ഭാംരേച്ചി മാതാ ക്ഷേത്രം

മഠന പള്ള, രന്ധികപൂർ, താലൂക്ക് സിങ്‌വാദ്, ജില്ല ദാഹോദ്

സമ്പന്നമായ ഗോത്രവർഗ്ഗ പാരമ്പര്യവും ചരിത്രപരമായ പൈതൃകവും പ്രകൃതിഭംഗിയും കൊണ്ട് പ്രശസ്തമായ ദാഹോദ് ജില്ലയിലെ രന്ധികപൂരിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പുരാതന ക്ഷേത്രമാണ് ഭാംരേച്ചി മാതാ ക്ഷേത്രം. ഈ പുണ്യസ്ഥലം ‘ഭാംരേച്ചി യാത്ര ധാം, മഠന പള്ള’ എന്ന പേരിലാണ് ജനപ്രിയമായി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരുടെ ‘ആരാധ്യ ദേവത’യാണ് ഭാംരേച്ചി മാതാ. കുന്നിൻചെരുവിലെ ഒരു ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലാണ് ദേവിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ദേവി അവിടെ സ്വയംഭൂവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. പുരാതന കാലം മുതൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ദേവിക്ക് കാലക്രമേണ ഒരു പൗരാണിക ഐഡന്റിറ്റി ലഭിച്ചു. ഇതനുസരിച്ച് ഭാംരേച്ചി മാതാ എന്നത് ഭ്രമരാംബ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രശസ്തയായ ഭ്രമരി ദേവി തന്നെയാണ്.

ഗുജറാത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഗോത്രവർഗ്ഗ ജില്ലകളിലൊന്നാണ് ദാഹോദ്. മുൻപ് പഞ്ചമഹൽ ജില്ലയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന ഗോത്രവർഗ്ഗ മേഖലകളെ വേർപെടുത്തി പ്രത്യേക ഭരണജില്ലയായി രൂപീകരിച്ചത് ൧൯൯൭-ലാണ്. ഭിൽ, പട്ടേലിയ സമുദായങ്ങളാണ് ഇവിടുത്തെ ഗോത്രവർഗ്ഗ ജനസംഖ്യയിൽ ഭൂരിഭാഗവും. പ്രകൃതി ആരാധന ഈ സമുദായങ്ങൾക്കിടയിൽ പുരാതന കാലം മുതലേയുള്ള ഒരു പാരമ്പര്യമാണ്. പ്രകൃതിയുടെ വിവിധ ഭാവങ്ങളെ അവർ ആരാധിക്കുന്നു. പ്രകൃതിശക്തികളോടുള്ള ആദരവ്, അവയുടെ വിനാശകരമായ ശക്തിയോടുള്ള ഭയം, നന്മയോടുള്ള നന്ദി, ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയ ആത്മാരാധന (animistic) വിശ്വാസങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തിൽ നിന്നാണ് അവരുടെ മതപരമായ ആചാരങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്. ഈ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഒരു പ്രകടനമാണ് ഭാംരേച്ചി മാതാ. രന്ധികാപൂരിന് സമീപമുള്ള കുന്നുകളിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കുടികൊള്ളുന്ന ദേവി, ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കാവൽദൈവമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ചില പണ്ഡിതന്മാരുടെയും പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങളുടെയും അഭിപ്രായത്തിൽ, ‘ഭ്രമരി’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഭ്രമരാംബ’ എന്നതിന്റെ പ്രാദേശിക വകഭേദമാണ് ‘ഭാംറേച്ചി’ എന്ന പേര്. ആദിശക്തിയുടെ അഥവാ പ്രപഞ്ചമാതാവിന്റെ ഒരു അവതാരമായാണ് ദേവി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

ഭ്രമരീദേവിയുടെ കഥ ‘ശ്രീമദ് ദേവീ ഭാഗവത പുരാണത്തിൽ’ (സ്കന്ധം ൧൦, അധ്യായം ൧൩) വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ വിവരണം അനുസരിച്ച്, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, അരുണാസുരൻ എന്ന ശക്തനായ ഒരു അസുരൻ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താനായി ഹിമാലയത്തിലെ ഗംഗാതീരത്ത് കഠിനമായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു. അവന്റെ തപസ്സിൽ സംപ്രീതനായ ബ്രഹ്മാവ്, യുദ്ധത്തിലോ, ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ടോ, ഏതെങ്കിലും പുരുഷന്റെയോ സ്ത്രീയുടെയോ കൈകളാലോ, അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടുകാലുള്ളതോ നാലുകാലുള്ളതോ ആയ ഏതെങ്കിലും ജീവികളാലോ അവന് മരണം സംഭവിക്കില്ല എന്ന വരം നൽകി. ഈ വരം ലഭിച്ചതോടെ അരുണാസുരൻ തന്നെത്തന്നെ അജയ്യനായി കരുതി. അഹങ്കാരത്താൽ അന്ധനായ അവൻ മുനിമാരെയും ദേവന്മാരെയും ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തെ ആക്രമിക്കുകയും ദേവന്മാരെ അവരുടെ ദിവ്യമായ വാസസ്ഥലത്തുനിന്ന് പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. നിസ്സഹായരായ ദേവന്മാർ ഭഗവതിയുടെ സംരക്ഷണം തേടി. അവരുടെ ആത്മാർത്ഥമായ പ്രാർത്ഥനകൾ കേട്ട ദേവി, ഗംഭീരമായ ഒരു ദിവ്യരൂപം കൈക്കൊണ്ടു. രണ്ടുകാലുള്ളതോ നാലുകാലുള്ളതോ ആയ ഏതെങ്കിലും ജീവിക്ക് അരുണാസുരനെ വധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ദേവി, തന്റെ കൈകളിൽ നിന്ന് തേനീച്ചകളും വണ്ടുകളും ഉൾപ്പെടെ എണ്ണമറ്റ ആറുകാലുകളുള്ള ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ അസംഖ്യം പ്രാണികൾ ഭൂമിയിലുടനീളം വ്യാപിക്കുകയും അരുണാസുരനെയും അവന്റെ സൈന്യത്തെയും ആക്രമിക്കുകയും അവരെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ലോകത്തെ അടിച്ചമർത്തലിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച ദേവിയുടെ ഈ അവതാരമാണ് ഭ്രമരീദേവിയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്. പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ത്രിസ്രോതയിൽ ടീസ്റ്റാ നദിയുടെ തീരത്തായി ഭ്രമരി മാതാവിനായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇത് പരമ്പരാഗതമായി അൻപത്തിയൊന്ന് ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രഹ്ലാദ് കൃഷ്ണ പ്രഭുദേശായിയുടെ ‘ദേവികോശ – വാല്യം രണ്ട്’ പ്രകാരം, ഭ്രമരാംബ ദേവിയുടെ പ്രധാന ക്ഷേത്രം ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ശ്രീശൈലത്ത് മല്ലികാർജ്ജുന ജ്യോതിർലിംഗത്തിന്റെ പുണ്യ സമുച്ചയത്തിനുള്ളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ‘മല്ലിക’, ‘അർജ്ജുന’ എന്നീ പേരുകൾ പരമ്പരാഗതമായി പാർവ്വതീ ദേവിയെയും പരമശിവനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്നും അവർ അവിടെ ഒന്നിച്ച് വസിക്കുന്നുവെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. പൗർണ്ണമി രാത്രിയിൽ പാർവ്വതീ ദേവി ഈ പുണ്യസ്ഥലത്ത് വിഹരിക്കുന്നു എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നാണ് ‘ഭ്രമരാംബ’ എന്ന പേര് ഉത്ഭവിച്ചതെന്ന് പ്രഭുദേശായി അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു വ്യാഖ്യാനം തേനീച്ച അല്ലെങ്കിൽ വണ്ട് എന്നർത്ഥം വരുന്ന ‘ഭ്രമരം’ എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര് ഉണ്ടായതെന്ന് പറയുന്നു. ശ്രദ്ധേയമായി, ക്ഷേത്രത്തിന് പിന്നിലെ കുന്നിൽ നിരവധി സ്വാഭാവിക തേനീച്ചക്കൂടുകൾ കാണപ്പെടുന്നു.

ഭ്രമരേച്ചി മാതാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പ്രാദേശിക ഐതിഹ്യവും ഈ പ്രദേശത്ത് പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. പുരാതന കാലത്ത്, ഈ സ്ഥലത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള നിബിഡ വനങ്ങളിൽ ഒരു അസുരൻ വസിച്ചിരുന്നു. അവൻ അവിടുത്തെ നിവാസികളെ ക്രൂരമായി പീഡിപ്പിച്ചിരുന്നു. ദുരിതത്തിലായ ജനങ്ങൾ സംരക്ഷണത്തിനായി ദേവിയോട് തീവ്രമായി പ്രാർത്ഥിച്ചു. അവരുടെ പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് മറുപടിയായി, ആ അസുരനെ നശിപ്പിക്കാൻ ദേവി ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വളരെ ചെറിയ രൂപം സ്വീകരിക്കാനും ഏറ്റവും ചെറിയ വിടവുകളിൽ ഒളിച്ചിരിക്കാനും ആ അസുരന് കഴിവുണ്ടായിരുന്നു. അവനെ തോൽപ്പിക്കാൻ, ദേവി ഒരു തേനീച്ചയുടെ രൂപം സ്വീകരിക്കുകയും അവന്റെ ഒളിത്താവളം കണ്ടെത്തി അവനെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ദിവ്യമായ പ്രവൃത്തി കാരണമാണ് ദേവി ‘ഭ്രമരേച്ചി മാതാ’ എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

ഈ ക്ഷേത്രം കബൂത്തരി നദിയുടെ തീരത്ത് കുന്നുകൾക്ക് അരികിലായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ നദി ചുറ്റുമുള്ള ഭൂപ്രകൃതിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് ഏകദേശം നാല് മുതൽ അഞ്ച് നൂറ്റാണ്ട് വരെ പഴക്കമുണ്ടെന്നാണ് പരമ്പരാഗതമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ ഭക്തർ നദിക്ക് കുറുകെയുള്ള ഒരു പാലം കടക്കണം. സമീപത്തുള്ള കുന്നിൻചെരുവിൽ നിന്ന് ഒരു നിത്യഹരിത ഉറവ ഉത്ഭവിച്ച് ഗോമുഖത്തിലൂടെ നിരന്തരം ഒഴുകുന്നു. വഴിപാടുകളും പ്രസാദവും വിൽക്കുന്ന കടകൾ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

ക്ഷേത്രം ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന ഒരു തറയിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. മൂലക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലായി ദർശന മണ്ഡപമുണ്ട്, അവിടെ ഭക്തർക്ക് ഇരിക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. അതിനപ്പുറം ഒരു യജ്ഞകുണ്ഡം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അർദ്ധ-തുറന്ന സഭാ മണ്ഡപമുണ്ട്. അതിനു മുന്നിലായി അന്തരാളവും ഗർഭഗൃഹവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അന്തരാളത്തിനുള്ളിൽ, ഗർഭഗൃഹത്തിന് അഭിമുഖമായി, ദേവിയുടെ വാഹനമായ സിംഹത്തിന്റെ പിച്ചള വിഗ്രഹം ഒരു ഉയർത്തിയ പീഠത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഗർഭഗൃഹം ഒരു സ്വാഭാവിക ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുന്നിൻചെരുവിലെ സ്വാഭാവികമായ പാറ വിള്ളലിന്റെ വായഭാഗത്താണ് ഇതിന്റെ പ്രവേശന കവാടം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഗുഹയ്ക്കുള്ളിൽ ഭാംറേച്ചി മാതാവിന്റെ ശിലാവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ദേവി തന്റെ കൈകളിൽ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, ഒരു കൈ അഭയമുദ്രയിൽ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇത് ദൈവിക സംരക്ഷണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദേവി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, ശിരസ്സിൽ ഒരു കിരീടവുമുണ്ട്.

സഭാ മണ്ഡപത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയിൽ കലശത്തോടുകൂടിയ ഒരു താഴികക്കുടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഗർഭഗൃഹത്തിന് മുകളിൽ മനോഹരമായി മുകളിലേക്ക് കൂർത്ത ഒരു വലിയ ചതുര ഗോപുരം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നു, ഇതിന്റെ നാല് വശങ്ങളിൽ നിന്നും ഉപഗോപുരങ്ങൾ (അംഗശൃംഗങ്ങൾ) പുറത്തേക്ക് തള്ളിനിൽക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിൽ, രംഗമണ്ഡപത്തോട് ചേർന്ന്, ഹനുമാൻ സ്വാമിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ഉപക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അല്പം അകലെയായി, കുന്നിൻ മുകളിലെ ഉയരമുള്ള പാറക്കെട്ടിൽ ബാബാ രാംദേവ് പീറിനായി സമർപ്പിച്ച ഒരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പടികൾ കയറി വേണം ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്താൻ. ഗുജറാത്ത്, രാജസ്ഥാൻ, മധ്യപ്രദേശിലെ മാൾവ മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിശുദ്ധനാണ് രാംദേവ് പീർ. അദ്ദേഹം ക്രിസ്തുവർഷം ൧൩൫൨-നും ൧൩൮൫-നും ഇടയിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു രജപുത്ര കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹത്തെ ഭക്തർ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ അവതാരമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു കാര്യം, മുസ്ലീം സഹോദരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ രാംഷാ പീർ എന്ന പേരിൽ ആരാധിക്കുന്നു എന്നതാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമാധി രാജസ്ഥാനിലെ പൊഖ്‌റാനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ൧൦ കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള രാംദേവറയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.

ഭാംറേച്ചി മാതാ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വാർഷിക ഉത്സവങ്ങളാണ് ചൈത്ര നവരാത്രിയും ശരദ് നവരാത്രിയും. ഈ ആഘോഷവേളകളിൽ, ഗുജറാത്തിൽ നിന്നും രാജസ്ഥാനിൽ നിന്നും ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ദർശനത്തിനായും നേർച്ചകൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ഭക്തർ ദേവിക്ക് വിശേഷപ്പെട്ട വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സമർപ്പിക്കുന്നു, ഒപ്പം മധുരപലഹാരങ്ങളും തേങ്ങയും പ്രസാദമായി നൽകുന്നു. ഈ അവസരങ്ങളിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ശത ചണ്ഡീ യജ്ഞം, ദുർഗ്ഗാ സപ്തശതി പാരായണം, പരമ്പരാഗത ഗർബ നൃത്തം, മറ്റ് വിവിധ മതപരമായ പരിപാടികൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, ദീപാവലി, പുണ്യമാസമായ ശ്രാവണം, ബാബാ രാംദേവ് പീർ ജയന്തി തുടങ്ങിയ വിശേഷ ദിവസങ്ങളും വർഷത്തിലുടനീളമുള്ള മറ്റ് ഉത്സവങ്ങളും ഭക്തിപൂർവ്വം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഭക്തർക്ക് എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ ൬.൦൦ മുതൽ രാത്രി ൮.൦൦ വരെ ഭാംറേച്ചി മാതാവിനെ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ക്ഷേത്രം വർഷം മുഴുവനും ധാരാളം ഭക്തരെയും സന്ദർശകരെയും ആകർഷിക്കുന്നു.

ഉപയോഗപ്രദമായ വിവരങ്ങൾ :

• സിംഗ്വാഡിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ൨ കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
• ദാഹോദ് നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ൪൬ കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
• സിംഗ്വാഡിൽ നിന്ന് സ്റ്റേറ്റ് ട്രാൻസ്‌പോർട്ട് (ST) ബസുകളും സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളും ലഭ്യമാണ്.
• സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങളിൽ നേരിട്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം.
• സമീപത്ത് താമസ സൗകര്യങ്ങളും പ്രഭാതഭക്ഷണ സൗകര്യങ്ങളും ലഭ്യമാണ്.