തുമായി രണ്ട് വാതിലുകളുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയ്ക്ക് എല്ലാ വശങ്ങളിലും ഒരു പാരപ്പറ്റ് ഉണ്ട്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ താഴികക്കുട ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു ശിഖരമുണ്ട്, അതിനു മുകളിൽ സ്തൂപിയും കലശവും കൊടിയുമുണ്ട്. ശിഖരത്തിൽ ലംബമായ വരമ്പുകളുള്ള കൊത്തുപണികളും നാല് വശങ്ങളിലും കടുവയുടെ ശില്പങ്ങളും കാണാം.

മാഘ പൂർണ്ണിമ മുതൽ വദ്യ അഷ്ടമി വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരാഴ്ച നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം നടക്കുന്നു. ഇതാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വാർഷികോത്സവം. ഈ സമയത്ത് മഹാരാഷ്ട്ര, ഗുജറാത്ത്, മധ്യപ്രദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം തേടി ഇവിടെ എത്തുന്നു. ഉത്സവവേളയിൽ, പ്രാദേശിക കർഷകർ തങ്ങളുടെ പാടങ്ങളിൽ വിളവെടുത്ത ധാന്യങ്ങളും, ശിരയും, പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണവും ദേവിക്ക് നൈവേദ്യമായി സമർപ്പിക്കുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിവിധ മതപരമായ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച്, അലങ്കരിച്ച വിവിധ സ്റ്റാളുകളുമായി ഈ പ്രദേശം ഒരു ചന്തയുടെ പ്രതീതി കൈവരിക്കുന്നു. പലതരം ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ, ഗൃഹോപകരണങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ, കാർഷിക ഉപകരണങ്ങൾ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾ എന്നിവ ഇവിടെ ലഭ്യമാണ്. ഈ സമയത്ത് ഇവിടെ വലിയൊരു കാളച്ചന്തയും നടക്കുന്നു. കർഷകർ തങ്ങളുടെ ആവശ്യാനുസരണം കരുത്തുറ്റ കാളകളെ വാങ്ങുകയും വിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ ഇടപാടുകളാണ് ഇവിടെ നടക്കുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ, ശരദീയ നവരാത്രി, ദസറ, ദീപാവലി തുടങ്ങിയ വാർഷിക ഉത്സവങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിൽ ആഘോഷിക്കാറുണ്ട്. എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളിലും, അതുപോലെ എല്ലാ ചൊവ്വ, വെള്ളി ദിവസങ്ങളിലും, പൂർണ്ണിമ, അമാവാസി ദിവസങ്ങളിലും ദർശനത്തിനായി ഭക്തരുടെ വലിയ തിരക്കാണ് അനുഭവപ്പെടാറുള്ളത്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ

• നവാപൂരിൽ നിന്ന് ൧൦ കി.മീ. അകലെയും നന്ദുർബാറിൽ നിന്ന് ൫൮ കി.മീ. അകലെയും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു
• നവാപൂരിൽ നിന്ന് എസ്‌ടി ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം
• പരിസരത്ത് താമസ സൗകര്യമോ ഭക്ഷണ സൗകര്യമോ ലഭ്യമല്ല