விठ्ठல்-ருக்மிணி கோவில்

பண்டரிபுரம், தாலுகா பண்டரிபுரம், மாவட்டம் சோலாப்பூர்

விஷ்ணுவின் இருபத்து நான்கு அவதாரங்களை விட வேறுபட்டவர் என்பதால், சான்றோர்களால் ‘இருபத்து நான்கிற்கும் மேலானவர்’ என்று போற்றப்படும் ‘பாபரகுமாதேவியின் மணாளன்’ விठ्ठலனின் தலைநகரம் பண்டரிபுரம் ஆகும். மகாராஷ்டிரத்தின் சமய கலாச்சாரத்தின் முக்கிய மையமாகவும், இங்குள்ள பக்தி மரபின் நித்திய ஊற்றாகவும் பண்டரிபுரம் திகழ்கிறது. இருபத்தெட்டு யுகங்களாக இடுப்பில் கைகளை வைத்தபடி இந்த விठோபா தாயானவள் இங்கே நின்றுகொண்டிருக்கிறாள். விठோபாவின் இந்த இருப்பிடத்தாலேயே, இத்தலம் பூலோக வைகுண்டம் என்று அழைக்கப்படுகிறது. ‘முதலில் பண்டரிபுரத்தை உருவாக்கினார், அதன் பின்னரே வைகுண்ட நகரை அமைத்தார்’ என்று இந்த இடத்தின் பெருமையைச் சந்த் நாமதேவ மகாராஜ் பாடியுள்ளார். இங்குள்ள விठ्ठல் கோவிலிலிருந்தே பாகவத சம்பிரதாயத்தின் கொடி கம்பீரமாகப் பறந்து கொண்டிருக்கிறது.

விठ्ठலன் மற்றும் பண்டரிபுரத்தின் பெருமையை விளக்கும் மூன்று தலபுராணங்கள் உள்ளன. அவற்றில் ஒன்று ஸ்கந்த புராணத்தில் உள்ள பாண்டுரங்க மகாத்மியம், இரண்டாவது பத்ம புராணத்தில், மூன்றாவது விஷ்ணு புராணத்தில் உள்ளது. இதில் ஸ்கந்த பாண்டுரங்க மகாத்மியம் என்பது ஹேமாத்ரி பண்டிதருக்கு முந்தையது, அதாவது சந்த் ஞானேஸ்வர் உதயமாவதற்கு முந்தைய காலத்தைச் சேர்ந்தது. பாண்டுரங்க மகாத்மியத்தில் இத்தலம் பாண்டுரங்க ஷேத்திரம், புண்டரீக ஷேத்திரம் அல்லது பௌண்டரீக ஷேத்திரம் என்ற பெயர்களால் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது, பல்வேறு கல்வெட்டுகளில் பாண்டுரங்கபுரம், பௌண்டரீக ஷேத்திரம், பாண்டரி, பாண்டரிபுரம் போன்ற பெயர்கள் காணப்படுகின்றன. ஹோய்சாள வம்சத்து வீர சோமேஸ்வர யாதவனின் கல்வெட்டில் கன்னடம் மற்றும் சமஸ்கிருதம் ஆகிய இரு மொழிகளிலும் பண்டரிபுரம் ‘பண்டர்கே’ என்று குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. இதுவே இத்தலத்தின் மூலப் பெயர் என்பது ரா. சி. தேரே போன்ற புகழ்பெற்ற ஆராய்ச்சியாளர்களின் கருத்தாகும். ஸ்கந்த புராணத்தின் பாண்டுரங்க மகாத்மியத்தில் இக்கோவில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது, மேலும் இத்தலம் அரை யோஜனை நீளமும் ஒரு கோஸ் அகலமும் கொண்டது என்று கூறப்பட்டுள்ளது.

‘பாரதிய கலாச்சாரக் கோசத்தின்’ ஐந்தாவது தொகுதியின்படி, பண்டரிபுரத்தின் முதல் குறிப்பு கி.பி. ௫௧௫-ஆம் ஆண்டின் ராஷ்டிரகூட மன்னன் அபிதேயனின் செப்பேட்டில் ‘பாண்டரங்கபல்லி’ என்ற பெயரில் உள்ளது. இங்குள்ள விठ्ठல் கோவில் எப்போது நிறுவப்பட்டது மற்றும் வழிபாடு எப்போது தொடங்கியது என்பது குறித்த உறுதியான தகவல்கள் இல்லை. இருப்பினும், கல்வெட்டு மற்றும் இலக்கியச் சான்றுகளின் அடிப்படையில், இந்த இடமும் கோவிலும் ஆறாம் நூற்றாண்டின் முற்பகுதி வரை பழமையானவை. விठ्ठல் கோவிலின் மேற்கு வாசலுக்கு முன்னால் ‘பாய்காஞ்சி பாரி’ என்று அழைக்கப்படும் பகுதியில் ‘பண்டரிபுரம் கல்வெட்டு, விठ्ठலதேவர்’ என்று அறியப்படும் கல்வெட்டு கண்டெடுக்கப்பட்டுள்ளது. இந்த கல்வெட்டு தற்போது மும்பையில் உள்ள ‘தொல்பொருள் இயக்குனர்’ அலுவலகத்தில் உள்ளது. அதில் ‘சௌம்ய சம்வத்ஸரம், சாலிவாகன சகாப்தம் ௧௧௧௧’ (கி.பி. ௧௧௮௯) என்ற ஆண்டும் தேதியும் குறிக்கப்பட்டுள்ளன. ‘சக்கரவர்த்தி யாதவ பில்லமன் ஆட்சி செய்தபோது, மகாஜனங்கள், தேவ குடும்பத்தினர் மற்றும் முத்ரஹஸ்த விठ्ठலதேவ நாயகர் ஆகியோர் இணைந்து இந்தச் சிறிய கோவிலைக் கட்டினர்’ என்று அதில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. மேலும், கோவிலுக்குத் தீங்கு விளைவிப்பவர்களுக்கு விठ्ठலனின் சாபம் உண்டாகும் என்றும் கூறப்பட்டுள்ளது. கிராமம் மற்றும் இறைவனைக் குறிப்பிடும் அடுத்த கல்வெட்டு கி.பி. ௧௨௩௭-ஆம் ஆண்டைச் சேர்ந்தது (சகாப்தம் ௧௧௫௯). இது கோவிலின் பதினாறு தூண் மண்டபத்தில் உள்ளது. ஹோய்சாள யாதவ வீர சோமேஸ்வரன் விठ्ठலனின் அங்கபோகத்திற்காக ஒரு கிராமத்தை தானமாக வழங்கியதாக அதில் கூறப்பட்டுள்ளது. ‘எண்பத்து நான்கு கல்வெட்டு’ என்று அழைக்கப்படும் கல்வெட்டில் கோவிலுக்கு நன்கொடை அளித்தவர்களின் பெயர்கள் பொறிக்கப்பட்டுள்ளன. இந்த பட்டியல் கி.பி. ௧௨௭௩ முதல் ௧௨௭௭ வரை உள்ளது. அதில் யாதவ மன்னன் ராமச்சந்திரதேவர், ஹேமாத்ரி பண்டிதர் ஆகியோரின் பெயர்களும் உள்ளன. குறிப்பாக, மராத்வாடா, கர்நாடகத்தைச் சேர்ந்தவர்களைப் போலவே, அதில் ‘கொங்கணின் மகுசுத்’ என்ற பெயரும் காணப்படுகிறது. ஒட்டுமொத்தமாக, இந்தக் கோவிலின் வரலாற்றை ௧௧௮௯-இல் இங்கு சிறிய கோவில் கட்டப்பட்டது என்று சொல்லலாம். ௧௨௩௭-இல், ஹோய்சாள யாதவ மன்னன் வீர சோமேஸ்வரன் கர்நாடகாவில் உள்ள ஒரு கிராமத்தை இக்கோவிலுக்கு தானமாக வழங்கினான். ௧௨௭௩-இல் யாதவ மன்னன் ராமச்சந்திரதேவர் மற்றும் அவரது கரணாதிபதி ஹேமாத்ரி பண்டிதர் ஆகியோர் முன்னின்று கோவிலை விரிவுபடுத்தினர். கி.பி. ௧௩௦௩-க்குள் இக்கோவில் ஓரளவு பெரியதாக மாறியிருந்தது. இதன் பிறகு பலமுறை இக்கோவில் புதுப்பிக்கப்பட்டு, விரிவுபடுத்தப்பட்டது. முஸ்லிம் படையெடுப்பாளர்களின் காலத்தில், குறிப்பாக அப்சல்கானின் படையெடுப்பின் போதும், பின்னர் ஔரங்கசீப்பின் படையெடுப்பின் போதும் கோவிலுக்கு சேதம் ஏற்பட்டது. ௧௬, ௧௭ மற்றும் ௧௮-ஆம் நூற்றாண்டுகளில் இக்கோவிலின் பல்வேறு கட்டுமானங்கள் நடந்ததாகக் கூறப்படுகிறது.

பண்டரிபுரம் நகரத்தின் மையப்பகுதியில் ஒரு உயர்ந்த இடத்தில் இக்கோவில் அமைந்துள்ளது. இப்பகுதி நீண்ட காலமாக விठ्ठல் மேடு என்று அழைக்கப்படுகிறது. கிழக்கு நோக்கியுள்ள இக்கோவிலின் கிழக்கு-மேற்கு நீளம் ௧௧௭ மீட்டர் மற்றும் தெற்கு-வடக்கு அகலம் ௫௮ மீட்டர் ஆகும். இக்கோவிலின் மேற்குப் பகுதியை கோட்டை என்று அழைக்கிறார்கள். கோவிலுக்குக் கிழக்கிலிருந்து நாமதேவ படி, ஆண்களின் பாரி வாசல் மற்றும் தரடி வாசல் என மூன்று வாசல்கள் உள்ளன. இது தவிர தெற்கே இரண்டு, மேற்கே ஒன்று மற்றும் வடக்கே மூன்று என மொத்தம் ஒன்பது வாசல்கள் உள்ளன.
கோவிலின் கிழக்கு வாசலை மகாத்வாரம் அல்லது நாமதேவ படி என்று அழைக்கிறார்கள். இந்த வாசலின் முதல் படியில் சந்த் நாமதேவர் சமாதி அடைந்ததால், இது சந்த் நாமதேவ படி என்று பெயர் பெற்றது. இந்தப் படி பித்தளைத் தகட்டால் மூடப்பட்டுள்ளது. படியின் வலதுபுறம் நாமதேவரின் பித்தளை முகமூடி உள்ளது. வர்க்காரிகளின் நம்பிக்கையின்படி, இதே இடத்தில் சந்த் நாமதேவருடன் அவரது குடும்பத்தைச் சேர்ந்த ௧௪ பேரின் சமாதிகள் உள்ளன. இந்தப் படிக்கு அருகில் சந்த் சோகோபாவின் சமாதியும் உள்ளது. நாமதேவ படியிலிருந்து ஐந்து படிகள் ஏறி நுழைவு மண்டபத்திற்குச் செல்லலாம். இந்த மண்டபத்தில் ௩௩ கோடி தேவர்களின் சிலைகள் இருப்பதாகக் கூறப்படுகிறது. நுழைவு மண்டபத்திற்கு முன்னால் கணேஷ் மண்டபம் உள்ளது. ஐந்து வளைவுகளின் மீது அமைந்துள்ள இந்த மண்டபத்தின் இருபுறமும் தாழ்வாரங்கள் உள்ளன. இதில் கடைசி ஒரு தாழ்வாரத்தில் பெரிய கணேசர் சிலை உள்ளது. கணேஷ் மண்டபத்தின் மேல் பகுதியில் நகர்கானா உள்ளது. இங்குள்ள அனைத்து கட்டுமானங்களும் கற்களால் ஆனவை மற்றும் உறுதியானவை.

கணேஷ் மண்டபத்திலிருந்து அடுத்து முக்கிய மண்டபத்திற்குச் செல்லலாம். இதை கலாச்சார மண்டபம் என்றும் அழைப்பார்கள். இந்த மண்டபத்தின் மேற்பகுதியில் தேக்கு மரத்தாலான கூரை உள்ளது. ௪௫ அடி உயரமுள்ள இந்த மண்டபத்தில் ௩௦ அடி உயரமுள்ள இரண்டு தீபஸ்தம்பங்கள் உள்ளன. இந்த மண்டபத்தில் சந்த் போத்லேபுவா, சிறந்த கவிஞர் பிரஹலாத் புவா பட்வே மற்றும் கன்ஹோபா ஹரிதாஸ் ஆகியோரின் சமாதிகள் மற்றும் ஏழு அடி உயரமுள்ள மாருதி சிலை உள்ளது. இந்த மாருதி சிலையை சமர்த்த ராமதாஸ் சுவாமிகள் நிறுவியதாகக் கூறப்படுகிறது. தினமும் அதிகாலை காகட் ஆரத்தியின் போது கன்ஹோபா ஹரிதாஸ் எழுதிய ஆரத்தி பாடப்படுகிறது. கன்ஹோபா ஹரிதாஸின் வாரிசுதாரர்கள் அதிகாலை பூஜையின் போது விठ्ठலனின் முன்னிலையில் இசை சேவை செய்கிறார்கள் மற்றும் ஆஷாடி மற்றும் கார்த்திகை ஏகாதசி நாட்களில் விठ्ठலனின் தேருக்கு முன்னால் பஞ்சபதியை ஓதுகிறார்கள்.

முக்கிய மண்டபத்திலிருந்து கஜானா மண்டபத்திற்குச் செல்லலாம். இந்த மண்டபத்தின் நடுவில் பேஷ்வாக்கள் வழங்கிய பெரிய மணி உள்ளது. ஐரோப்பிய தயாரிப்பான இந்த மணியின் மீது ‘VENTVRAFES 1636’ என்று பொறிக்கப்பட்டுள்ளது. கஜானா மண்டபத்தின் இடதுபுறம் அலங்கார அறை உள்ளது. அலங்கார அறைக்கு முன்னால் பதினாறு தூண் மண்டபம் உள்ளது. இந்த மண்டபம் பதினாறு கல் தூண்களின் மீது நிற்கிறது. இங்குள்ள தூண்களில் மகாபாரத நிகழ்வுகளைக் குறிக்கும் ௬௪ சிற்பங்கள் உள்ளன. இது தவிர கருடன், நாகம், போர் புரியும் மன்னன், வியாசர், யானை, தேவி, தாமரை போன்ற பல சிற்பங்கள் உள்ளன. இதில் சில சிற்பங்கள் மங்கித் தெளிவற்றதாகிவிட்டன. இந்த மண்டபத்தில் சந்த் துக்காராம் மகாராஜ் மற்றும் வியாச நாராயணரின் அடையாளச் சமாதிகள் உள்ளன. இந்த மண்டபத்தில் உள்ள ஒரு தூண் வெள்ளித் தகடுகளால் வேயப்பட்டுள்ளது. பக்தர்களிடையே அது ‘கருடஸ்தம்பம்’ என்று புகழ்பெற்றது. இதே தூணின் அருகில் அமர்ந்துதான் கர்நாடகத்தைச் சேர்ந்த புனிதர் புரந்தரதாசர் விठ्ठலபக்தியின் ஸ்தோத்திரங்களைப் பாடினார் என்பதால், இது ‘புரந்தரதாசர் தூண்’ என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. ஷேண்வி சமூகத்தைச் சேர்ந்த செல்வந்தர் தவுண்டகர் என்பவர் கி.பி. ௧௮௦௨-இல் இந்த சோலக்கம்பி (பதினாறு தூண்கள் கொண்ட) மண்டபத்தைக் கட்டியதாகப் பதிவு உள்ளது.

சோலக்கம்பி மண்டபத்திலிருந்து சௌக்கம்பி (நான்கு தூண்கள் கொண்ட) மண்டபத்திற்குள் நுழையலாம். இந்த மண்டபத்தின் வாசலுக்கு அருகில் இரண்டு யானைகள் செதுக்கப்பட்டுள்ளன. அதனால் இது ‘யானை வாசல்’ என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. கோவிலின் அனைத்து சேவாதாரர்களும் இந்த வாசல் வழியாகவே உள்ளே நுழைகின்றனர். மேலும், பூஜைப் பொருட்கள் மற்றும் மகாநைவேத்தியம் ஆகியவை இந்த வாசல் வழியாகவே கொண்டு வரப்படுகின்றன. பக்தர்களின் மகாபூஜைக்கான சங்கல்பமும் இங்கேயே செய்யப்படுகிறது. சௌக்கம்பி மண்டபத்தின் ஒரு பக்கத்தில் இறைவனின் பள்ளியறை உள்ளது. சேஜாரத்தி (பள்ளியறை பூஜை) வேளையில் அது திறக்கப்படும். அதில் வெள்ளி கட்டில் மற்றும் வெண்மையான மெத்தை மற்றும் தலையணைகள் உள்ளன. சேஜாரத்தி வேளையில் பள்ளியறைக்குச் செல்லும்போது பாதக்குறடுகளை அணிந்து (வணங்கி) செல்லும் வழக்கம் உள்ளது.

சௌக்கம்பி மண்டபத்திற்கு முன்னால் மரத்தாலான தடுப்பு மற்றும் அதற்கு அப்பால் கருவறையின் நுழைவாயில் உள்ளது. கருவறையின் நுழைவாயில் வெள்ளித் தகடுகளால் வேயப்பட்டுள்ளது. முன்னொரு காலத்தில் இந்த வாசல் மிகவும் சிறியதாக இருந்ததாகக் கூறப்படுகிறது. ௩௦ ஏப்ரல் ௧௯௫௩ அன்று நாட்டின் முதல் பிரதமர் பண்டித ஜவஹர்லால் நேரு அளித்த ஆலோசனையின்படி, கீழிருந்த நிலையை (உம்பரா) நீக்கி வாசலின் சட்டகம் அகலப்படுத்தப்பட்டது. இதனால் பக்தர்களின் சிரமம் நீங்கியது. இந்த வாசல் வழியாகவே கருவறைக்குள் நுழையலாம். கருவறையில் மூன்றடி உயரமுள்ள வெள்ளி வேலைப்பாடுகள் கொண்ட வஜ்ரபீடம் உள்ளது. இந்த வஜ்ரபீடத்தின் இரு பக்கங்களிலும் இரண்டு பசுக்கள் செதுக்கப்பட்டுள்ளன. நடுப்பகுதியில் கோடிக்கணக்கான பக்தர்களின் ஆராத்ய தெய்வமான விठ்ठலனின் கருங்கல்லால் ஆன, மூன்றரை அடி உயரமுள்ள, இடுப்பில் கைகளை வைத்திருக்கும் அழகான திருவுருவம் உள்ளது. இந்த திருவுருவத்தில் மூலச் செதுக்கலான ஆபரணங்கள் உள்ளன. அதில் தலையில் உயர்ந்த தொப்பி போன்ற மகுடம், காதில் மகர வடிவிலான குண்டலங்கள் மற்றும் கழுத்தில் கௌஸ்துப மணிகளின் மாலை உள்ளன. இடது மற்றும் வலது மார்பில் ஒரு பள்ளம் மற்றும் வட்ட வடிவம் உள்ளது. அவை ‘ஸ்ரீவத்ஸலாஞ்சனம்’ மற்றும் ‘ஸ்ரீநிகேதனம்’ என்று அழைக்கப்படுகின்றன. இரு கைகளிலும் தோள்வளை மற்றும் மணிக்கட்டு வளையல்கள் உள்ளன. விठ்ठலனின் இடுப்பில் முப்பரிமாண மேகலை உள்ளது. சத்ரபதி சிவாஜி மகாராஜ், சதாராவின் ஷாஹூ மகாராஜ், புனேயின் பேஷ்வாக்கள் ஆகியோர் பலமுறை இந்த விठ்ठலனுக்குப் பல ஆபரணங்களைச் சமர்ப்பித்துள்ளனர். இந்த ஆபரணங்கள் வைரம், முத்து, மாணிக்கம் மற்றும் தங்கத்தால் ஆனவை. சைத்ர சுத்த பிரதிபதா, கார்த்திகை சுத்த பிரதிபதா, பாவுபீஜ், தசரா, நவராத்திரி, கோகுலாஷ்டமி மற்றும் ராமநவமி ஆகிய நாட்களில் இந்த ஆபரணங்களால் இறைவனுக்கு அலங்காரம் செய்யப்படுகிறது. தரிசனத்திற்கு வரும் ஒவ்வொரு பக்தரும் இந்த விठ்ठலனின் பாதங்களில் தலை வைத்து தரிசனம் செய்யலாம். குறிப்பிடத்தக்க வகையில், கி.பி. ௧௮௭௩ வரை பக்தர்கள் இறைவனின் பாதங்களைத் தழுவி தரிசனம் செய்ய முடிந்தது. வரலாற்றாசிரியர் க. ஹ. கரே அவர்களின் ‘ஸ்ரீவிठ்ठல் மற்றும் பண்டரிபுரம்’ (௧௯௫௩) என்ற புத்தகத்தில், ௧௯௭௩-ஆம் ஆண்டு பாண்டுரங்கனைத் தரிசிக்க வந்த பைராகி ஒருவர், தரிசனத்தின்போது இறைவனின் பாதங்கள் மீது கல்லை எறிந்ததாகவும், அதனால் திருவுருவம் சேதமடைந்ததாகவும் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. அதன் பிறகு பாதங்களுக்குப் பின்னால் ‘தீரா’ (ஆதரவு) கொடுக்கப்பட்டது. அதனால் இப்போது பாதங்களில் தலை வைத்து மட்டுமே வணங்க முடியும், தழுவ முடியாது.

விठ்ठல் கோவில் கருவறையின் மேல் உள்ள கோபுரம் ஒப்பீட்டளவில் எளிமையானது. இந்த முப்பரிமாண கோபுரத்தில் எட்டு கோபுரங்கள் உள்ளன. முதல் அடுக்கில் யானை வீரர்கள், குதிரை வீரர்கள் மற்றும் பஜனையில் மூழ்கியிருக்கும் வர்க்காரிகளின் சிற்பங்கள் உள்ளன. அதற்கு மேல் உள்ள அடுக்கில் கணேசர், சாக்கம்வரி, நரசிம்மர், கருடன், மாருதி, ஸ்ரீகிருஷ்ணர் மற்றும் கோபியர்களின் திருவுருவங்கள் மற்றும் சிற்பங்கள் உள்ளன. இது தவிர, புனிதர் துக்காராம், சமர்த்த ராமதாசர் மற்றும் சைதன்ய மகாபிரபு ஆகியோரின் திருவுருவங்களும் கோபுரத்தில் உள்ளன. கோபுரத்தின் உச்சியில் தங்கக் கலசம் உள்ளது. தரைமட்டத்திலிருந்து கலசம் வரையிலான இந்த கோபுரத்தின் உயரம் ௪௮ அடி. மராட்டியக் கட்டடக்கலை பாணியிலான இந்த கோபுரம் ௧௮௩௦-இல் போர் சமஸ்தானத்தால் கட்டப்பட்டது.

விठ்ठல் கோவில் கருவறையின் பின்புறம் ருக்மிணி கோவிலின் பெரிய சபா மண்டபம் உள்ளது. இந்த சபா மண்டபத்தை நிஜாமின் திவான் சந்தூலால் கட்டியதாகப் பதிவு உள்ளது. இந்த சபா மண்டபத்தில் சமீபகாலமாக அழகான அலங்காரங்கள் செய்யப்பட்டுள்ளன. ருக்மிணி சுயம்வரத்தின் பல நிகழ்வுகளைச் சித்தரிக்கும் எண்ணெய் ஓவியங்கள் இங்கு வைக்கப்பட்டுள்ளன. கருவறையில் வஜ்ரபீடத்தின் மீது ருக்மிணி மாதாவின் கருங்கல்லால் ஆன திருவுருவம் உள்ளது. ருக்மிணியைத் தரிசித்து வெளியே வரும்போது சத்தியபாமா மற்றும் அதைத் தொடர்ந்து ராயின் (ராஹி) கோவில் உள்ளது. இந்த திருவுருவங்களும் கல்லால் ஆனவை. ருக்மிணி மாதாவைப் போலவே சத்தியபாமா மற்றும் ராய்க்கும் இங்கு நித்ய பூஜைகள் நடைபெறுகின்றன. கோவிலில் தினமும் அதிகாலை நான்கு மணி முதல் இரவு ௧௧ மணி வரை பக்தர்கள் விठ்ठல்-ருக்மிணியைத் தரிசிக்கலாம். விठ்ठல் கோவிலில் நித்ய பூஜைகள் வேத முறைப்படி நடைபெறுகின்றன. இறைவனை எழுப்புவது முதல் சேஜாரத்தி வரை அனைத்து நித்ய பூஜைகளிலும் கடந்த ௨௦௦ ஆண்டுகளாக எந்த மாற்றமும் செய்யப்படவில்லை. தினமும் அதிகாலை காகடாரத்தி நடைபெறுகிறது.

ஆரத்திக்குப் பிறகு தயிர், பால், வெண்ணெய், தேன் மற்றும் சர்க்கரை கலந்த பூஜை நடைபெறுகிறது. அதன் பிறகு இறைவனுக்கு அபிஷேகம் செய்யப்படுகிறது. நைவேத்தியம் மற்றும் ஆரத்திக்குப் பிறகு பக்தர்களுக்கு விठ்ठலனின் தரிசனம் கிடைக்கிறது. அதைத் தொடர்ந்து பஞ்சாமிர்த பூஜை, மதிய பூஜை (மதியம் ௧௨ மணிக்கு), அபரான்ன பூஜை (மாலை ௩ முதல் ௪ மணிக்குள்), தூபாரத்தி (மாலை ௭ மணிக்கு) மற்றும் இரவு ௧௧ மணிக்கு சேஜாரத்தி நடைபெறுகிறது. இந்த சேஜாரத்தி ஒன்று முதல் ஒன்றரை மணி நேரம் வரை நீடிக்கும். இது தவிர ஆஷாட மற்றும் கார்த்திகை ஏகாதசி, மாஹி மற்றும் சைத்ரி ஏகாதசி, ஜன்மாஷ்டமி மற்றும் தஹிஹண்டி, தீபாவளியன்று துளசி விவாகம் போன்ற பல உற்சவங்கள் இங்கு மிகுந்த உற்சாகத்துடன் கொண்டாடப்படுகின்றன. ஆஷாட மற்றும் கார்த்திகை ஏகாதசியன்று இங்கு மகா யாத்திரை கூடுகிறது. புனித இலக்கிய ஆய்வாளர் பேராசிரியர் சதானந்த மோரே அவர்களின் கருத்துப்படி, ஆஷாட மற்றும் கார்த்திகை வாரி (யாத்திரை) பாரம்பரியம் குறைந்தது பதிமூன்றாம் நூற்றாண்டிலிருந்தே தொடங்கிவிட்டது. சோலக்கம்பி மண்டபத்தின் உத்தரத்தின் கிழக்கு பகுதியில் உள்ள கல்வெட்டின் ௭௧-ஆவது வரியில் வாரி பற்றிய குறிப்பு உள்ளது. இந்தக் கல்வெட்டு கி.பி. ௧௨௩௭-ஐச் சேர்ந்தது மற்றும் அதில் உள்ள வாரி பற்றிய குறிப்பே மிகவும் பழமையானது. இன்றும் மகாராஷ்டிராவின் பல்வேறு பகுதிகளிலிருந்து பல்வேறு புனிதர்களின் பல்லக்குகள் இந்த காலகட்டத்தில் பாண்டுரங்கனைத் தரிசிக்க இங்கு வருகின்றன. குறிப்பிடத்தக்க வகையில், நீதிபதி ரானடே புனேயிலிருந்து செல்லும் பல்லக்குகளின் பட்டியலை வழங்கியிருந்தார். அதில், மேலும் ௧௯௨௦-இல் எழுதப்பட்ட ஒரு பண்டரிபுர வர்ணனையில், வட இந்தியாவிலிருந்து கபீரின் பல்லக்கு இங்கு வருவதாகக் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது.

பயனுள்ள தகவல்கள்

• பண்டரிபுரம் பேருந்து நிலையத்திலிருந்து ௨ கி.மீ தொலைவில்
• மாநிலத்தின் பல நகரங்களிலிருந்து பண்டரிபுரத்திற்கு எஸ்.டி (ST) பேருந்து மற்றும் ரயில் வசதி
• பகுதியில் தங்குவதற்கும் உணவிற்கும் பல விருப்பங்கள்
• தொடர்பு : கோவில் அலுவலகம், தொலைபேசி: ௦௨௧௮௬ ௨௨௪௪௬௬