अनियारम शिव मंदिर

अनियारम, थलसेरी, जिल्हा कन्नूर.

कन्नूर जिल्ह्यातील थलसेरी तालुक्यातील पानूर जवळ अनियारम येथे स्थित असलेले अनियारम शिव मंदिर हे या भागातील महत्त्वाच्या उपासना केंद्रांपैकी एक आहे. भगवान शिव आणि देवी पार्वती हे येथील मुख्य आराध्य दैवत असून, त्यांची येथे समान महत्त्वाने पूजा केली जाते. शांत आणि निसर्गरम्य वातावरणात वसलेले हे मंदिर परिसरातील उल्लेखनीय मंदिरांपैकी एक आहे.

अनियारम शिव मंदिर उत्तर मलबार मंदिर वास्तुकलेचे पालन करते. गर्भगृहाची (श्रीकोविल) जुनी रचना, चुट्टमबलम आणि लाकडी कोरीव काम यावरून हे मंदिर अनेक शतकांचा इतिहास असलेले पारंपरिक मलबार मंदिर मानले जाते. अनेक दशके मोडकळीस आलेल्या अवस्थेत राहिल्यानंतर, २०१० च्या दशकाच्या सुरुवातीला याच्या जीर्णोद्धारासाठी स्थानिक समिती स्थापन करण्यात आली. भाविकांच्या सहकार्याने, २०१५-२०१६ दरम्यान श्रीकोविलची पुनर्बांधणी आणि चुट्टमबलमचे बांधकाम यांसारखी प्रमुख पुनर्रचना कामे पूर्ण करण्यात आली. मुख्य दैवतांची पुन:प्रतिष्ठापना आणि ब्रह्मकलशाभिषेक सोहळे २०१७-२०१८ दरम्यान पार पडले. सध्या हे मंदिर मलबार देवस्वम बोर्डाच्या देखरेखीखाली कार्यरत असून, लोकांद्वारे निवडलेल्या स्थानिक समितीद्वारे त्याचे व्यवस्थापन केले जाते.

या मंदिराचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांची श्रीकोविल (गर्भगृह) एकमेकांच्या विरुद्ध दिशेला आहेत. या रचनेमागे एक स्थानिक श्रद्धा जोडलेली आहे. असे मानले जाते की, एकदा भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांच्यात मतभेद झाले होते आणि ते एकमेकांकडे पाठ फिरवून उभे राहिले होते; त्या घटनेच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ श्रीकोविल अशा प्रकारे उभारण्यात आले आहेत. तरीही, भाविकांची अशी श्रद्धा आहे की या मंदिरात भगवान शिव आणि देवी पार्वती यांची प्रार्थना केल्याने कौटुंबिक जीवनात सुसंवाद निर्माण होतो, वैवाहिक मतभेद दूर होतात आणि कुटुंबात शांतता व एकता वाढते.

पारंपारिक उत्तर मलबार मंदिर शैलीत बांधलेल्या या मंदिराचा पाया लॅटराईट दगडाचा असून, लाकडी कोरीव काम साधे आणि छप्पर उतरते आहे. साध्या प्रवेशद्वारातून आत शिरल्यावर प्रथम मुख्य बळी दगड दिसतो. त्याच्या मागे प्रशस्त चुट्टमबलम (नालंबलम) आहे, जे मुख्य श्रीकोविलाला वेढलेले आहे. चुट्टमबलमच्या भिंतींवर तेलाचे दिवे लावलेले असतात. श्रीकोविलच्या समोर ग्रॅनाइटचे खांब असलेला नमस्कार मंडपम आहे, तर चुट्टमबलमच्या बाहेरील अंगणात भगवान गणपती, भगवान अय्यप्पा, भगवान सुब्रह्मण्य आणि भगवान महाविष्णू यांची मंदिरे आहेत. मोठी झाडे आणि हिरवेगार ग्रामीण वातावरण असलेल्या मंदिराचा परिसर त्याच्या पारंपारिक स्वरूपाला अधिकच खुलवतो.

नालंबलमच्या (चुट्टंबलमच्या) आत, दोन मुख्य श्रीकोविल एकमेकांना समांतर स्थित आहेत. त्यांच्या पायाभरणीसाठी ग्रॅनाइट आणि लॅटराइटचा वापर केला असून, भिंती लॅटराइटच्या आहेत आणि मुसळधार पावसाचा सामना करण्यासाठी उतरत्या छतांची रचना केली आहे. भगवान शिवाच्या श्रीकोविलच्या अगदी समोर ग्रॅनाइटच्या खांबांनी युक्त असा एक चौरस नमस्कार मंडप आहे. मुख्य देवता, भगवान शिव आणि देवी पार्वती, एकाच दिशेला तोंड करून नाहीत. भगवान शिव शांत शिवलििंग रूपात पूर्वेकडे तोंड करून प्रतिष्ठित आहेत, तर देवी पार्वती भगवान शिवांच्या श्रीकोविलच्या अगदी मागे पश्चिमेकडे तोंड करून प्रतिष्ठित आहेत.

मल्याळम महिन्यातील कुंभम (फेब्रुवारी-मार्च) दरम्यान साजरा केला जाणारा महाशिवरात्री हा मंदिराचा सर्वात महत्त्वाचा उत्सव आहे. या दिवशी विशेष पूजा, लक्षार्चना, दीपाराधना आणि रात्रभर चालणारी विलक्केझुन्नल्लिप्पू (दीप मिरवणूक) आयोजित केली जाते, ज्यामध्ये मोठ्या संख्येने भाविक सहभागी होतात. २०१६-२०१८ दरम्यान करण्यात आलेल्या मंदिराच्या जीर्णोद्धार आणि पुनर्रप्रतिष्ठेच्या स्मरणार्थ वार्षिक पुनर्रप्रतिष्ठा उत्सवही साजरा केला जातो. या उत्सवांमध्ये ब्रह्मकलशाभिषेक, विशेष तांत्री पूजा, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि अन्नदानाचे आयोजन केले जाते. देवी पार्वतीचीही तितक्याच महत्त्वाच्या स्वरूपात पूजा केली जात असल्याने, मल्याळम महिन्यातील धनु (डिसेंबर-जानेवारी) दरम्यान येणारी तिरुवाथिरा देखील विशेष पद्धतीने साजरी केली जाते. या दिवशी विवाहित स्त्रिया आणि तरुणी उपवास करून कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात आणि तिरुवाथिराशी संबंधित विधी पार पाडले जातात. याव्यतिरिक्त, वृश्चिकमच्या १ तारखेपासून धनुच्या ११ तारखेपर्यंतच्या ४१ दिवसांच्या मंडल हंगामात, मंदिरात विशेष पूजा, दीप सजावट आणि भगवान अय्यप्पांना विशेष पूजा व नैवेद्य अर्पण केले जातात.

मंदिरातील मुख्य सेवांमध्ये शिव धारा (धारा), कूवलम माला, कूवलम पत्र अर्चन, पिनविलक्कू, शंखाभिषेक आणि नेयविलक्कू यांचा समावेश होतो. शिव धारा ही एक प्रमुख सेवा आहे, जी उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि भगवान शिवाचा क्रोध शांत करण्यासाठी केली जाते. कूवलम माला आणि कूवलम पत्र अर्चन संकटांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी अर्पण केले जातात. मंदिराच्या वास्तुरचनेनुसार, देवी पार्वतीचे श्रीकोविल भगवान शिवाच्या श्रीकोविलच्या अगदी मागे स्थित आहे आणि पिनविलक्कू प्रज्वलित केल्याने वैवाहिक सुसंवाद आणि सुखी वैवाहिक जीवनाचा आशीर्वाद मिळतो अशी श्रद्धा आहे. शंखाभिषेक आणि नेयविलक्कू उत्तम आरोग्य आणि मानसिक शांतीसाठी अर्पण केले जातात. देवी पार्वतीसाठी मुख्य सेवांमध्ये स्वयंवर पुष्पांजली, पट्टू समर्पणम, थाली चार्थल आणि मांगल्य सूक्तार्चना यांचा समावेश होतो. विवाहातील अडथळे दूर करण्यासाठी आणि योग्य जीवनसाथी मिळवण्यासाठी स्वयंवर पुष्पांजली अर्पण केली जाते. पट्टू समर्पणम आणि थाली चार्थल वैवाहिक सुसंवाद आणि कौटुंबिक समृद्धीसाठी अर्पण केले जातात, तर मांगल्य सूक्तार्चना वैवाहिक जीवनाच्या कल्याणासाठी आणि दीर्घायुष्यासाठी केली जाते. इतर देवतांसाठीच्या मुख्य सेवांमध्ये गणपती होमम, अप्पम निवेद्यम, नीराजनम आणि पालपायसम यांचा समावेश होतो. अडथळे दूर करण्यासाठी भगवान गणपतीला गणपती होमम आणि अप्पम निवेद्यम अर्पण केले जातात, शनीच्या प्रभावापासून मुक्ती मिळवण्यासाठी शनिवारी भगवान अय्यप्पांना नीराजनम अर्पण केले जाते आणि भगवान महाविष्णू व इतर देवतांना पालपायसम अर्पण केले जाते. याव्यतिरिक्त, विशेष प्रसंगी अन्नदान ही एक प्रमुख सेवा म्हणून केली जाते.

मंदिर दररोज पहाटे ०५:०० वाजता निर्माल्य दर्शनाने उघडते. त्यानंतर पहाटे ०५:३० वाजता उषा पूजा, सकाळी ०८:३० वाजता शिव धारा आणि सकाळी १०:०० वाजता उच्च पूजा होते. मंदिर सकाळी १०:३० वाजता बंद होते. मंदिर पुन्हा संध्याकाळी ०५:०० वाजता उघडते, त्यानंतर संध्याकाळी ०६:१५ वाजता दीपाराधना आणि संध्याकाळी ०७:३० वाजता अथाझा पूजा होते. मंदिर रात्री ०८:०० वाजता बंद होते. महाशिवरात्री, पुनर्रप्रतिष्ठा महोत्सव आणि मंडला हंगामासारख्या विशेष प्रसंगी पूजेच्या वेळेत बदल होऊ शकतो.

मुख्य वैशिष्ट्ये :-

  • थालासेरीपासून १२ किमी, माहेपासून १४ किमी आणि कन्नूरपासून ३२ किमी अंतरावर स्थित आहे.
  • जवळचे रेल्वे स्टेशन थालासेरी रेल्वे स्टेशन आहे, जे सुमारे १२ किमी अंतरावर आहे.
  • थालासेरीवरून मंदिरापर्यंत येण्यासाठी केएसआरटीसी (KSRTC) आणि स्थानिक बस सेवा उपलब्ध आहेत.
  • खाजगी वाहने मंदिराच्या पार्किंग क्षेत्रात उभी केली जाऊ शकतात.
  • जवळच्या शहरांमध्ये निवास आणि भोजनाची सोय उपलब्ध आहे.
  • व्हीलचेअर वापरकर्त्यांसाठी स्वतंत्र प्रवेशद्वार आणि पार्किंगची सुविधा उपलब्ध आहे.
  • संपर्क क्रमांक +९१ ९६०५७८३३८१

 

Back To Home

मंदिरे