മയൂരേശ്വർ ക്ഷേത്രം

പോഹേഗാവ്, താലൂക്ക് കോപ്പർഗാവ്, ജില്ല അഹല്യനഗർ

അഹല്യനഗറിലെ പോഹേഗാവിലുള്ള മയൂരേശ്വർ ഗണപതി ക്ഷേത്രം, ഒരു ശമീ വൃക്ഷത്തിന് താഴെയായി ഭഗവാൻ ഗണപതിയുടെ സ്വയംഭൂ വിഗ്രഹം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ആത്മീയ ചൈതന്യമുള്ള ഒരിടമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ ഗ്രാമത്തിന്റെ സവിശേഷമായ ഒരു ആചാരം എന്തെന്നാൽ, ഗ്രാമവാസികൾ തങ്ങളുടെ വീടുകളിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന പാൽ വിൽക്കാറില്ല; പകരം, എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ അവർ അത് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടുവരികയും അവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് സൗജന്യമായി വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഗ്രാമവാസികൾ തന്നെയായിരുന്നു ഭക്തർക്കായി ഈ സേവനം ചെയ്തിരുന്നത്, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ ഇത് കൂടുതൽ ചിട്ടയായ രീതിയിൽ നടത്തിവരുന്നു.

കോപ്പർഗാവ്-സംഗംനേർ ഹൈവേയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പോഹേഗാവിലെ മയൂരേശ്വർ ക്ഷേത്രം, കോപ്പർഗാവ് താലൂക്കിലെ പോഹേഗാവ്, സോനേവാഡി, ചന്ദേകസാരെ, ജഗദേഫാറ്റാ ഡെർഡെ, നാഗദ്‌വാഡി എന്നീ അഞ്ച് ഗ്രാമങ്ങളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. പോഹേഗാവിന്റെ ആരാധനാമൂർത്തി എന്ന നിലയിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തരുടെ അഗാധമായ വിശ്വാസ കേന്ദ്രമാണ് ഈ സ്ഥലം. പ്രാർത്ഥിക്കുന്നവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിച്ചുകൊടുക്കുന്ന ദൈവമായി മയൂരേശ്വർ ഗണപതി വ്യാപകമായി അറിയപ്പെടുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രം ഇന്ന് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം പണ്ട് പോഹേഗാവിലെ രോഹാമരെ കുടുംബത്തിന്റെ തറവാട് കൃഷിഭൂമിയായിരുന്നുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ആ ഭൂമിയിൽ ഒരു വലിയ ശമീ വൃക്ഷം ഉണ്ടായിരുന്നു (അത് ഇന്നും ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിൽ നിലനിൽക്കുന്നു). ഒരു ദിവസം, ഈ ശമീ വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ ഗണപതിയുടെ സ്വയംഭൂ വിഗ്രഹം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അന്ന് രാത്രി തന്നെ, രോഹാമരെ കുടുംബത്തിലെ ബാലാജി രോഹാമരെയുടെ സ്വപ്നത്തിൽ ഭഗവാൻ ഗണപതി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട്, “ഞാൻ ശമീ വൃക്ഷത്തിന് താഴെ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ദയവായി എന്നെ പ്രതിഷ്ഠിക്കൂ” എന്ന് അരുളിച്ചെയ്തു. ഈ ദിവ്യദർശനത്തെത്തുടർന്ന്, രോഹാമരെ കുടുംബം വിഗ്രഹം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ശമീ വൃക്ഷത്തിന് സമീപം ഒരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം പണിയുകയും പ്രതിഷ്ഠാകർമ്മം നടത്തുകയും ചെയ്തു.

തുടർന്നുള്ള ഏതാനും വർഷങ്ങളിലേക്ക്, ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തർ ഗണപതിയുടെ അനുഗ്രഹം തേടാനും തങ്ങളുടെ ഹൃദയംഗമമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാനും ഈ ചെറിയ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ഈ ഗണപതിയെ ആരാധിച്ചതിന് ശേഷം തങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമായതായി ഭക്തർക്ക് അനുഭവപ്പെട്ടതോടെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രശസ്തി ദിനംപ്രതി വർദ്ധിക്കുകയും ദർശനത്തിനായി പ്രദേശവാസികളായ ജനക്കൂട്ടം അവിടെ തടിച്ചുകൂടാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.

ഭക്തരുടെ വലിയ തിരക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി, ൧൯൯൫-ൽ ഗ്രാമവാസികൾ മുൻകൈ എടുത്ത് ഒരു പുതിയ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു. ഉദാരമതികളായ ഭക്തരുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി, ഈ മനോഹരവും വിശാലവുമായ ക്ഷേത്രം ഇന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.

മയൂരേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ പുരാതനവും ആധുനികവുമായ ശൈലികളുടെ മനോഹരമായ ഒരു സംയോജനമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉയരമുള്ള ഗോപുരം (കലശം) ദൂരെ നിന്ന് തന്നെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രപരിസരം വിശാലവും മുഴുവനായും പാകിയതുമാണ്. ക്ഷേത്ര കവാടത്തിന് സമീപം ഒരു ശമീവൃക്ഷമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, ഭക്തർ ആദ്യം ശമീവൃക്ഷത്തിന് താഴെയുള്ള വിഗ്രഹത്തിന് വണക്കം അർപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് മയൂരേശ്വരന്റെ ദർശനത്തിനായി ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. (ഗണപതി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം ശമീവൃക്ഷം ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത് പുണ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗണപതിക്ക് ശമീപത്രങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാറുണ്ട്. വനവാസത്തിന് പോകുന്നതിന് മുൻപ് പാണ്ഡവർ തങ്ങളുടെ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ഒരു ശമീവൃക്ഷത്തിന്റെ പൊത്തിൽ വെച്ചിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അന്നുമുതൽ, ആയുധങ്ങൾ ആരാധിക്കുമ്പോൾ ശമീപത്രങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുന്നത് പതിവായി മാറി. മതപരമായ ആചാരങ്ങളിലും ആയുർവേദത്തിലും ശമീവൃക്ഷത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഈ കാരണത്താൽ, രാജസ്ഥാൻ, തെലങ്കാന എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ശമീവൃക്ഷത്തിന് ‘സംസ്ഥാന വൃക്ഷം’ എന്ന പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്.) 

ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു ദർശൻ മണ്ഡപം, ഒരു സഭാ മണ്ഡപം, ഒരു ഗർഭഗൃഹം എന്നിവയുണ്ട്. മാർബിളിന്റെ ഉപയോഗം സഭാ മണ്ഡപത്തിന് സവിശേഷമായ ഒരു ഭംഗി നൽകുന്നു. ഭക്തരുടെ തിരക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനായി ക്യൂ സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഗർഭഗൃഹത്തിന്റെ കവാടത്തിന് മുകളിലുള്ള ലിഖിതത്തിൽ, യഥാർത്ഥ ക്ഷേത്രം ൧൯൫൪-ൽ നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് പരാമർശിക്കുന്നു. ഗർഭഗൃഹത്തിനുള്ളിൽ, മാർബിൾ പീഠത്തിൽ സിന്ദൂരം പൂശിയ മയൂരേശ്വരന്റെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. മയൂരേശ്വരന്റെ കിരീടം വെള്ളികൊണ്ടും, കണ്ണുകൾ സ്വർണ്ണത്താലും നിർമ്മിതമാണ്. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നെറ്റിയിലെ തിലകവും സ്വർണ്ണത്താൽ നിർമ്മിതമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന് ൩ ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്, ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുകളിലുള്ള ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ഗോപുരത്തിൽ നിരവധി ചെറിയ ഗോപുരങ്ങളുടെ മാതൃകകൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് ധാരാളം മരങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ, പ്രദേശം എപ്പോഴും പച്ചപ്പാർന്നും ശാന്തവുമായി നിലനിൽക്കുന്നു.

എല്ലാ ചൊവ്വാഴ്ചകളിലും, സങ്കഷ്ടി ചതുർത്ഥിയിലും, അംഗാരകി ചതുർത്ഥിയിലും ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഇവിടെ ദർശനത്തിനായി എത്തുന്നു. മാഘി ഗണേശ ചതുർത്ഥി ഉത്സവം ഇവിടെ വളരെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ ദിവസം, യേവോള, ലസൽഗാവ്, കോപ്പർഗാവ്, പരിസരപ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ൨൦ മുതൽ ൪൦ വരെ കിലോമീറ്റർ ദൂരം കാൽനടയായി സഞ്ചരിച്ച് ഇവിടെ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയത്ത്, എത്തുന്ന എല്ലാ ഭക്തർക്കും സൗജന്യമായി ലഘുഭക്ഷണവും, ഖിച്ചടിയും, ചായയും നൽകുന്നു. അർദ്ധരാത്രി ൧൨ മണി വരെ ദർശനത്തിനായി ഭക്തരുടെ വലിയ തിരക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു.

ഏതൊരു കാര്യവും തുടങ്ങുമ്പോൾ ആദ്യം ഗണപതിയെ ആരാധിക്കുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. അതുപോലെ, ചുറ്റുമുള്ള അഞ്ച് ഗ്രാമങ്ങളിൽ എന്തെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ജോലി തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് ഇവിടെയുള്ള ഗണപതിക്ക് ആദ്യം തേങ്ങ ഉടയ്ക്കുന്നു. ഇത് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും തടസ്സമില്ലാതെ പൂർത്തിയാകാൻ സഹായിക്കുമെന്ന് ഗ്രാമീണർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ:

• കോപ്പർഗാവിൽ നിന്ന് ൧൨ കിലോമീറ്ററും അഹല്യാനഗറിൽ നിന്ന് ൯൭ കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ്.
• കോപ്പർഗാവ്, സംഗമേർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ST ബസ് സർവീസ് ലഭ്യമാണ്.
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പാർക്കിംഗ് സ്ഥലത്തേക്ക് നേരിട്ട് പോകാവുന്നതാണ്
• പരിസരത്ത് താമസ സൗകര്യങ്ങളോ ഭക്ഷണ സൗകര്യങ്ങളോ ലഭ്യമല്ല.