மார்த்தாண்ட தேவஸ்தானம் (கண்டோபா)

ஜேஜூரி, தாலுகா புரந்தர், மாவட்டம் புனே

புனேவிற்கு அருகில் உள்ள ஜேஜூரியில் அமைந்துள்ள மார்த்தாண்ட தேவஸ்தானம், பதின்மூன்றாம் நூற்றாண்டில் புனிதர் நர்ஹரி சோனார், “ஜேஜூர்காட் மலை சிவலிங்க வடிவில் உள்ளது; இது இப்பூவுலகின் இரண்டாவது கைலாய சிகரம்” என்று பாடிய பெருமைக்குரிய புனிதத் தலமாகும். இது மகாராஷ்டிராவிலேயே மிகவும் முக்கியமான மற்றும் ஆன்மீக அதிர்வுகள் நிறைந்த வழிபாட்டுத் தலங்களில் ஒன்றாகக் கருதப்படுகிறது. “யேல்கோட் யேல்கோட் ஜெய் மல்ஹார்” என்ற முழக்கங்கள் எதிரொலிக்கும் அந்தச் சூழல், பண்டாரா (மஞ்சள் தூள்) தூவப்படுவதால் பொன்மயமாகக் காட்சியளிக்கிறது. பகுஜன் சமூகம் மற்றும் பல வீர மரபினரின் குலதெய்வமான கண்டோபாவின் ஆசியைப் பெற, ஆயிரக்கணக்கான பக்தர்கள் தினமும் இந்த கோட்டைக்கு வருகை தருகின்றனர். மணமக்கள் ஒருவருக்கொருவர் நெற்றியில் பண்டாரா பூசிக்கொள்வதும், மணமகன் தனது மணமகளைத் தூக்கிக்கொண்டு ஜேஜூரி கோட்டையின் படிகளில் ஏறுவதும் இன்றும் கடைப்பிடிக்கப்படும் ஒரு மரபாகும்.

இந்த ஆலயம் எட்டாம் நூற்றாண்டிலிருந்தே இருந்து வருவதை பல்வேறு வரலாற்றுச் சான்றுகள் தெளிவுபடுத்துகின்றன. கி.பி. ௧௨௪௮-ஆம் ஆண்டில் வீர்பால் மற்றும் விர்மல்லா என்ற மன்னர்கள் ஜேஜூரி கோட்டையைப் பலப்படுத்தியதாக ஒரு பழங்காலக் கல்வெட்டு குறிப்பிடுகிறது. முதன்மைக் கோயிலின் சபா மண்டபத்திற்கு வெளியே அமைந்துள்ள இந்தக் கல்வெட்டு, காலப்போக்கினால் தற்போது வாசிக்க முடியாத நிலையில் உள்ளது. பதினாறாம் மற்றும் பதினேழாம் நூற்றாண்டுகளுக்கு இடைப்பட்ட காலத்தில் இக்கோயில் குறிப்பிடத்தக்க விரிவாக்கத்திற்கு உள்ளானது, மேலும் பல புதிய கட்டுமானங்கள் சேர்க்கப்பட்டன. முதன்மைக் கோயில் கி.பி. ௧௬௦௮-ஆம் ஆண்டில் புதுப்பிக்கப்பட்டது, மேலும் கி.பி. ௧௭௧௨-ஆம் ஆண்டில் இங்கு ஒரு புதிய கோயில் கட்டப்பட்டது. மராட்டியர் காலத்தில், இக்கோயில் அரசர்களின் சிறப்பான ஆதரவைப் பெற்றது. இக்கோயிலின் வளர்ச்சியில் தோர்லே பாஜிராவ் பேஷ்வா மற்றும் சிமாஜி அப்பா ஆகியோர் முக்கியப் பங்காற்றினர். குறிப்பாக, வசைப் போரின்போது போர்த்துகீசியர்களிடமிருந்து கைப்பற்றப்பட்ட பெரிய மணிகளை சிமாஜி அப்பா இங்கு காணிக்கையாக வழங்கினார். ஜேஜூரியின் தற்போதைய தோற்றத்திற்கு முக்கியக் காரணம் ஹோல்கர் வம்சத்தினரே ஆவர். மல்ஹர்ராவ் ஹோல்கர், கண்டோபாவின் தீவிர பக்தராக இருந்தார். கி.பி. ௧௭௪௨-ஆம் ஆண்டில், அவர் கோயிலில் பிரம்மாண்டமான கல் தூண்களை எழுப்பினார், மேலும் கி.பி. ௧௭௭௦-ஆம் ஆண்டிற்குள், கோட்டையைச் சுற்றியுள்ள பலமான மதில் சுவர்களையும் நீர்நிலைகளையும் கட்டி முடித்தார். புண்யச்லோக் அகல்யா தேவி ஹோல்கர் இப்பகுதியின் முழுமையான வளர்ச்சியை மேற்பார்வையிட்டார். வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க ஹோல்கர் ஏரி, பரந்து விரிந்த புளியந்தோப்பு மற்றும் சிலாவதி குண்ட் போன்ற அமைப்புகள் இன்றும் அவரது பணிகளுக்குச் சான்றாக விளங்குகின்றன.

புராணக் கதைகளின்படி, கண்டோபா சிவபெருமானின் அவதாரமாகக் கருதப்படுகிறார். மார்த்தாண்ட பைரவர் மற்றும் மல்ஹாரி என்றும் அழைக்கப்படும் இந்த தெய்வம், மணி மற்றும் மல்லா என்ற இரு அரக்கர்களை அழிப்பதற்காக அவதரித்தது. மணி மற்றும் மல்லா ஆகிய அரக்கர்கள் பிரம்மனிடம் வரம் பெற்று பூமியில் பெரும் துன்பத்தை விளைவித்தனர். இந்த அரக்கர்களின் தொல்லையிலிருந்து முனிவர்களைக் காக்க, சிவபெருமான் மார்த்தாண்ட பைரவ வடிவம் கொண்டார். இந்த வடிவத்தில், மஞ்சள் பூசப்பட்ட தங்கத்தைப் போல ஜொலிக்கும் உடலுடனும், ‘கண்டா’ என்ற ஆயுதத்தை ஏந்தியும், அவர் ஆறு நாட்கள் அரக்கர்களுடன் கடும் போர் புரிந்தார். போரின் முடிவில், மணி என்ற அரக்கன் வருந்தி தனது வெள்ளை குதிரையை கண்டோபாவுக்கு வழங்கினான், அவனும் அவனது பாதங்களில் நிரந்தர இடத்தைப் பெற்றான். இன்றும், கோயிலின் கருவறையில் கண்டோபாவின் பாதங்களுக்கு அடியில் மணியின் தலை செதுக்கப்பட்டிருப்பதைக் காணலாம். இருப்பினும், அகங்காரம் கொண்ட மல்லா என்ற அரக்கனை கண்டோபா தலை துண்டித்துக் கொன்றார். இந்த வெற்றியின் நினைவாக, ‘ஏல்கோட்’ – அதாவது ஒரு கோடி தேவர்களின் தலைவன் – என்ற முழக்கம் உருவானது.

கண்டோபாவின் இரண்டு முதன்மையான மனைவியரில், மஹாலாசா தேவி ஆதிசக்தியான பார்வதியின் அவதாரமாகக் கருதப்படுகிறார். அவர் நேவாஸேவைச் சேர்ந்த ஒரு வணிகரின் மகளாகப் பிறந்தார். இரண்டாவது மனைவியான பனாய், தங்கர் சமூகத்தைச் சேர்ந்தவர். அவர் தேவேந்திரனின் மகளாவார், பூமியில் ஒரு தங்கரின் இல்லத்தில் வளர்ந்தார். கண்டோபா சம்பா சஷ்டி அன்று அரக்கனை வதம் செய்ததால், இந்நாள் ‘மல்ஹாரி நவராத்திரி’ என்று சிறப்பு முக்கியத்துவம் பெற்றுள்ளது. இக்காலகட்டத்தில் தொடர்ந்து பண்டாராவைத் தூவுவது கண்டோபாவின் வெற்றி விழாவின் அடையாளமாகும்.

சஹ்யாத்ரி மலைத்தொடரின் உட்பிரிவுகளில் ௭௧௮ மீட்டர் உயரத்தில் அமைந்துள்ள இந்த கோட்டை, இயற்கை வளம் மிக்க பகுதியில் அமைந்துள்ளது. கோட்டையை அடைய முக்கியமாக மூன்று வழிகள் உள்ளன. அவற்றில், வடக்கு படிக்கட்டு பாதை மிகவும் பரபரப்பான மற்றும் வசதியான பாதையாக கருதப்படுகிறது. படிக்கட்டு பாதையின் தொடக்கத்தில் கோவிலின் பிரதான வாசல் உள்ளது. கோட்டை போன்ற இந்த நுழைவாயில் சுமார் ஐம்பது அடி உயரம் கொண்டது, அதன் இருபுறமும் காவல் அறைகள் உள்ளன. நந்தி மண்டபம் இங்கு அமைந்துள்ளது, அங்கு பக்தர்கள் பண்டாரா வழங்கி தங்கள் புனித யாத்திரையைத் தொடங்குகிறார்கள். புதிதாக மணமான கணவன் தனது மனைவியை தோளில் சுமந்து கொண்டு முதல் ஐந்து படிகளில் ஏற வேண்டும் என்ற பாரம்பரியம் உள்ளது. இதனாலேயே, முதல் ஐந்து படிகள் ‘மணச்சியா பாயர்யா’ (கண்ணியமான படிகள்) என்று அழைக்கப்படுகின்றன. கோட்டையை அடைய மொத்தம் ௩௮௫ படிகள் ஏற வேண்டும். நாட்டுப்புறக் கதைகள் மற்றும் பாடல்களில், இந்தப் படிகள் ‘ஒன்பது லட்சம் படிகள்’ என்று குறிப்பிடப்படுகின்றன. இந்த குறிப்பு படிகளுக்காக பயன்படுத்தப்பட்ட கற்களின் எண்ணிக்கையிலிருந்து வந்திருக்கலாம். படிகளுக்கு முன்னால் பல பழங்கால தீபஸ்தம்பங்கள் (தீபமாலைகள்) உள்ளன. நேர்த்திக்கடன் செலுத்திய சர்தார்கள், ஜாகீர்தார்கள் மற்றும் செல்வந்த குடும்பங்களால் இந்த தீபஸ்தம்பங்கள் கட்டப்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது. இங்கிருந்து சில படிகள் ஏறிய பிறகு, வலதுபுறத்தில் கண்டோபாவின் குதிரைக்கான லாயம் உள்ளது. கண்டோபாவின் பல்லக்கிற்கு முன்னால் நடனமாடும் குதிரை இங்குதான் வைக்கப்படுகிறது. இந்த குதிரையைப் பராமரிக்கும் கௌரவம் கான் குடும்பத்தினரிடம் தலைமுறை தலைமுறையாக இருந்து வருகிறது. இன்னும் சில படிகள் ஏறினால், சுதந்திரப் போராட்ட வீரரும் கண்டோபாவின் பக்தருமான உமாஜி நாயக்கின் முழு நீள ஆயுதம் ஏந்திய சிலை உள்ளது. படிக்கட்டு பாதையில், ஒரு பழங்கால சன்னதியில் வீரபத்ர தெய்வத்தின் சிலை உள்ளது.

படிக்கட்டுகளின் ஒரு பக்கத்தில், சத்ரபதி சிவாஜி மகாராஜாவும் ஷாஜி ராஜேவும் சந்திக்கும் காட்சியைச் சித்தரிக்கும் சிற்பம் உள்ளது. இந்த வரலாற்று நிகழ்வு ஜேஜூரி கோட்டையில் நடந்ததாகக் கூறப்படுகிறது. படிக்கட்டுப் பாதையின் நடுப்பகுதியை அடைந்ததும், வலது பக்கத்தில் பனாயின் பழமையான கோயில் உள்ளது. இக்கோயில் ஒரு முகப்பு மண்டபத்தையும் கருவறையையும் கொண்டுள்ளது. கருவறைக்குள் பனாயின் கல் விக்கிரகம் உள்ளது. கோயிலுக்கு முன்னால் ஆடுகளின் கல் சிற்பங்கள் உள்ளன. தங்கள் வேண்டுதல்கள் நிறைவேறிய பிறகு, பக்தர்கள் இங்கு ஆட்டுச் சிற்பங்களைச் சமர்ப்பிக்கின்றனர். இக்கோயிலுக்கு அருகில் மல்ஹர்ராவ் ஹோல்கர் அவர்களால் சகாப்தம் ௧௬௧௭, அதாவது கி.பி. ௧௬௯௫-இல் செதுக்கப்பட்ட கல்வெட்டு உள்ளது. கண்டோபா இன்னும் நள்ளிரவுக்குப் பிறகு பனாயைச் சந்திக்க இங்கு வருவதாக பக்தர்கள் நம்புகின்றனர்.

இன்னும் சில படிகள் ஏறிய பிறகு, கண்டோபாவின் தளபதியான ஹெகாடி பிரதானின் கோயிலை அடையலாம். ஹெகாடி பிரதான், கண்டோபாவின் அரசியான மஹாலாசா தேவியின் சகோதரராக இருந்தாலும், அவர் கண்டோபாவின் தீவிர பக்தராக இருந்தார். கோயிலில், வஜ்ர-பீடத்தில் ஹெகாடி பிரதானின் கல் விக்கிரகம் உள்ளது. இக்கோயிலிலிருந்து சிறிது தொலைவில், ஒரு உயர்ந்த மேடையில் புண்ணியச்லோக் அகல்யா தேவி ஹோல்கரின் முழு உருவச் சிலை உள்ளது. இங்கிருந்து, கோயிலின் பிரதான நுழைவாயிலை அடைய இன்னும் சில படிகள் ஏற வேண்டும். நுழைவாயிலுக்கு அருகில் யஷ்வந்த்ராவின் சிற்பத்துடன் கூடிய ஒரு சிறிய சன்னதி உள்ளது. முகலாயப் பேரரசர் ஔரங்கசீப்பின் படைகள் ஜேஜூரி கோட்டையையும் கோயிலையும் தாக்கியபோது, கோட்டையைப் பாதுகாக்கவும் கோயிலின் புனிதத்தன்மையைக் காக்கவும் யஷ்வந்த்ரா தனது இன்னுயிரைத் தியாகம் செய்தார். கோட்டையைப் பாதுகாக்கும் போரில் அவர் வீரமரணம் அடைந்ததாக நம்பப்படுகிறது.

கோட்டையின் இரண்டு அடுக்குகள் கொண்ட பிரதான நுழைவு வாயிலின் மேல் தளத்தில் நகர்கானா (முரசு அறை) உள்ளது. நுழைவு வாயிலில் பல்வேறு சிற்பங்கள் செதுக்கப்பட்டுள்ளன, மேலும் உட்புறத்தில் காவலர் அறைகள் உள்ளன. இங்கிருந்து கோட்டையின் கோயில் முற்றத்திற்குச் செல்லலாம். கோயில் நான்கு பக்கங்களிலும் வலிமையான கோட்டைச் சுவர்களால் சூழப்பட்டுள்ளது, அவற்றின் மேல் ஏறுவதற்குப் படிக்கட்டுகள் அமைக்கப்பட்டுள்ளன. கோட்டைச் சுவர்களை ஒட்டி மூடப்பட்ட தாழ்வாரங்கள் (ஓவரிகள்) உள்ளன. இங்கு கோந்தல், ஜகரன் போன்ற சடங்குகள் நடைபெறுகின்றன. முற்றத்தில் நான்கு தீபஸ்தம்பங்கள் (தீபமாலைகள்) உள்ளன. எண்கோண பீடங்களின் மீது அமைந்துள்ள இந்த பிரம்மாண்டமான தீபஸ்தம்பங்கள் மேல்பகுதியை நோக்கி குறுகி, சிகரங்களுடன் காட்சியளிக்கின்றன. தீபஸ்தம்பங்களில் தெய்வங்கள், விலங்குகள், பறவைகள் மற்றும் மலர்களின் சிற்பங்கள் செதுக்கப்பட்டுள்ளன. திரிபுராரி பௌர்ணமி மற்றும் பிற திருவிழாக்களின் போது, இந்த தீபஸ்தம்பங்களில் எண்ணெய் விளக்குகள் ஏற்றப்படுகின்றன. தீபஸ்தம்பங்களுக்கு அருகில் மணி மற்றும் மல்லா ஆகிய அரக்கர்களின் கல் சிலைகள் உள்ளன. அருகில் கண்டோபா பாகத் உள்ளது. பக்தர்கள் தங்கள் வேண்டுதல்களை நிறைவேற்ற இந்த பாகத்தில் தொங்குவது வழக்கம்; இருப்பினும், இத்தகைய நடைமுறைகள் தற்போது தடை செய்யப்பட்டுள்ளன. பாகத் மண்டபத்திற்கு அருகில், ஒரு நித்திய விளக்கு (திவட்டி) தொடர்ந்து எரிந்து கொண்டிருக்கிறது. இறைவனை தரிசிக்க வரும் பக்தர்கள் இந்த விளக்குக்கு எண்ணெய் ஊற்றி வழிபடுகின்றனர். முற்றத்தில் ஒரு பெரிய பித்தளை ஆமைச் சிலை உள்ளது. அதன் அருகில் ஒரு கல் நந்தி சிலை உள்ளது. தாலி-பண்டாரா சடங்கு நடத்துவதற்கான மண்டபமும் இங்கு அமைந்துள்ளது. கோயிலுக்கு முன்னால் இறைவனின் கண்டா (வாள்) உள்ளது. பக்தர்கள் இந்த கனமான வாளை ஒரு கையால் தூக்க முயற்சி செய்கின்றனர்.

அதற்கு சற்று முன்னால் கண்டோபா கோயில் உள்ளது. கோயிலின் வலது மற்றும் இடதுபுறங்களில், வரிசைகளை ஒழுங்குபடுத்துவதற்காக இரும்புத் தடுப்புகள் அமைக்கப்பட்டுள்ளன. இந்த வரிசைகளில் ஒன்று கட்டண தரிசனத்திற்காக ஒதுக்கப்பட்டுள்ளது. இக்கோயில் ஒரு சபா மண்டபம் மற்றும் ஒரு கருவறையைக் கொண்டுள்ளது. சுமார் நான்கு அடி உயரமான மேடையின் மீது இக்கோயில் அமைந்துள்ளது. சபா மண்டபத்தின் நுழைவாயிலில் ஆறு படிகள் உள்ளன. சபா மண்டபத்தின் முன்புறத்தில் நான்கு தூண்கள் உள்ளன, அவற்றின் மேல் வளைவுகள் அமைக்கப்பட்டுள்ளன. சபா மண்டபத்திற்கு இடது மற்றும் வலது பக்கங்களில் இரண்டு கூடுதல் நுழைவாயில்கள் உள்ளன. பக்தர்கள் இந்த நுழைவாயில்கள் வழியாக அனுமதிக்கப்படுகிறார்கள். நுழைவாயிலில் வேலைப்பாடுகள் நிறைந்த கதவு நிலைகள் உள்ளன, அதன் மேல் சட்டத்தில் விநாயகப் பெருமானின் சிற்பம் செதுக்கப்பட்டுள்ளது. சபா மண்டபத்தில் பல வேலைப்பாடுகள் நிறைந்த கல் தூண்களும், குதிரை மீது அமர்ந்திருக்கும் கண்டோபாவின் சிலையும் உள்ளன.

அதற்கு முன்னால் கருவறைக்கான நுழைவாயில் உள்ளது. இந்த நுழைவாயிலில் வேலைப்பாடுகள் நிறைந்த மரத்தாலான கதவுகள் உள்ளன. கருவறைக்குள், பின் சுவருக்கு அருகில், மணி-மல்லன் என்ற அரக்கன் மீது அமர்ந்திருக்கும் நான்கு கைகளைக் கொண்ட கண்டோபாவின் கல் சிலை உள்ளது. முன்புறத்தில் கண்டோபா மற்றும் மல்சாவின் தலா இரண்டு சிலைகள் உள்ளன. சிலைகளுக்கு முன்னால் தரையில் கண்டோபா மற்றும் மல்சாவின் சுயம்பு கல் பிண்டிகள் உள்ளன. கருவறைக்கு அருகில் இடது மற்றும் வலதுபுறங்களில் இரண்டு அறைகள் உள்ளன. இடதுபுற அறை இறைவனின் படுக்கையறையாகச் செயல்படுகிறது, அதே சமயம் வலதுபுற அறையின் அடித்தளத்தில் கண்டோபாவின் ரகசிய கருவறை அமைந்துள்ளது. சபா மண்டபத்தின் கூரை குவிமாடம் போன்ற கோபுரத்தைக் கொண்டுள்ளது. கோபுரத்தின் நான்கு பக்கங்களிலும் பல சிறிய உருஷ்ரிங்கி பாணி கோபுரங்கள் உள்ளன. அவற்றின் உச்சிகள் ஆமலகங்கள் மற்றும் கலசங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டுள்ளன. முதன்மைக் கோபுரத்தின் உச்சியில் ஸ்தூபிகாவும் கலசமும் உள்ளன.

கண்டோபா ஆலயத்திற்குப் பின்னால் அன்னை மல்சா தேவியின் ஆலயம் அமைந்துள்ளது. சபா மண்டபத்தையும் கருவறையையும் கொண்ட இந்த ஆலயத்தில், அன்னை மல்சா தேவியின் திருவுருவம் ஒரு பலகை வடிவிலான கல் சிலையாகக் காட்சியளிக்கிறது. தேவிக்கு பித்தளையிலான முகக்கவசம் அணிவிக்கப்பட்டுள்ளது. இந்த ஆலயத்தின் கருவறை மேற்கூரை ஐந்து நிலைகளைக் கொண்ட கோபுரத்தைக் கொண்டுள்ளது. கோபுரத்தின் ஒவ்வொரு நிலையிலும் தெய்வங்களுக்கான சிறிய மாடங்கள் உள்ளன. கோபுரத்தின் உச்சியில் குவிமாடம் போன்ற அமைப்பும், அதன் மேல் ஸ்தூபிகையும் கலசமும் அமைந்துள்ளன. ஜேஜூரி கோட்டைக்குப் பின்னால் கடேபதார் திருத்தலம் உள்ளது, இதுவே கண்டோபாவின் மூலஸ்தானமாகும். அடிவாரத்திலிருந்து கடேபதாரை அடைய சுமார் ௭௦௦ படிகள் உள்ளன.

ஜேஜூரி கோட்டையில் ஆண்டு முழுவதும் பல்வேறு திருவிழாக்களும் கொண்டாட்டங்களும் மிகுந்த உற்சாகத்துடன் நடைபெறுகின்றன. திங்கட்கிழமை வரும் அமாவாசையான ‘சோம்வதி அமாவாசை’ அன்று மிகப்பெரிய திருவிழா நடைபெறுகிறது. இந்நாளில், கண்டோபாவின் பல்லக்கு கோட்டையிலிருந்து கர்ஹா நதிக்கு புனித நீராடலுக்காக எடுத்துச் செல்லப்படுகிறது. ஆயிரக்கணக்கான பக்தர்கள் “யேல்கோட்” என்று முழக்கமிட்டும், மஞ்சள் பொடியை (பண்டாரா) வாரி இறைத்தும் இந்த ஊர்வலத்தில் பங்கேற்கின்றனர். கர்ஹா நதியின் பாபநாசன் தீர்த்தத்தில் தெய்வத்தின் உற்சவ மூர்த்திகளுக்கு புனித நீராட்டு நடைபெறுகிறது, அதன் பிறகு பல்லக்கு மீண்டும் கோட்டைக்குத் திரும்புகிறது. மார்கசீர்ஷ மாதத்தில் நடைபெறும் சம்பா சஷ்டி திருவிழா ஆறு நாட்கள் நீடிக்கும். இந்நாளில், இறைவனுக்கு கத்தரிக்காய் மசியல் (பரித்) மற்றும் கம்பு ரொட்டி (ரோட்கா) நைவேத்தியமாகப் படைக்கப்படுகிறது. மகா சிவராத்திரி அன்று, ஆலயத்தின் கலசத்தில் உள்ள சிவலிங்கமும், நிலவறையில் உள்ள ரகசிய லிங்கமும் தரிசனத்திற்காகத் திறக்கப்படுகின்றன. பௌஷ பௌர்ணமி அன்று, கண்டோபா மற்றும் அன்னை மல்சா தேவியின் திருக்கல்யாண வைபவம் வெகு விமரிசையாகக் கொண்டாடப்படுகிறது. சைத்ர பௌர்ணமி அன்றும் இங்கு பெரிய திருவிழா நடைபெறுகிறது. தசரா திருநாளில், கோட்டையில் வாள் தூக்கும் போட்டி நடத்தப்படுகிறது. பக்தர்கள் ‘தாலி பார்னே’ மற்றும் ‘ஜாகரன்-கோண்டல்’ போன்ற சடங்குகளைச் செய்து தங்கள் நேர்த்திக்கடன்களை நிறைவேற்றுகின்றனர்.

பயனுள்ள தகவல்கள்

• சஸ்வாடிலிருந்து ௧௯ கி.மீ
• புனே நகரத்திலிருந்து ௫௦ கி.மீ
• மாநிலத்தின் பல நகரங்களிலிருந்து ஜேஜூரிக்கு அரசுப் பேருந்து சேவை உள்ளது
• தனியார் வாகனங்கள் கோட்டையின் அடிவாரத்தில் உள்ள வாகன நிறுத்துமிடம் வரை செல்லலாம்
• அருகில் தங்குவதற்கும் காலை உணவிற்கும் பல வசதிகள் உள்ளன
• தொடர்பு கொள்ள: கோயில் அலுவலகம், தொலைபேசி: ௦௨௧௧௫ – ௨௫௨௫௪௫ / ௨௫௫௫௪௫