കചേശ്വര ക്ഷേത്രം

ബെറ്റ് കോപ്പർഗാവ്, താലൂക്ക് കോപ്പർഗാവ്, ജില്ല അഹല്യനഗർ

ഗുരു ശുക്രാചാര്യരുടെ വാസസ്ഥലവും തപസ്സും കൊണ്ട് പവിത്രമായ കോപ്പർഗാവ് ബെറ്റിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ശിഷ്യനും ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനുമായ കചദേവന്റെ പുരാതനമായ കചേശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ശുക്രാചാര്യരിൽ നിന്ന് കചദേവൻ സഞ്ജീവനി മന്ത്രം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, കചദേവനെ അനുഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ മഹാദേവൻ ഇവിടെ ഗുപ്ത രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ, ശ്രീ ക്ഷേത്രം ത്യമ്പകേശ്വറിൽ നേർച്ച നേർന്നവർക്ക് ആ നേർച്ച കോപ്പർഗാവിലെ കചേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ വന്ന് പൂർത്തിയാക്കാമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

പുരാണ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ പരാമർശങ്ങൾ പ്രകാരം, ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ അസുരഗുരുവായ ശുക്രാചാര്യർ അസുരന്മാരെ സഹായിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ മരിക്കുന്ന അസുരന്മാരെ അദ്ദേഹം തന്റെ കൈവശമുള്ള സഞ്ജീവനി മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കുമായിരുന്നു. ഇതിൽ പരിഭ്രാന്തരായ ദേവന്മാർ മഹാദേവനോട് ഇതിനൊരു പരിഹാരം കാണാൻ അപേക്ഷിച്ചു. ശുക്രാചാര്യർക്ക് താൻ നൽകിയ സഞ്ജീവനി മന്ത്രം ‘ഷട്കർണി’ (ആറ് ചെവികൾ കേൾക്കുന്നത്) ആയാൽ മാത്രമേ അതിന്റെ ശക്തി നശിക്കൂ എന്ന് മഹാദേവൻ അരുളി. ഇതിനൊരു പരിഹാരമായി, സഞ്ജീവനി മന്ത്രം ലഭിക്കുന്നതിനായി ദേവന്മാർ ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനായ കചദേവനെ ഗുരു ശുക്രാചാര്യരുടെ അടുക്കലേക്ക് വിദ്യ അഭ്യസിക്കാൻ അയച്ചു.

ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കചദേവൻ ഗുരു ശുക്രാചാര്യരുടെ കീഴിൽ വിദ്യ അഭ്യസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഗോദാവരി നദിയുടെ വടക്കേ തീരത്തുള്ള ആശ്രമത്തിൽ (ഇന്നത്തെ കചേശ്വര ക്ഷേത്രം) മറ്റ് ശിഷ്യന്മാർക്കൊപ്പം കചദേവൻ താമസിക്കുകയും, അവിടെ നിന്ന് ഗോദാവരിയുടെ തെക്കേ തീരത്തുള്ള (ഇന്നത്തെ ഗുരു ശുക്രാചാര്യ ക്ഷേത്രം) ഗുരു ശുക്രാചാര്യരുടെ അടുക്കൽ വിദ്യ അഭ്യസിക്കാൻ വരികയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇതിനായി ‘ദക്ഷിണ ഗംഗ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗോദാവരി നദി മുറിച്ചുകടക്കേണ്ടിയിരുന്നു. നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നത് അപകടകരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഗുരു ശുക്രാചാര്യർ, കചദേവന് വേണ്ടി തന്റെ കൈമുട്ട് (കോപ്പർ) ഉപയോഗിച്ച് ഗോദാവരിയുടെ ഒഴുക്ക് മാറ്റുകയും ആശ്രമത്തിലേക്കുള്ള വഴി എളുപ്പമാക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരു ശുക്രാചാര്യർ തന്റെ കൈമുട്ട് കൊണ്ട് ഗോദാവരിയുടെ ഒഴുക്ക് മാറ്റിയതിനാലാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് ‘കോപ്പർഗാവ്’ എന്ന് പേര് വന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

വിനയമുള്ള സ്വഭാവം, പഠനത്തിലുള്ള താല്പര്യം, അച്ചടക്കം എന്നീ ഗുണങ്ങൾ കാരണം കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ കചദേവനെ ശുക്രാചാര്യർക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൾ ദേവയാനിക്കും വളരെ ഇഷ്ടമായി. ശുക്രാചാര്യരുടെ പ്രിയശിഷ്യനായതോടെ മറ്റ് അസുരന്മാർ കചദേവനെ വെറുക്കാൻ തുടങ്ങി. പലതവണ അവർ കചദേവനെ കൊന്നെങ്കിലും, സഞ്ജീവനി മന്ത്രത്താൽ ശുക്രാചാര്യർ അവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു. തങ്ങളുടെ ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുന്നത് കണ്ട അസുരന്മാർ വീണ്ടും കചദേവനെ കൊന്ന് അവന്റെ ശരീരഭസ്മം ഒരു പാനീയത്തിൽ കലർത്തി ശുക്രാചാര്യരെ കുടിപ്പിച്ചു. കചദേവൻ തന്റെ വയറ്റിലാണെന്ന് ദിവ്യജ്ഞാനത്താൽ ശുക്രാചാര്യർ അറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ സഞ്ജീവനി വിദ്യ ഉപയോഗിച്ചാൽ കചദേവൻ വയർ പിളർന്ന് പുറത്തുവരികയും അത് തന്റെ മരണത്തിന് കാരണമാവുകയും ചെയ്യുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, തന്റെ കൈവശമുള്ള സഞ്ജീവനി മന്ത്രം മകൾ ദേവയാനിയെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നതിനിടയിൽ വയറ്റിലുണ്ടായിരുന്ന കചദേവൻ ഈ വിദ്യ കേട്ട് സ്വായത്തമാക്കുകയും ശുക്രാചാര്യരുടെ വയർ പിളർന്ന് പുറത്തുവരികയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് താൻ ഗ്രഹിച്ച സഞ്ജീവനി മന്ത്രത്താൽ അദ്ദേഹം ഗുരുവിനെ ജീവിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഈ മന്ത്രം ‘ഷട്കർണി’ (ശുക്രാചാര്യർ, ദേവയാനി, കചദേവൻ എന്നിവർ കേട്ടതുകൊണ്ട്) ആയതിനാൽ ശുക്രാചാര്യരുടെ മന്ത്രത്തിന്റെ ശക്തി നശിച്ചു. ദേവന്മാർക്ക് പോലും ലഭിക്കാൻ കഴിയാത്ത വിദ്യ അസുരന്മാരുടെ ഒരു തെറ്റ് കാരണം കചദേവന് ലഭിച്ചു. സഞ്ജീവനി വിദ്യ ലഭിച്ചതിന് ശേഷം എല്ലാ ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് കചദേവന്റെ മേൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ഇന്ന് കചേശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത് സാക്ഷാൽ മഹാദേവൻ കചദേവനെ അനുഗ്രഹിക്കാൻ വന്നിരുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

കോകംഠാൻ അതിർത്തിയിലുള്ള കചേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റും മതിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രപരിസരം വിശാലമാണ്, ഇവിടെ കചേശ്വര ക്ഷേത്രവും ത്യമ്പകേശ്വര ക്ഷേത്രവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ള കചേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ പീഠത്തിൽ ഗുരു ശുക്രാചാര്യരെയും കചേശ്വരനെയും ഗുരു-ശിഷ്യന്മാരായി ലിംഗ രൂപത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. കോകംഠാനിലെ മഹാനായ സന്ത് രാംദാസി മഹാരാജ് ഇവിടെ പല വർഷങ്ങൾ താമസിക്കുകയും വിവിധ മതപരമായ ചടങ്ങുകളും മഹാരുദ്രയാഗവും നടത്തുകയും ചെയ്തു. മഹാരുദ്രയാഗ സമയത്ത് സന്ത് രാംദാസ് മഹാരാജ് ഈ പുരാതന ക്ഷേത്രം നവീകരിക്കുകയും ഛത്രിയുടെ പണി പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

ശ്രീ ക്ഷേത്രം പുന്താമ്പയിലെ സന്ത് ചാംഗ്ദേവ് മഹാരാജിന്റെ സമാധി ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാൻ പോകുമ്പോൾ സന്ത് നിവൃത്തിനാഥ്, സഹോദരി സന്ത് മുക്തായി, സാക്ഷാൽ പാండుരംഗൻ എന്നിവർ കചേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരു മാസം താമസിച്ചിരുന്നു എന്ന് ചില ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പരാമർശമുണ്ട്.

ഗുഡി പഡ്‌വ ദിനത്തിൽ കോപ്പർഗാവ് ബെറ്റിൽ ‘ഗുരു-ശിഷ്യ സംഗമം’ എന്ന വലിയ ഉത്സവം നടക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഗുരു ശുക്രാചാര്യരുടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞ പല്ലക്ക് ശിഷ്യനായ കചദേവനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ ഈ കചേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തുന്നു. ശ്രീ കചദേവൻ ഈ പല്ലക്കിൽ ഇരുന്ന് ഗുരുവിനെ ബഹുമാനത്തോടെ തന്റെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്നു. ശുക്രാചാര്യ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരു-ശിഷ്യ സംഗമം നടക്കുകയും, ശ്രീ കചദേവനോടൊപ്പം ഗുരു ശുക്രാചാര്യർ കചേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പല്ലക്കിൽ വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ പൂജ, രുദ്രാവർത്തനം, ആരതി എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം ശുക്രാചാര്യർ തന്റെ പ്രിയ ശിഷ്യനെ അനുഗ്രഹിച്ച ശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടെ വീണ്ടും പല്ലക്കിൽ തന്റെ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഇവിടെ ഒത്തുകൂടുന്നു. ഇതുകൂടാതെ മഹാശിവരാത്രി ഉത്സവവും ഇവിടെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സ്ഥലത്ത് കാളസർപ്പ ശാന്തി, ഗൃഹശാന്തി, ത്രിപിണ്ഡി, നാരായണ-നാഗബലി തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളും മുഹൂർത്തം നോക്കാതെ വിവാഹങ്ങളും നടത്താറുണ്ട്.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ:

• കോപ്പർഗാവ് ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്ന് 2.5 കി.മീ, നഗർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് 97 കി.മീ അകലെ
• കോപ്പർഗാവിലേക്ക് നാസിക്, നഗർ, യേവല എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് എസ്.ടി ബസ് സൗകര്യം
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പാർക്കിംഗ് ഏരിയ വരെ പോകാം
• താമസത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനുമായി കോപ്പർഗാവിലെ പല സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്